Қазақстанда проблемалық кредиттерді есептен шығару кезінде ЖТС-тан кім босатыла алады

Қолданыстағы салық заңнамасында үмітсіз берешекті кешіру кезінде кредиторлар үшін КТС, сондай-ақ жеке тұлғалардың жекелеген санаттары үшін ЖТС бөлігінде тетіктер көзделген.

Сонымен қатар, мәселенің әлеуметтік маңыздылығын ескере отырып, Ұлттық Банктің тиісті бағдарламасымен қамтылған ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша, сондай-ақ кредиттік міндеттемелер белгіленген алаяқтық әрекеттер нәтижесінде туындаған жағдайларда қарыз алушылардың жекелеген санаттарын ЖТС-тан қосымша босату қаралады.

Естеріңізге сала кетейік, жобалық кеңсенің 25-ші отырысында бұл мәселе егжей-тегжейлі есептеулер жүргізу және ЖТС-тен босату қолданылуы мүмкін өмірлік жағдайлардың толық тізімін анықтау үшін пысықтауға бағытталған.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ақпараты бойынша, 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша банктер мен МҚҰ алдында 90 күннен артық мерзімі өткен жеке тұлғалардың проблемалық берешегінің жиынтық көлемі шамамен 2,5 трлн теңгені құрайды. Проблемалық қарыз алушылар саны-1,37 млн адам.

Тек банк секторында 90 күннен астам мерзімі өткен жеке тұлғалардың қарыздарының көлемі 1,2 трлн теңгені немесе халықтың кредиттік портфелінің 4,8% -. құрайды.

Мәселенің әлеуметтік маңыздылығын азаматтардың өтініштерінің саны да куәландырады. 2026 жылғы маусымда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен 16,4 мың өтініш қаралды, оның 45% - ы қарыздар бойынша берешекті реттеу мәселелеріне қатысты болды.

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының ақпараты бойынша, банктер жалпы сомасы 25 млрд теңгеге 2 401 қарыз алушының берешегін кешіру мүмкіндігін пысықтап үлгерді. Салық әсері шамамен 2,7 млрд теңгеге бағаланады.

АРРФР жеке тұлғаның салық салынатын табысынан банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар және микроқаржы ұйымдары кешірген берешек сомаларын алып тастауды көздейтін бұрын қолданыста болған тәртіпті қалпына келтіруді ұсынды. Мұндай механизм 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін жұмыс істеді.

Бұл қарызды есептен шығарғаннан кейін проблемалы қарыз алушы үшін жаңа салық міндеттемесін жасамай, банктер мен МҚҰ-ның үмітсіз қарызды түпкілікті реттеу мүмкіндіктерін кеңейтеді деп болжануда.

Талқылау қорытындысы бойынша АРРФР Ұлттық банкпен, мүдделі мемлекеттік органдармен және қаржы институттарымен бірлесіп осындай жағдайларда ЖТС-тен босату тәртібін әзірлейді деп шешілді. Ықтимал тетіктер ретінде қарыз алушылардың нақты айқындалған санаттары үшін, оның ішінде отбасының цифрлық картасының деректерін ескере отырып, азаматқа бір рет атаулы жеңілдік беру не қаржы ұйымдары үшін кешірім көлемі бойынша сандық шектеу енгізу қаралады.