Қазақстандық ғалымдар өсімдіктердегі қауіпті патогендерді анықтау әдісін әзірледі

- Қазіргі уақытта институт қызметкерлері қандай ғылыми жобалармен айналысады?

— Біз отырғызу материалында алма ағашының қауіпті қоздырғыштарын, вирустары мен бактерияларын тез және дәл табуға мүмкіндік беретін молекулалық-генетикалық диагностикалық жүйелерді жасадық.

Әдіс ДНҚ мен РНҚ қоздырғыштарын талдауға негізделген, сондықтан өсімдікте сыртқы белгілер болмаса да, ауруларды ерте анықтауға қабілетті.

Бағбандардың басты проблемасы-көшеттермен бірге жасырын инфекциялардың таралуы. Мұндай өсімдіктер сау болып көрінуі мүмкін, бірақ уақыт өте келе ауру өнімділіктің төмендеуіне және ағаштардың өліміне әкеледі.

Біздің технология отырғызу материалын алдын ала тексеруге және тек сау өсімдіктерді пайдалануға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, институтта негізгі дақылдарды зерттеу кезінде өсімдіктердің пайдалы белгілерін тезірек анықтауға мүмкіндік беретін геномдық технологиялар мен биотехнологиялық әдістер қолданылады.

Содан кейін олар елдің мамандандырылған ғылыми мекемелерімен бірге селекциялық процеске енгізіледі.

Сондай-ақ, қазіргі уақытта институтта төрт ірі ғылыми-техникалық бағдарлама орындалуда, олардың нәтижелері елдің азық-түлік және биологиялық қауіпсіздігі мәселелерін шешуге елеулі үлес қосады.

- Отандық ғылым биотехнология саласында қаншалықты бәсекеге қабілетті?

- Біздің институт заманауи жоғары дәлдіктегі жабдықты пайдалана отырып, өсімдіктер биологиясы мен биотехнологиясы саласында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу бойынша жобалар мен бағдарламаларды орындайды.

Сондай-ақ институттың ғылыми әлеуеті жоғары білікті мамандармен ұсынылған.

Бізде Германия, Ұлыбритания, Чехия, Қытай, Ресей және басқа елдердің жетекші шетелдік ғылыми орталықтарымен кең ынтымақтастықта бірлескен зерттеулер бар.

- Ғалымдардың ғылыми зерттеулері мен жетістіктері туралы қоғамға айту неге маңызды?

— Ғылыми зерттеулер мен ғалымдардың жетістіктерін насихаттаудың маңызды аспектілерінің бірі-ғалымның имиджін нығайту, өскелең ұрпақты білімді игеруге, білім деңгейін арттыруға ынталандыру. Қоғамдағы ғылымға деген қызығушылық пен сенім өз кезегінде осы салаға талантты жастарды тартуға көмектеседі.

- Сіздің ойыңызша, жоғары білім беру жүйесінде білікті зерттеушілерді көбірек дайындау үшін қандай өзгерістер қажет?

- Студенттердің практикалық дағдыларын дамытуға, мысалы, мамандық бойынша практикадан өту арқылы көбірек көңіл бөлу қажет.

Ол үшін жоғары оқу орындарының бизнес-құрылымдармен және ғылыми-зерттеу ұйымдарымен байланысын нығайтқан жөн.

- Бүгінгі таңда жас ғалымдарды қолдауға арналған қандай бағдарламалар бар?

— Соңғы жылдары мемлекет мұндай бағдарламаларды белсенді түрде жүзеге асыруда, бұл жас кадрлардың ғылымға келуіне ықпал етеді.

Мемлекет басшысының арнайы тапсырмасы бойынша жас ғалымдарды қолдау, олардың әлеуметтік мәртебесін көтеру үшін оларға тегін пәтерлер беріледі. Соңғы екі жылда институттың төрт жас ғалымына пәтерге сертификаттар табысталды.

Жас ғалымдардың кәсіби өсуіне кең мүмкіндіктер жасалуда, олардың арасында "Жас ғалым"гранттары бар.

Сондай-ақ, "500 ғалым" ғылыми тағылымдамалар бағдарламасы іске асырылуда, оған сәйкес жас ғалымдар әлемнің кез келген жетекші ғылыми орталықтарында ұзақ мерзімді тағылымдамадан тегін өте алады.

Данияр Сәдуақасов