Қазақстандықтарға тұрғын үйді жекешелендіруге екінші мүмкіндік берілді

Екінші мүмкіндік құқығы-реформаның периметріне кім кірді?

Соңғы уақытқа дейін жекешелендіру құқығын бір рет пайдаланған азаматтар, тіпті 1990-шы жылдары ата-анасының пәтеріндегі символдық үлес туралы болса да, атқаратын қызметтік немесе жалға берілетін тұрғын үйді сатып алуды рәсімдеу кезінде үзілді-кесілді бас тартуға тап болды. Жаңартылған ереже жағдайды түбегейлі өзгертеді.

ҚР өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің түсіндірулеріне сәйкес, қайта жекешелендіру құқығы мемлекеттік мүлікті меншікке беруге қатысқан ҚР азаматтарына мынадай шарттар сақталған кезде қолданылады:

Пәтер немесе үй 2024 жылдың 4 желтоқсанына дейін мемлекеттік қордан азаматқа ресми түрде бөлінуі керек.

Өтініш берген кезде үміткердің және оның отбасы мүшелерінің елдің бүкіл аумағында меншік құқығында өзге тұрғын үйі болмауы тиіс.
Егер азамат бұрын өзіне тиесілі жылжымайтын мүлікті иеліктен шығаруды (сатуды, сыйға тартуды) жүргізген болса, осы сәттен бастап кемінде 5 жыл өтуі керек.
"Қызмет көрсету кезінде тұрғын үйдің болуы немесе болмауы туралы мәліметтер цифрлық тәртіппен сұратылады. Негізгі жалдаушының отбасы мүшесінің бұрын жекешелендірілген тұрғын үйде 50% немесе одан аз мөлшерде үлесінің болуы мемлекеттік тұрғын үй қорынан иеленіп отырған тұрғын үйді жекешелендіру құқығын кейіннен іске асыруға кедергі келтірмейді",-делінген ҚР өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Қуандық Қажкеновтың ресми жауабында.

Тұрғын үй кімге тегін беріледі?

Заңнама әлеуметтік кепілдіктерді сақтайды және нақты құрылымдайды. Мемлекеттік қордан жалға берілетін тұрғын үйді меншікке тегін алуға болады:

- ҰОС ардагерлері (ардагер қайтыс болған жағдайда құқық отбасы мүшелеріне өтеді).
- I және II топтағы мүгедек адамдар.
- ЧАЭС апатын, басқа да радиациялық апаттарды, сондай-ақ ядролық сынақтар мен жаттығуларды жоюға қатысушылар.
- Семей полигонында ядролық сынақтардан зардап шеккен азаматтар.
- КСРО-ны қорғау, қызметтік міндеттерін орындау кезінде, майданда немесе действий қимылдары нүктелерінде (оның ішінде Ауғанстанда) мүгедектігі бар әскери қызметшілер.
- Арал өңіріндегі экологиялық апаттан зардап шеккен азаматтар.
- Әскери қызметшілер мен күш/арнайы органдардың қызметкерлері, сондай-ақ жасы, денсаулығы немесе қысқаруы бойынша жұмыстан шығарылғандар: 20 жастан бастап еңбек сіңірген; мүгедек баланы тәрбиелеп отырған 10 жастан бастап еңбек сіңірген.
- Еңбек өтіліне қарамастан қызметте қаза тапқан күшшілер/әскери қызметшілер отбасыларының мүшелері (ерекшеліктер: суицид, қылмыс, мас болу).
- Ғарышкерлер мен ғарышкерлікке үміткерлер (қайтыс болған жағдайда құқық мұрагерлерге өтеді).
- Мүгедектігі бар немесе зейнеткер болып табылатын саяси қуғын-сүргін құрбандары.

Жәрдемақы алушы қайтыс болған кезде жекешелендіру құқығы отбасы мүшелеріне өтеді. Тізім толық болып табылады. Тұрғын үйді өтеусіз алу тек осы санаттарға қатаң сәйкес келген жағдайда ғана мүмкін болады.

Сатып алу математикасы - қалдық құн және бөліп төлеу

Азаматтардың барлық басқа санаттары үшін сатып алу өтеулі негізде жүзеге асырылады. Заңнама азаматтарды нарықтық алыпсатарлықтан қорғайтын бағаны қалыптастырудың нақты экономикалық тетігін белгілейді. Сатып алу бағасы жылжымайтын мүліктің қалдық құны негізінде есептеледі.

