Қазақстанда Аралды құтқарудың жолы табылды

Мәжілісмендердің бағалауы бойынша, бүгінде еліміз су қауіпсіздігі саласында елеулі сын-қатерлерге тап болып отыр. Болжамдарға сәйкес, 2040 жылға қарай Қазақстанда су тапшылығы 15 млрд текше метрге жетуі мүмкін. Депутаттар республика іс жүзінде екі қарама-қарсы мәселенің арасында болғанын атап өтті. Көктемде аймақтар жаппай су тасқынынан зардап шегеді, ал жазда су тапшылығы мен құрғақшылыққа тап болады.

Тек 2024 жылғы жойқын су тасқыны мемлекетке 200 млрд теңгеден астам шығын келтірді. Бұл ретте тасқын сулардың едәуір бөлігі әлі де талап етілмейді. Мамандардың айтуынша, жекелеген арналар мен арналарда судың 50-60 пайызы жоғалады. Тек Есіл өзенінен жыл сайын 4-тен 5 млрд текше метрге дейін тасқын су пайдасыз өтеді.

Депутаттардың пікірінше, Ауғанстандағы қош-Тепа каналының құрылысы Қазақстан үшін қосымша тәуекелдерді тудырады. Жобаны іске асыру Орталық Азияның Су балансына әсер етіп, Сырдария бассейніне түсетін су көлемін азайтуы мүмкін. Осыған байланысты парламентшілер суды тасымалдау бойынша ірі инфрақұрылымдық жобаны қарастыру қажет деп санайды.

"Қ.Сәтбаев – Есіл – Торғай – Арал теңізі Ертіс – канал бағыты бойынша су тасымалдау жобасын мемлекеттік деңгейде қарастыру қажет деп санаймыз. Жобаның басты артықшылығы-су негізінен табиғи көлбеу және табиғи арналар арқылы ағып, қымбат сорғы станцияларына деген қажеттілікті азайтады және энергия шығынын азайтады. Сонымен қатар, артық тасқын суларды бұру Есіл бойындағы су тасқыны қаупін азайтады", – деп атап өтті депутаттар.

Мәжілісмендердің айтуынша, "Арал-Каспий бассейнінің экожүйесін жаңғырту" халықаралық қоры сорғы станцияларын барынша аз пайдалана отырып, өзендерді табиғи арналар бойынша қосу жобасын іске асыруға дайын екенін мәлімдейді.

Бастаманың авторлары жобаны іске асыру тасқын суларды тиімдірек пайдалануға, Лиманды суаруды қалпына келтіруге, мал шаруашылығына жем-шөп базасын нығайтуға, пайдалы қазбалардың жаңа кен орындарын сумен қамтамасыз етуге, балық шаруашылығын дамытуға және Солтүстік Аралдың экологиялық тұрақтылығын қолдауға мүмкіндік береді деп санайды.

Дәлел ретінде депутаттар Шетелдегі ауқымды су жобаларының мысалдарын келтіреді. Сонымен, Қытайда су ресурстарын аймақтар арасында қайта бөлу бойынша Оңтүстік-Солтүстік Су трансферті бағдарламасы жүзеге асырылуда. АҚШ-та Tennessee Valley Authority жобасы өзен жүйелерін басқару арқылы бүкіл аумақтардың экономикасын дамыту құралына айналды. Нидерланды Delta Works жүйесін Ұлттық су қауіпсіздігі стратегиясының негізгі элементтерінің біріне айналдырды.

Парламентшілердің пікірінше, дамыған елдер су инфрақұрылымын бюджеттің шығыс бабы ретінде емес, мемлекеттің дамуына ұзақ мерзімді инвестиция ретінде қарастырады.

"Үкіметке"қ.Сәтбаевтың Ертіс – каналы – Есіл – Торғай – Арал теңізі" жобасына жан-жақты техникалық, экономикалық және экологиялық зерттеулер жүргізуді ұсынамыз. Жобаның азық-түлік, энергетика және экономикалық қауіпсіздікке әсерін бағалау. Суармалы жерлердің көлемін ұлғайту және мал шаруашылығын дамыту әлеуетін есептеу. Сондай-ақ жаңа кен орындарын сумен қамтамасыз ету мүмкіндігін зерделеу, осы жобаны елдің стратегиялық инфрақұрылымдық жобаларының қатарына қосу мәселесін қарастыру және мемлекеттік – жекешелік әріптестік тетіктерін пысықтау", - деп түйіндеді депутаттар.