Қазақстандағы бос жұмыс орындарының 40% - дан астамы жұмысшы кәсіптері мен қызмет көрсету саласына тиесілі

Ведомство ұсынған ақпаратқа сәйкес, Қазақстанның еңбек нарығы біртіндеп өзгеруде: сұранысқа ие дағдылардың маңызы артып келеді, жұмыс берушілер мен кадрларды даярлау жүйесінің өзара іс-қимылы күшейтіледі, ал цифрлық құралдар қолайлы жұмыс табуға тезірек көмектеседі. Бұл процестердің орталығында адам қалады-мамандық таңдаудан және біліктілікке ие болудан бастап жұмысқа орналасуға және лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге дейін.

"2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстанда 9,4 млн адам жұмыспен қамтылды, жұмыссыздық деңгейі 4,5% құрады. Бұл көрсеткіштер еңбек нарығындағы жалпы жағдайды көрсетеді", - деп атап өтті министрлік.

Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясаттың бағдарларының бірі сапалы жұмыс орындарының санын ұлғайту болып табылады. Еңбек нарығын дамыту Тұжырымдамасына сәйкес, 2029 жылға қарай олардың санын 3,8 млн-ға дейін жеткізу жоспарлануда.

"Сапалыларға жылына кемінде алты ай жұмыспен қамтуды, өңір бойынша орташа жалақыдан төмен емес еңбекақы төлеуді, қауіпсіз еңбек жағдайлары мен әлеуметтік қорғауды көздейтін жұмыс орындары жатады", — деп түсіндірді Еңбек министрлігі.

Ведомствоның бағалауы бойынша 2035 жылға дейін экономиканың кадрларға деген қажеттілігі шамамен 2,9 млн адамды құрайды. Мұндай болжам салалар мен өңірлердің мамандарға деген перспективалық қажеттілігін алдын-ала анықтауға және оны кадрларды даярлау жүйесін қалыптастыру кезінде ескеруге мүмкіндік береді.

Жұмысшы мамандықтарына ерекше назар аударылады. Қазіргі заманғы өндіріс жабдықпен жұмыс істеуге, күрделі технологиялық операцияларды орындауға және жаңа өндірістік технологияларды игеруге қабілетті мамандарды қажет етеді.

Жұмыс берушілердің ағымдағы сұранысы да айқын. 2026 жылғы тамызда қызмет көрсету және сауда, ауыл шаруашылығы саласындағы, өнеркәсіптегі, құрылыстағы және көліктегі білікті жұмыс мамандықтары бойынша бос жұмыс орындарына, сондай-ақ жабдық операторлары мен машинистеріне порталда орналастырылған бос жұмыс орындарының 42,3% - ы тиесілі болды Enbek.kz.

Еңбек нарығын дамытудың маңызды шарты жұмысшы кәсіптерінің беделі болып табылады
1 305 адамның қатысуымен жүргізілген қоғамдық пікір сауалнамасының нәтижелері бойынша қатысушылардың 76,2% - ы жұмысшы мамандарға жоғары немесе өте жоғары деген көзқарастарын бағалады.

Сонымен қатар, респонденттердің 47,7% - ы жұмысшылар қоғамда лайықты құрметке ие деп санайды, тағы 41,2% - ы жұмысшы кәсіптерінің өкілдері тиісті мойындалмайды деп санайды. Елдің дамуы үшін ең маңызды кәсіптер мен салалар туралы сұраққа қатысушылар көбінесе құрылысшыларды — 20,3%, ауыл шаруашылығы қызметкерлерін — 16,7%, өнеркәсіптік өндірісті — 14,8% және электриктерді — 14,4% деп атады.

Білім беру және кәсіптік оқыту жұмыс берушілердің талаптарына сәйкес келуі үшін кәсіби стандарттар қолданылады. Олар белгілі бір жұмысты орындау үшін маманға қажет білімді, дағдыларды және дағдыларды анықтайды. Олардың негізінде колледждердің білім беру бағдарламалары және ересектерге арналған кәсіптік оқыту курстарының мазмұны жаңартылады.

"Қазақстанда 4,5 мыңға жуық кәсіпті қамтитын 864 кәсіби стандарт бекітілді. Еңбек нарығы үнемі өзгеріп отырады, сондықтан кәсіби стандарттардың мазмұны технологиялар мен өндірістік процестердің дамуын ескере отырып өзектендіріледі", — деп атап өтті ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.

Бұл бағытта мамандықтар туралы ақпаратты талдауға және біліктілікке қойылатын талаптардың жобаларын қалыптастыруға мүмкіндік беретін цифрлық құралдар да қолданылады. Сонымен қатар, кәсіби стандарттардың мазмұнын бағалау сала өкілдері мен жұмыс берушілердің қатысуымен жүзеге асырылады — олар нақты жұмыс орнында қандай дағдылар қажет екенін анықтайды.

Қазіргі еңбек нарығы жаңа дағдыларды тек мансап басталғанға дейін ғана емес, сонымен қатар тікелей жұмыс барысында да алуға мүмкіндік береді. Қысқа мерзімді кәсіптік оқыту жұмыс берушілердің өтінімдері бойынша, оның ішінде тікелей жұмыс орнында және онлайн-форматта жүргізіледі.

