Бірқатар өңірлердегі әрбір үшінші қазақстандық жастарға қатысты

Мамандар жастардың анықтамасы әр елде әр түрлі екенін айтады. Мысалы, БҰҰ жастарды 15 пен 24 жас аралығындағы адамдар ретінде анықтайды. ДДҰ жастардың әртүрлі зерттеулерінде бұл топқа 24 жасқа дейінгі және кейде 29 немесе 34 жасқа дейінгі адамдар кіреді — тақырып пен деректер түріне байланысты.

Қазақстан, ТМД, Азия, Африка және әлемнің басқа да көптеген елдері сияқты, 14 пен 34 жас аралығындағы адамдар үшін "жастар" анықтамасын пайдаланады.

"ҚР-да осы жас санатының кеңеюі 2022 жылы орын алды, бұл жастарға бағытталған мемлекеттік қолдау бағдарламаларына қазақстандықтарды едәуір көбірек қосуға мүмкіндік берді. Мұны өте жағымды фактор және әлеуметтік мемлекеттің дамуының көрсеткіші деп санауға болады", — делінген басылымда.

2026 жылдың басында Қазақстанда жастар саны 5,89 млн адамды құрап, бір жылда 69,4 мың адамға немесе 1,2% - ға артты. Халықтың жалпы санындағы жастардың үлесі өзгерген жоқ: 28,7%. Жас ерлер саны 3,01 млн адамға жетті-38,6 мың адамға немесе 2025 жылдың басына қарағанда 1,3% - ға көп. Мужчин жалпы санындағы олардың үлесі 30% деңгейінде сақталды. Жас әйелдер саны 30,8 мың адамға немесе 1,1% - ға 2,88 млн адамға дейін өсті. Олардың елдегі барлық әйелдер арасындағы үлесі де өзгеріссіз қалды-27,5%.

Жастардың жалпы санының өсуін қала халқы қамтамасыз етті, дейді мамандар. Қала жастарының саны бір жылда 91,4 мың адамға немесе 2,5% - ға артып, 3,76 млн адамға жетті. Оның бүкіл қала халқындағы үлесі 28,7% деңгейінде қалды. Ауылдық жерлерде, керісінше, жастар саны 22 мың адамға немесе 1% - ға 2,13 млн адамға дейін қысқарды.

"Жастар әлеуметтік топ ретінде БҰҰ - ның тұрақты дамуының барлық мақсаттарына интеграцияланған. Жастар үшін сапалы білім, лайықты жұмыс және экономикалық өсу, тұрғын үй және инфрақұрылымы қолжетімді тұрақты қалалар мен елді мекендер және т.б. үлкен маңызға ие", — деп атап өтті басылымда.

Қазақстанда жастар үшін тұрғын үйдің Әлеуметтік және демографиялық маңызы зор мәселесі дамудың бейіндік институты-Отбасы Банкінің бірқатар бағдарламаларында ескерілген. Біз "Жас отбасы", "жас ғалымдарға арналған бағдарлама", "Дипломмен ауылға", өңірлік жастар бағдарламалары туралы айтып отырмыз. 2017 жылдан бастап жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп жүзеге асырылып келе жатқан өңірлік тұрғын үй бағдарламалары әсіресе жастарға танымал.

Мұндай алғашқы бағдарлама "Алматы жастары"болды. 2026-осы бағдарламаны іске асырудың оныншы, мерейтойлық жылы. Осы уақыт ішінде оның ауқымы айтарлықтай өсті: егер бірінші жылы 100 адам ғана қарыз алса, 2025 жылы "Алматы жастары" бағдарламасы бойынша 2 276 қарыз берілді. Қоныс тойын іске асыру кезеңінде барлығы 8 326 жас алматылықтар атап өтті. Жақында кезекті өтінімдерді қабылдау аяқталды. Қала әкімдігі қатысушылардың тізімін қалыптастырады, содан кейін Отбасы банкі кредит қабілеттілігін тексереді және қолжетімді қарыздар береді. Сондай-ақ, "Атырау қала жастары"өңірлік тұрғын үй бағдарламасы бойынша қатысушыларды іріктеу басталады деп күтілуде.

Өңірлік бағдарламалар бойынша Шарттар қарапайым: бастапқы жарна — 10% — дан, кредит бойынша мөлшерлеме — 5% - дан (СЖТМ-5,2% - дан 5,7% - ға дейін). Пәтерді бастапқы және қайталама базарлардан сатып алуға болады. Жастар бағдарламалары ҚР барлық өңірлерін қамтиды (Түркістан, Шығыс Қазақстан және Ақмола облыстарын қоспағанда). Осы бағдарламаларды іске асырудың арқасында бүкіл ел бойынша 12 480 жас отбасы тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Тек 2025 жылы өңірлік тұрғын үй бағдарламалары аясында жастарға 3 605 қарыз берілді.

Жалпы, осы және Отбасы банкінің басқа бағдарламаларының арқасында 35 жасқа дейінгі 283,4 мың адам өз тұрғын үйіне ие болды. Бұл Банктің барлық қарыз алушыларының 42,5% құрайды. Соңғы екі жарым жылдың ішінде қоныс тойын 71 мыңға жуық жас қазақстандықтар атап өтті.

Айта кету керек, Қазақстан — жалпы "жас" мемлекет, ал кейбір өңірлерде жастардың үлесі халықтың 30% - нан асады, деп толықтырды сарапшылар.

Өңірлік бөліністе 2026 жылдың басында ең көп жастар Алматыда (729,2 мың адам), Түркістан облысында (675,6 мың адам) және Астанада (516 мың адам) тұрды. Бұдан кейін Алматы облысы (447,2 мың адам), Шымкент (409,2 мың адам) және Жамбыл облысы (357,1 мың адам) болды. Ұлытауда (59,7 мың адам), Солтүстік Қазақстан облысында (125,2 мың адам) және Абай облысында (148 мың адам) жастар саны аз болды.

Жылдық динамикада жастар санының едәуір өсуі Астанада болды: бірден 7,1% - ға. Шымкентте көрсеткіш 3% — ға, Алматы облысында — 2,5% — ға, Алматыда-2,4% - ға, Маңғыстау облысында-1,9% - ға артты. Ең үлкен қысқару Солтүстік Қазақстан (2,3%-ға), Абай (1,5%-ға), Шығыс Қазақстан (1,4% - ға) және Қостанай (1,3% - ға) облыстарында байқалды.

2026 жылдың басында өңір халқындағы жастардың ең көп үлесі Шымкент (31,6%), Астана (31,5%), Түркістан облысы (31,4%) және Алматы (31,1%) елдерінде байқалды. Облыстар арасында Маңғыстау (29,8%), Қызылорда (29,5%), Атырау және Жамбыл (әрқайсысы 29,4%) бөлінді. Жастардың ең аз үлес салмағы Шығыс Қазақстан (23,4%), Солтүстік Қазақстан (24,4%) және Абай (24,8%) облыстарында болды.

"Осылайша, аймаққа байланысты-әрбір төртінші, тіпті әрбір үшінші тұрғын жастар санатына жататын ел үшін дәл осы әлеуметтік топты лайықты тұрғын үймен қамтамасыз ету мәселесі жалпы әл-ауқат пен экономикалық дамуға, әсіресе "қартайған" әлемде ғана емес, демографиялық көрсеткіштерге де тікелей әсер етеді қазір және болашақта — бұл жаһандық ауқымда өзекті және Қазақстанда жиі көтеріліп келе жатқан мәселе", - деп түйіндеді мамандар.