Формула қарапайым-тұрғын үйдің баланстық құнынан (әкімдік объектіні салуға немесе сатып алуға жұмсаған және бухгалтерлік есепте тіркелген сома) физикалық тозу шегеріледі. Жыл сайынғы физикалық тозу нормативті түрде жылына 2% деңгейінде белгіленеді. Бейінді ведомствода хабарлағандай, азамат жекешелендірілетін тұрғын үйдің құнын бөліп төлеуге құқылы.

Бүгінгі таңда келесі шарттар белгіленген:

- Тұрғын үйдің қалдық құны 15 млн теңгеден аз болған жағдайда-бөліп төлеу 10 жылға дейін беріледі.
- Тұрғын үйдің қалдық құны 15 млн теңгеден асса — 15 жылға дейін.
- Тұрғын үйді өтеулі сатып алу кезінде (қалдық құны бойынша толық сатып алу) тұрғын үйдің құны күнтізбелік отыз күн ішінде төленеді.
- Тұрғын үйді бөліп-бөліп сатып алу (бөліп-бөліп сатып алу) кезінде күнтізбелік отыз күн ішінде тұрғын үй құнының кемінде 10 (он) пайызы мөлшерінде бастапқы жарна енгізіледі. Төлем жекешелендіру туралы шартқа қосымша болып табылатын кесте бойынша жүргізіледі. Мұндай бөліп төлеу бойынша сыйақының пайыздық мөлшерлемелері жоқ.

Сандық стандарт eGov.kz -анықтамалар заңсыз талап етеді

Министрліктің түсіндірмелерінің едәуір бөлігі құжаттарды тапсыру рәсіміне арналған. Өтінімді "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ (ХҚКО) арқылы да, Порталда қашықтықтан да ресімдеуге болады eGov.kz.

Онлайн форматтағы қадамдық алгоритм келесідей:

- Порталда авторизациялау eGov.kz ЭЦҚ немесе SMS-пароль көмегімен.

- "Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйлерді жекешелендіру" мемлекеттік қызметін таңдау
- Өтінімнің электрондық өрістерін толтыру және құжаттар базасында жоқ құжаттарды тіркеу.
- ЭЦҚ өтініміне қол қою және жергілікті әкімдік жанындағы тұрғын үй комиссиясының қарауына жіберу.
- Комиссияның шешім қабылдауы (нормативтік мерзім — күнтізбелік 30 күнге дейін).
- Жекешелендіру шартына қол қою және меншік құқығын тіркеу.

"Азаматтан олар туралы мәліметтер мемлекеттік цифрлық жүйелерде бар құжаттарды талап етуге жол берілмейді. Көрсетілетін қызметті беруші куәліктердің, некелердің, туудың, жылжымайтын мүліктің болмауының деректерін электрондық үкімет шлюзі арқылы автоматты түрде алады", — деп атап өтті ҚР Индустрия және даму министрлігі.

Азаматтарға цифрлық базаларда жоқ құжаттарды ғана физикалық түрде ұсыну немесе өтінімге тіркеу қажет: жалдау шарты (ордер), жалдау ақысы бойынша берешектің жоқтығы туралы анықтама, жұмыс орнынан анықтама (мемлекеттік қызметшілер мен бюджетшілер үшін) немесе тегін жекешелендіру құқығын растайтын құжаттар.

Әкімдіктердің жауапкершілігі және шағымдану құқығы

Сондай-ақ, ведомствода әкімдіктер мемлекеттік тұрғын үйдің теңгерім ұстаушылары болып табылатынын айтты. Әкімдіктер жанындағы тұрғын үй комиссиялары сату немесе бас тарту туралы түпкілікті шешім қабылдайды.

Егер азамат комиссиядан бас тартуды заңсыз деп санаса немесе белгіленген 30 күннен асатын мерзімдерді кешіктіруге тап болса, заңнама оған тиімді қорғаныс құралын береді. ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 91-бабына сәйкес лауазымды адамдардың кез келген шешімдеріне немесе әрекетсіздігіне жоғары тұрған органға не тікелей әкімшілік сотқа шағым жасалуы мүмкін.