2026 жылдың қаңтар-шілде айларында skills Enbek платформасында оқуды 99,5 мың адам аяқтады, оның ішінде 38,2 мыңы — тіркелген жұмыссыздар.

Бұл ретте оқудан өту фактісінің өзі ғана емес, оның практикалық нәтижесі де маңызды — алған білімдерін қолдану және жұмыс орнында орнығу мүмкіндігі. Мәселен, 2025 жылы жұмыс берушілердің өтінімдері бойынша тікелей жұмыс орнында оқуды аяқтаған 2,5 мың адамның 1,8 мыңы жұмысқа орналасты. Кәсіпорындардың өтінімдері бойынша даярлықтан өткен оқу ұйымдарының 5,7 мың түлегі арасында 3,4 мың адам жұмысқа орналасты.

Тіпті сұранысқа ие біліктіліктің болуы әрқашан адамның бірден қолайлы жұмыс орнын табатынын білдірмейді. Жұмыс таңдауына аймақ, жалақы деңгейі, жұмыс берушінің талаптары, тәжірибесі мен кәсіби дағдылары әсер етеді. Сондықтан жұмыспен қамту қызметінің міндеттерінің бірі-адамға оның біліктілігі мен мүмкіндіктерін жұмыс берушілердің өзекті сұранысымен салыстыруға көмектесу, қажет болған жағдайда қосымша білім беру.

Бұл үшін Қазақстанда цифрлық жұмыспен қамту қызметі дамуда, ол бос жұмыс орындарын және тиісті қолдау шараларын таңдау үшін азаматтың білімі мен дағдылары туралы мәліметтерді пайдаланады. Жоба Павлодар және Маңғыстау облыстарында іске қосылды.

Еңбек қатынастарының негізі еңбек шарты болып табылады

"1 тамыздағы жағдай бойынша елде 19 683 Ұжымдық шарт цифрландырылды", — деп хабарлады Еңбек министрлігі.

Еңбек заңнамасының сақталуына мемлекеттік бақылау жүзеге асырылады. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында мемлекеттік еңбек инспекторлары 3,6 мыңнан астам тексеру жүргізді, соның нәтижесінде 36 мыңға жуық қызметкердің құқықтарын қорғау шаралары қабылданды.

Сонымен қатар, қазіргі заманғы тәсіл туындаған бұзушылықтарға жауап беруді ғана емес, сонымен қатар олардың алдын алуды да қамтиды. Ықтимал еңбек тәуекелдерін ерте анықтау үшін еңбек тәуекелдерінің картасы қолданылады. Құрал, атап айтқанда, кадрлардың ауысу көрсеткіштерін және міндетті зейнетақы және әлеуметтік аударымдардың уақтылы жүргізілуін талдауға мүмкіндік береді.

Алынған мәліметтер мемлекеттік еңбек инспекторлары тарапынан қосымша назар аударуды талап ететін кәсіпорындарды анықтау үшін пайдаланылады. Жұмыс берушілер өз кезегінде анықталған тәуекелдер туралы ақпарат алады, бұл оларды жою үшін уақтылы шаралар қабылдауға мүмкіндік береді.

Жеке бағыт-еңбек қауіпсіздігі

2026 жылдың 1 қыркүйегіндегі жағдай бойынша өндірістегі жазатайым оқиғалардың салдарынан 969 жұмысшы зардап шекті. Бұл деректер өндірістік жарақаттанудың алдын алу және әрбір жұмыс орнында қауіпсіз жағдайларды қамтамасыз ету мәселелеріне одан әрі назар аударуды талап етеді.

Кәсіби тәуекелдерді бағалау, қызметкерлерді қауіпсіздік талаптарына үйрету, еңбекті қорғау ережелерін сақтау және міндетті сақтандыру әртүрлі функцияларды орындайды, бірақ бір міндет — өндірістік жарақаттардың алдын алу және қызметкерлердің өмірі мен денсаулығын сақтау арқылы біріктіріледі.

Қазіргі еңбек нарығын тек жұмыс орындарының саны немесе жұмыссыздық деңгейі бойынша бағалау мүмкін емес. Әр индикатордың артында белгілі бір адам — оның білімі, кәсіби дағдылары, жұмыс іздеуі, жалақысы және еңбек жағдайлары тұр.

Сондықтан жұмыспен қамту нарығын дамыту дәйекті жүйе ретінде құрылады: экономика кадрларға деген қажеттілікті анықтайды, білім беру және дайындық жүйесі қажетті дағдыларды қалыптастырады, жұмыспен қамту қызметі қолайлы жұмыс табуға көмектеседі, ал еңбек заңнамасы қызметкерлердің құқықтарына кепілдік пен қорғауды қамтамасыз етеді.

Дәл осы қарым-қатынас міндеттен жай ғана жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, адам өзінің кәсіби мүмкіндіктерін іске асыра алатын, тұрақты табыс алатын және қауіпсіз жағдайда жұмыс істей алатын тұрақты және сапалы жұмыс орындарын қалыптастыруға көшуге мүмкіндік береді, деп есептейді Еңбек министрлігі.