Қазақстанда ядролық сынақтардан зардап шеккендердің бірыңғай тіркелімін құру ұсынылды

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатында Семей ядролық сынақ полигонының жабылуының 35 жылдығына арналған дөңгелек үстел өтті. Іс-шараға Парламент депутаттары, мемлекеттік органдардың, ғылыми қоғамдастықтың, халықаралық ұйымдардың, қоғамдық бірлестіктердің өкілдері және сарапшылар қатысты.

Отырыс барысында ядролық сынақтардың зардаптарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау, халықты медициналық қамтамасыз ету, заңнаманы жетілдіру, ғылыми зерттеулерді дамыту, экологиялық қауіпсіздік және ядролық қарусыздану саласындағы халықаралық ынтымақтастық мәселелері қаралды.

Отырысты ашқан Сенат депутаты Бибігүл Жексенбай Семей полигонының жабылуы Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі болғанын және ядролық қарусыздану үшін жаһандық қозғалысқа елеулі үлес қосқанын атап өтті.

"Біз әлемге Семей полигоны туралы Ядролық қарусыз болашақ үшін күрестің символы ретінде айтуды үйрендік. Бірақ бүгін біз өзімізге тағы бір сұраққа шынайы жауап беруіміз керек: біз ондаған жылдар бойы ядролық сынақтардың салдарын өз мойнына алған адамдар үшін қажет нәрсенің бәрін жасадық па? Тарихи әділеттілік тек өткенді еске түсірумен ғана емес, сонымен бірге зардап шеккендер алдындағы жауапкершілікпен де өлшенеді", — деп атап өтті сенатор.

Дөңгелек үстелге қатысушылар радиациялық әсерден зардап шеккен халықты әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру, ғылыми зерттеулерді өзектендіру және Полигон қызметінің салдарын бағалауға бірыңғай мемлекеттік тәсілді қалыптастыру мәселелеріне ерекше назар аударды.

Бибігүл Жексенбайдың айтуынша, негізгі міндеттердің бірі зардап шеккен азаматтар туралы сенімді және толық мәліметтер базасын қалыптастыру болып қала береді.

"Осы жылдар ішінде миллионнан астам зардап шеккендердің саны естіледі. Алайда, мемлекет нақты мәліметтерге ие болуы керек: қанша адам радиацияға ұшырады, олардың қаншасы бүгінде өмір сүреді, олардың денсаулығы мен кейінгі ұрпақтары үшін қандай салдары бар. Мұндай ақпаратсыз тиімді мемлекеттік саясатты құру мүмкін емес", - деп атап өтті депутат.

Талқылау барысында мемлекеттік органдардың өкілдері қатысушыларды "Семей ядролық қауіпсіздік аймағы туралы" Заңның іске асырылуы, Радиоэкологиялық зерттеулердің нәтижелері, Халықты әлеуметтік қолдау шаралары, сондай-ақ радиациялық тәуекел аумақтарында тұратын азаматтарды медициналық сүйемелдеу бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы хабардар етті.

Қоғамдық ұйымдар мен сараптамалық қоғамдастық өкілдері заңнаманы жетілдіру, әлеуметтік қолдау шараларын кеңейту, медициналық скрининг жүйесін дамыту және ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтардың бірыңғай мемлекеттік тіркелімін құру жөнінде ұсыныстар ұсынды.

Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының құқықтық ұстанымдарына ерекше назар аударылды, ол бұған дейін Үкіметке қазіргі заманғы ғылыми деректер мен радиациялық әсердің нақты салдарын ескере отырып, зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғаудың жекелеген тәсілдерін қайта қарауды ұсынған болатын.

Отырыс барысында Қазақстанның ядролық қарусыздану саласындағы халықаралық бастамалары да қаралды. Сыртқы істер министрлігінің өкілдері ядролық қаруға тыйым салу туралы шарт аясындағы елдің жұмысы және ядролық сынақтардан зардап шеккендерге көмек көрсетудің халықаралық Траст қорын құру және зардап шеккен аумақтарды қалпына келтіру жөніндегі бастаманы ілгерілету туралы айтып берді.

Талқылауды қорытындылай келе, Бибігүл Жексенбай өтемақы саясатынан зардап шеккен аумақтардың тұрақты даму саясатына көшу қажеттігін атап өтті.

"Адамдарға тек төлемдер мен жеңілдіктер қажет емес. Оларға толыққанды өмір сүру, сапалы білім беру, медициналық қызмет көрсету, жұмысқа орналасу және өз аймақтарын дамыту үшін мүмкіндіктер қажет. Сондықтан Семей полигонының мәселелері өткен мәселе ретінде ғана емес, еліміздің болашақ дамуының міндеті ретінде де қарастырылуы тиіс", — деді сенатор.

Дөңгелек үстелдің қорытындысы бойынша әзірленген ұсыныстар тиісті шешімдерді одан әрі қарау және дайындау үшін мүдделі мемлекеттік органдарға жіберілетін болады.