Қызметкердің зейнеткерлікке дейінгі жасы жұмыс берушіге еңбек шартын тоқтату құқығын бермейді-ҚР Еңбек министрлігі

Спикер зейнеткерлік жасқа жетудің өзі қызметкердің еңбек құқықтарын шектеуге немесе оны жұмыстан шығаруға негіз болмайтынын атап өтті.

"Еңбек заңнамасында әмбебап норма белгіленбеген, оған сәйкес, мысалы, зейнеткерлікке шыққанға дейін екі-үш жыл қалған әрбір қызметкер автоматты түрде қосымша кепілдіктер жиынтығымен жеке зейнеткер мәртебесін алады. Еңбек шартын тоқтатуға ерекше назар аудару керек. Еңбек кодексі еңбек қатынастарын тоқтатудың нақты негіздерін қарастырады. Жұмыс беруші жай ғана себеп ретінде көрсете алмайды-қызметкер, мысалы, зейнеткерлік жасқа жетті. Сонымен қатар, Еңбек кодексі қызметкердің зейнеткерлік жасқа толуына байланысты еңбек шартын тоқтатудың арнайы негіздерін көздейді. Мәселен, Қазақстан Республикасы Еңбек заңнамасының талаптарына сәйкес қызметкермен еңбек шартын бұзуға қызметкердің әлеуметтік Кодексте белгіленген зейнеткерлік жасқа жетуі бойынша жол беріледі. Бұл ретте, Еңбек кодексі де маңызды кепілдіктерді көздейді. Жұмыс беруші қызметкерді бұзу күнінен кемінде бір ай бұрын хабардар етуге, сондай-ақ еңбек, ұжымдық шарттарда немесе жұмыс берушінің актісінде айқындалатын мөлшерде төлеуге тиіс. Демек, зейнеткерлікке дейінгі жасты нақты ажырату керек-адам әлі зейнеткерлік жасқа жетпеген. Ал зейнеткерлік жас — Бұл әлеуметтік кодексте көрсетілген жас келді, оған қол жеткізген кезде еңбек шартын тоқтатудың тиісті негізін қолдануға болады", - деді Е.Исмағұлов.

Оның айтуынша, іс жүзінде ең көп кездесетін мәселелердің бірі-зейнеткерлікке дейінгі жастағы қызметкерді оның қысқаруына байланысты жұмыстан шығару. Қызметкердің зейнеткерлікке дейінгі жаста болуы қысқартуға абсолютті тыйым салуды білдірмейді. Алайда жұмыс беруші Еңбек кодексінде көзделген рәсімді қатаң сақтауға міндетті.

Еңбек заңнамасында Еңбек кодексінің 53-бабына сәйкес талаптар айқындалған, зейнеткерлік жасқа толғанға дейін екі жылдан аз қалған қызметкерлер үшін ерекше кепілдіктер көзделген.

Жұмыс берушінің және жұмыскерлердің өкілдерінің тең санынан құрылған комиссияның оң шешімі болмай, жұмыскердің біліктілігінің жеткіліксіздігі салдарынан жұмыскерлердің санын немесе штатын қысқарту және жұмыскердің атқаратын лауазымына немесе атқаратын жұмысына сәйкес келмеуі түріндегі еңбек шартын бұзуға жол берілмейді.

Мысалы, егер нақты жағдайда қызметкердің зейнеткерлік жасы 63 болса, онда арнайы кепілдіктер 63 жасқа толғанға дейін екі жылдан аз қалған қызметкерге қолданылады. Бұл ретте, егер олар ұжымдық шартта, келісімдерде немесе нақты жұмыс берушіге қолданылатын өзге де нормативтік құжатта белгіленген болса, қосымша кепілдіктерді ескеру қажет.

Е. Исмағұлов атап өткендей, егде жастағы қызметкерлер үшін қауіпсіздік пен еңбек жағдайлары ерекше маңызға ие. Қызметкер еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауға, сондай-ақ еңбек жағдайлары туралы толық және сенімді ақпарат алуға құқылы. Егер қызметкердің денсаулық жағдайы белгілі бір жұмысты орындауға кедергі келтірсе, мәселе жұмыс берушінің субъективті пікірі емес, медициналық қорытынды негізінде шешілуі керек. Қызметкерді белгілі бір жасқа жеткендіктен ғана оны автоматты түрде еңбекке жарамсыз деп санауға болмайтынын есте ұстаған жөн. Егер қызметкер өзінің құқықтары бұзылған деп санаса, онда ол заңда көзделген қорғау әдістерін қолдануға құқылы. Еңбек кодексі қызметкердің жұмыс берушінің әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне шағымдану және өз құқықтарын заңдарда тыйым салынбаған барлық тәсілдермен қорғау құқығын тікелей көздейді.

Қорытындылай келе, спикер Еңбек кодексінің 6-бабы еңбек саласындағы кемсітушілікке жасына байланысты тікелей тыйым салатынын еске салды. Зейнеткерлік жасқа жақындау жұмыс берушіге еңбек шартын тоқтату құқығын бермейді.