Қазақстанда қылмыстық және әкімшілік рақымшылыққа кім түсе алады

Жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты Мемлекет басшысы қылмыстық және әкімшілік рақымшылық жасауға бастамашылық жасады. Қазақстанның конституциялық дамуының жаңа кезеңі әділдік, гуманизм және адамның қадір-қасиетін құрметтеу қағидаттарын бекітті, бұл елдің құқықтық жүйесін одан әрі жаңғырту үшін маңызды негіз болды.

Рақымшылық-бұл қылмысқа жұмсақтықтың көрінісі емес, мемлекеттік саясаттың гуманистік және жасампаз бағытын көрсететін ерекше құқықтық акт. Оның негізгі мақсаты құқық бұзушылық жасаған, бірақ елеулі қоғамдық қауіп төндірмейтін адамдардың әлеуметтік бейімделуіне жағдай жасау болып табылады. Мемлекет мұндай азаматтардың толыққанды қоғамдық, еңбек және экономикалық өмірге оралуына кедергі келтіретін құқықтық және қаржылық кедергілерді азайтуға бағытталған.

Президенттің осы тапсырмасын іске асыру үшін Мәжіліс депутаттары құқық бұзушылықтардың жекелеген санаттары бойынша рақымшылық жасау туралы заң жобасын әзірледі. ІІМ басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп құжат жобасын талқылау бойынша жұмыс топтарына белсенді қатысады.

Рақымшылық қылмыстық және әкімшілік құқық бұзушылықтарға да қатысты болады. Бұл ретте Тәуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет әкімшілік рақымшылық жасалып отырғанын атап өткен жөн.

ІІМ желісі бойынша қылмыстық рақымшылық қылмыстық теріс қылықтар мен ауырлығы аз қылмыстар жасаған адамдарға қатысты болады. Сондай-ақ, егер залал болмаса немесе толық өтелсе, ол орташа ауыр қылмыстар үшін сотталғандарға қолданылуы мүмкін.

Адамдардың жекелеген санаттары үшін қылмыстың ауырлығына және сотталғанның мінез-құлқына байланысты жаза мерзімін қысқарту көзделген.

- Қылмыстық рақымшылық жасау шаралары 15 мыңнан астам адамға, оның ішінде түзеу мекемелеріндегі 1,5 мың сотталушыға қатысты болуы мүмкін. Заң жобасы белгіленген нормаларды сақтауға және құқықтық мойынсұнушылық өмір салтын ұстануға дайын екендігін дәлелдеген азаматтардың қоғамға оралуы үшін жағдай жасауға бағытталған. Сонымен қатар, рақымшылық жасау қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндірмейді, өйткені заң жобасында нақты шектеулер мен ерекшеліктер қарастырылған. Рақымшылық жасау әрекеті террористік, экстремистік және сыбайлас жемқорлық қылмыстар, ұйымдасқан қылмыстық топтар құрамындағы іс-әрекеттер, азаптаулар, сондай-ақ, әсіресе кәмелетке толмағандарға қатысты жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыстар жасаған адамдарға қолданылмайды. Сонымен қатар, рақымшылық қайталану жағдайында қолданылмайды. Осылайша, құжат ауыр және қоғамдық қауіпті әрекеттер үшін жауапкершіліктің бұлтартпастығы қағидатын сақтайды: құқық бұзушылық қайталанған кезде жауапкершілік шаралары жалпы негіздерде қолданылатын болады, - деп атап өтті ІІМ заң және норма шығармашылығын үйлестіру департаменті бастығының орынбасары Ермек Шульден.

Өз кезегінде ауқымды әкімшілік рақымшылық 15 мемлекеттік органның құзыретіне жататын әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 263 бабын қамтиды.

Әкімшілік рақымшылық шеңберінде азаматтарды, дара кәсіпкерлерді, сондай-ақ жеке практикамен айналысатын адамдарды (нотариустарды, адвокаттарды, жеке сот орындаушыларын) 2026 жылғы 17 наурыз сағат 24:00-ге дейін қоса алғанда жасалған құқық бұзушылықтар үшін орындалмаған әкімшілік айыппұлдардан босату көзделеді.

Бұл шара халыққа және кәсіпкерлік субъектілеріне қаржылық жүктемені азайтуға, сондай-ақ олардың одан әрі экономикалық белсенділігін ынталандыруға бағытталған.

Тек ІІМ желісі бойынша бұл шара 17 млрд теңгеден астам сомаға шамамен 1 млн әкімшілік айыппұлға әсер етеді.

- Әкімшілік рақымшылық теңдестірілген сипатқа ие және адамдардың өміріне және қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін құқық бұзушылықтарға қолданылмайды. Олардың қатарында-қару мен есірткінің заңсыз айналымы, ЖҚЕ өрескел бұзылуы (мас күйінде көлік жүргізу, қарсы жолаққа шығу және жүргізуші куәлігінен айыруға әкеп соққан басқа да бұзушылықтар), сондай-ақ соттар қарайтын қайталама құқық бұзушылықтар мен істер бар. Осылайша, әкімшілік рақымшылық жасау қолданыстағы бақылау тетіктері мен қоғамдық қауіпсіздік деңгейіне теріс әсер етпейді. Жолдарда және қоғамдық орындарда құқықтық тәртіптің сақталуын бақылау толық көлемде сақталады, - деп атап өтті спикер.

Ұсынылған заң жобасы гуманизм мен Заң мен тәртіп идеологиясының принциптерін біріктіре отырып, мемлекеттік саясаттың дәйектілігін көрсетеді.

Қазіргі уақытта құжат ҚР Парламенті Мәжілісінің қарауында.