Қазақстанда жыл басынан бері 688 мыңнан астам өзін-өзі жұмыспен қамтығандар тіркелді

Өзін — өзі жұмыспен қамтыған-жаңа Салық кодексімен енгізілген экономикалық белсенді азаматтар санаты. Оған дербес қызмет көрсететін немесе жеке кәсіпкер ретінде тіркеусіз жұмыс істейтін, жалдамалы еңбекті пайдаланбайтын және салық заңнамасында белгіленген шарттарға сәйкес келетін жеке тұлғалар жатады.

Бұл ретте қолданыстағы заңнама өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды кәсіпкерлік субъектілеріне жатқызбайды. Нәтижесінде, шағын және орта бизнестің ресми статистикасы азаматтардың осы санатын есепке алмайды, бұл салық, Кәсіпкерлік және әлеуметтік кодекстер арасында құқықтық қақтығыс тудырады. Дәл осы мәселе жобалық кеңсенің қатысушыларын талқылауға шығарылды.

Жаңа Салық кодексіне сәйкес, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін арнаулы салық режимін дара кәсіпкер болып табылмайтын, рұқсат етілген тізбе бойынша қызметті жүзеге асыратын, жалдамалы жұмыскерлердің еңбегін пайдаланбайтын және айына 300 АЕК-тен аспайтын табыс алатын жеке тұлғалар қолдана алады. Осы режим аясында тек әлеуметтік төлемдер төленеді-барлығы 4%.

Жаңа режим қазірдің өзінде сұраныстың жоғары деңгейін көрсетеді. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, жыл басынан бері 688,8 мың өзін-өзі жұмыспен қамтығандар тіркелген. Оның ішінде 597 мың адам (87%) Яндекс, Enrive, Wolt және т.б. цифрлық платформалар арқылы жұмыс істейді.

Бұл ретте 84,2 мың өзін-өзі жұмыспен қамтығандар бұрын жеке кәсіпкерлер болған, ал 546,4 мың адам бұрын кәсіпкер ретінде тіркеу есебінде болмаған. Осылайша, 500 мыңнан астам азамат алғаш рет ресми жұмыспен қамту секторы мен салық жүйесіне енді.

Сонымен қатар, отырысқа қатысушылар бұдан әрі талқылау өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың құқықтық мәртебесін анықтауды талап ететінін атап өтті. Өзін-өзі жұмыспен қамту экономикалық қызметтің дербес нысаны, кәсіпкерлікке көшудің аралық кезеңі немесе Жұмыспен қамтудың ерекше санаты болып табылатындығын анықтау қажет. Кәсіпкерлік және әлеуметтік кодекстердегі одан әрі реттеу осыған байланысты.

Отырыс барысында Ұлттық экономика министрлігі халықаралық тәжірибеге шолу жасады. Беларусь пен Өзбекстанда өзін-өзі жұмыспен қамтығандар жалдамалы жұмысшыларды тарта алмайды, ал Өзбекстанда олар кәсіпкерлік субъектілеріне жатпайды. Арменияда микро кәсіпкерлік режимі бар. Ресейде кәсіптік табыс салығын қолданатын жеке тұлғалар шағын және орта кәсіпкерлік жүйесіне енгізілген, дегенмен салық заңнамасында "өзін-өзі жұмыспен қамтыған" термині қолданылмайды.

Талқылау қорытындысы бойынша әлеуметтік және кәсіпкерлік кодекстерде өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың мәртебесін бекітуге қатысты өзгерістерді ағымдағы түзетулер пакетіне қоспау туралы шешім қабылданды. Бұл мәселені қарауға келесі жылы жаңа режимді қолдану тәжірибесі қалыптасып, оның жұмысының нәтижелері жинақталған кезде оралу жоспарлануда.

Сондай-ақ, отырысқа қатысушылар өнімді бөлу туралы келісімдер бойынша жұмыс істейтін жер қойнауын пайдаланушылар үшін электр энергиясының теңгерімдеуші нарығындағы операцияларға салық салу мәселелерін қарады.

2023 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда электр энергиясының теңгерімдеуші нарығы сағаттық есепке алумен нақты уақыт режимінде жұмыс істейді. Электр энергиясының жоспарлы және нақты көлемдері арасындағы ауытқулар бойынша барлық есептеулер "электр энергиясы мен қуаты нарығының қазақстандық операторы" АҚ арқылы жүзеге асырылады.

Сонымен қатар, қолданыстағы ережелер өнімді бөлу туралы келісімдер бойынша жұмыс істейтін нарық қатысушылары кейбір жағдайларда электр энергиясын сатып алу шығындарынан теріс теңгерімсіздіктер асып кеткен кезде өтемақы алмайтындығын көздейді. Отырысқа қатысушылар осы мәселені қосымша заңнамалық реттеу қажеттігін атап өтті.