"Зауыттарды нөлден салуды бастайық": бизнес Қазақстанда қандай шарттарды өзгертуді ұсынды

Қазақстан экономикасындағы орта бизнестің үлесін Қазіргі 7% - дан 20% - ға дейін ұлғайту ұсынылып отыр. Мұндай мақсат "Әділет" партиясының бағдарламасына енгізілген. Тағы бір міндет – бес жыл ішінде бір миллион жаңа жұмыс орнын құру.

Қазір Қазақстанда екі миллионға жуық шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері бар. Бұл ретте орта бизнеске жататын заңды тұлғалар шамамен 0,2% құрайды.

2026 жылы 429 кәсіпорын шағын бизнестен орта бизнеске ауысты, деп хабарлады Ұлттық статистика бюросы.

"Әділет" партиясының төрағасы Айбек Дадебай бизнесті қолдауды нақты нәтижемен байланыстыру қажет екенін атап өтті.

"Әрбір шара негізді болуға, кәсіпорынның нақты шектеулерін ескеруге және өлшенетін экономикалық нәтиже беруге тиіс: инвестициялар, жаңа өндіріс, жұмыс орындары, оқшаулау және экспорт", – деп атап өтті Айбек Дадебай.

Неліктен бизнес өскісі келмеуі мүмкін

Отырысқа қатысушылар кәсіпкерлердің өз компанияларының өсуін саналы түрде тежеу себептерін талқылады.

Басқа санатқа ауысқан кезде бизнес айыппұлдардың өсуіне және қосымша салықтық тексерулер қаупіне тап болуы мүмкін. Кездесуге қатысушылардың пікірінше, бұл кәсіпкерлердің одан әрі дамуға деген қызығушылығын төмендетеді.

Ұлттық экономиканың бірінші вице-министрі Азамат Әмірин "өсесің – көмектесесің"қағидатын енгізуді ұсынды. Бұл шағын бизнестен орта бизнеске ауысатын компаниялар үшін жеке қолдау шаралары туралы.

Мұндай кәсіпорындарға жаңа талаптарға бейімделуге уақыт беру туралы ұсыныс та айтылды.

Сонымен қатар, бизнестің көлемін негізінен кірістер бойынша анықтау және компаниялардың аффилиирленгендігін ескеру ұсынылады. Өзара байланысты кәсіпорындар біртұтас бизнес ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл компанияларды жасанды түрде ұсақтау тәжірибесін азайтуға көмектесуі керек.

Өсу әлеуеті бар компаниялар алдын ала тапқысы келеді

Өсіп келе жатқан кәсіпорындармен жұмыс істеу үшін "өсу картасы"әзірленді.

Ұлттық статистика бюросы Ақпараттық-есептеу орталығы директорының орынбасары Наурыз Байзақовтың айтуынша, платформа статистикалық және әкімшілік деректерді біріктіреді.

Оның көмегімен өсу мүмкіндігі бар компанияларды алдын-ала табуға болады. Яғни, кәсіпорын ресми түрде шағын бизнестен орта бизнеске ауысқанға дейін.

Бизнеске сұраныс кепілдігі қажет

Отырыста қазақстандық өндірушілерге дамуды бірнеше жылға жоспарлауға қалай көмектесу керектігі талқыланды.

"Атамекен" ҰКП Өңдеу өнеркәсібі комитетінің төрағасы Қанат Ибраев алдағы 3-5 жылға өнеркәсіптік сұраныс картасын құруды ұсынды. Осылайша, кәсіпорындар нарыққа қандай өнім қажет болатынын алдын-ала түсіне алады.

Тағы бір идея – Қазақстан ішінде шикізатты өңдеуге оны экспортқа жіберуден гөрі тиімдірек болатын жағдайлар жасау.

Өнеркәсіп өкілдері өз кезегінде ұзақ мерзімді келісімшарттар жаңа инвестицияларды ынталандыруы мүмкін екенін айтты.

"Егер сіз бізге автоконтрактілер мен ұзақ мерзімді перспектива берсеңіз, біз мұнда зауыттар салуды нөлден бастаймыз", – деді Республикалық тау-кен металлургия және тау-кен кәсіпорындары қауымдастығының атқарушы директоры Николай Радостовец.

Ол сондай-ақ бюрократиялық процедураларды, соның ішінде жердің мақсатын өзгертуді жеңілдетуді ұсынды.

Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев ірі инвестициялық жобалар олардың айналасындағы компаниялардың да дамуына көмектесуі тиіс екенін атап өтті.

"Ірі инвестициялық жоба инвестиция көлемі мен жұмыс орындарын құру түрінде ғана әсер етпеуі тиіс. Оның айналасында жаңа отандық жеткізушілердің пайда болуы және шағын және орта бизнестің дамуы маңызды", - деді министр.

Бизнес ұсыныстары бір жерде жиналады

"Әділет" партиясының іскерлік кеңесі тұрақты жұмыс істейтін форматқа ауыстырылады. Оның құрылымында экономиканың негізгі секторлары бойынша 13 салалық кеңес жұмыс істейтін болады.

Өңірлерде кәсіпкерлердің мәселелерін партия филиалдары жанынан іскерлік кеңестер жинайтын болады. Кәсіпкерлерге әкімшілік қысым жасау жағдайларымен айналысатын бизнесті қорғау жөніндегі кеңес жеке құрылды.

Партия төрағасының орынбасары Эльдар Жұмағазиевтің айтуынша, бір мемлекеттік органның күшімен шешілмейтін мәселелер Үкімет жанынан құрылатын кәсіпкерлік мәселелері жөніндегі жобалық кеңсенің деңгейіне шығарылатын болады.

"Жобалық кеңсе кәсіпкерлікті қадағалайтын вице-премьер деңгейінде болады, ал қажет болған жағдайда өнеркәсіпті қадағалайтын вице-премьер болады. Салалық кеңестерде жиналатын барлық мәселелер осы деңгейге шешу үшін көтерілетін болады", - деді Жұмағазиев.

Отырыс қорытындысы бойынша қолдау тапқан ұсыныстарды бірыңғай Жол картасына енгізу жоспарлануда. Болашақта олар заңнамалық бастамалар, депутаттық сауалдар немесе Үкіметке ұсыныстар ретінде ресімделуі мүмкін.

"Мәселені шешпей-ақ көтеріп, оны кешіктірудің қажеті жоқ. Бизнес тарапынан нақты шешімдер мен есептеулер қажет", - деп түйіндеді Айбек Дадебай.