Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы қадағалаудың жаңа моделіне көшеді

"Жаңа модель тәуекелге бағдарланған қадағалауды одан әрі дамытуға және инвесторлардың мүдделерін қорғауды, сондай-ақ корпоративтік басқару сапасын арттыруды ескере отырып, кәсіби қатысушылардың қызметін бағалаудың тиімділігін арттыруға бағытталған. Қадағалау тәсілдерін жетілдіру қажеттілігі бағалы қағаздар нарығының дамуына, кәсіби қатысушылардың клиенттік базасының кеңеюіне және мінез-құлық факторларының маңыздылығының артуына байланысты. Агенттіктің қадағалау күтулері проблемалық аймақтарды ертерек анықтауға, қадағалауды дәл күшейтуге және тәуекелдерді бағалау жүйесін жетілдіру арқылы нарық тұрақтылығын нығайтуға бағытталған", — деп хабарлайды АРРФР.

Агенттік модельдің әдіснамалық негізі халықаралық стандарттарға, соның ішінде IOSCO қағидаттарына, сондай-ақ қазақстандық нарықтың ерекшеліктеріне бейімделген шетелдік реттеушілердің (ESMA, FCA және т.б.) тәсілдеріне негізделгенін атап өтті.

Бағалау төрт негізгі блок бойынша жүргізіледі:

• инвесторлардың мүдделерін қорғау;
• корпоративтік басқару;
• бизнес-модельді талдау;
• клиенттердің деректері мен активтерін қорғау.

Бағалау қорытындысы бойынша әрбір қатысушыға қадағалау іс-қимылдары жоспары мен реттеуді жетілдіру жөніндегі ұсыныстар үшін негіз болып табылатын рейтинг беріледі.

"Модельді пилоттық сынақтан өткізу нарыққа қатысушылардың тәжірибесінде дамуды талап ететін бірқатар салаларды анықтауға мүмкіндік берді. Атап айтқанда, инвесторларға сәйкес келмейтін қаржылық өнімдерді ұсынуға жол бермеуге көмектесетін клиенттердің инвестициялық профилін бағалау процедураларын құру қажет. Клиенттердің мәмілелерін теріс пайдалануларға қарсы тұру және нарықтың тұрақтылығын сақтау үшін қажет нарықты манипуляциялау белгілері бойынша талдауды қамтамасыз ету қажет. Директорлар кеңесі стратегиялық шешімдерді әзірлеуге, тәуекелдерді басқаруға және ішкі бақылауға жеткілікті түрде қатыспайды, бұл мүдделер қақтығысының ықтималдығын арттырады.

Модельді әзірлеу Агенттіктің қаржы нарығында мінез-құлық қадағалауын енгізу жөніндегі ауқымды жұмысының жалғасы болып табылады. Пилоттық жобаның қорытындысы бойынша Агенттік жаңа модельге сәйкес қадағалау бағалауын жүргізу бойынша ішкі басшылық әзірледі", - деді АРРФР.

Бұдан басқа, ағымдағы жылы ірі брокерлерді, дилерлерді және инвестициялық портфель менеджерлерін қоса алғанда, бүкіл бағалы қағаздар нарығына қадағалау бағалауын тарату жоспарлануда. Қажет болған жағдайда бағалау жаңа бақылауларды ескере отырып калибрленуі мүмкін.

"Жаңа қадағалау моделінің негізгі элементтері де ескеріліп, бағалы қағаздар нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасының және капитал нарығы туралы жаңа заңның ережелерімен салыстырылатын болады, бұл реттеудің ашықтығын, тұрақтылығы мен тиімділігін арттыруға, сондай — ақ инвесторлардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды нығайтуға ықпал ететін болады", - деп толықтырды АРРФР.