Елде ескі үйлер қашан жойылады

Ескі үйлерді жаңарту — басты міндеттердің бірі

2020 жылдан бастап жергілікті әкімдіктерге жылдық 0,1% - бен берілген бюджеттік кредиттер есебінен мыңнан астам көппәтерлі үйлер жаңғыртылды. Осы жұмыстардың нәтижесінде күрделі жөндеуді қажет ететін тұрғын үй үлесі айтарлықтай қысқарды. Қалалардағы тозығы жеткен үйлерді кезең-кезеңімен бұзу және олардың орнына жаңа тұрғын үй салу қайта құру бағдарламасының негізгі бағыты болып табылады.

2025 жылдың қорытындысы бойынша 79 апатты үй бұзылып, екі мыңнан астам отбасы жаңа пәтер алды. Бұл қауіпсіздік деңгейін арттырып қана қоймай, қалалық ортаны заманауи талаптарға сай жаңғыртуға мүмкіндік берді, — деп атап өтті министрлік.

Мемлекет үшін тұрғын үй мәселесі әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып қала береді.
Соңғы жылдары тұрғын үйге кезекте тұрған азаматтар үшін 217,8 млрд теңгеге 14,5 мың жалға берілетін пәтер сатып алынды. Бұдан басқа, нарықта 140,2 млрд теңгеге 14,1 мың кредиттік пәтер салынып, сатып алынды, — делінген хабарламада.

Ипотекалық бағдарламалар сұранысқа ие

"Наурыз" және "Наурыз-Жұмыскер" бағдарламалары бойынша 233 млрд теңге сомасына 8,6 мыңнан астам қарыз берілді. 2026 жылы жеңілдетілген ипотека көлемін ұлғайту және 12 мыңнан астам отбасын тұрғын үймен қамтамасыз ету жоспарлануда, деп хабарлады министрлік.

Тұрғын үйге кезекте қанша адам тұр?

Биылғы жылы мұқтаж азаматтарды есепке алу және тұрғын үйді бөлу тәртібі де өзгертілді. Бұл функциялар ұлттық даму институты мәртебесі берілген "Отбасы банкке" берілді. Қазір ресми тізімде 951 мың азамат бар.

Бұдан басқа, бұрын берілген жалға берілетін тұрғын үйді жекешелендіруге мүмкіндік беретін заңнамалық өзгерістер енгізілді. 2025 жылы 15 мыңнан астам отбасы бұл құқықты пайдаланды, олардың 9 мыңға жуығы өтеусіз негізде баспана алды.

Құрылыс қарқыны төмендемейді

Тағы бір маңызды көрсеткіш — құрылыс көлемінің тұрақты өсуі. Соңғы үш жыл қатарынан тұрғын үйді іске қосу жоспары асыра орындалды. 2025 жылы 20,1 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді, бұл 185,8 мың тұрғын үйді құрайды.

Инвестиция көлемі де рекордтық деңгейге жетті. Құрылысқа 3,8 трлн теңге салынды, оның 3,5 трлн теңгесі жеке инвесторлардың қаражатын құрады. Бұл құрылыс индустриясының бизнес үшін тартымдылығын көрсетеді.

Коммуналдық инфрақұрылым да назарда

Құрылыс саласын дамыту инженерлік желілерді жаңғыртусыз мүмкін емес. 2025 жылы сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне 242 млрд теңге бағытталды, бұл желілердің тозу деңгейін айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік берді.

Алдағы жылдары энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба шеңберінде 1,9 трлн теңге инвестиция тарту, мыңдаған шақырым желілерді жаңарту және ондаған тазарту құрылыстарын салу жоспарлануда, - деп хабарлады министрлік.

Жаңа құрылыс Кодексі-саланың жаңа ережелері

Қабылданған жаңа құрылыс кодексі құрылыс сапасына қойылатын талаптарды қатаңдатуды, кепілдік мерзімдерін ұзартуды және барлық процестерді цифрландыруды көздейді. 2026 жылдан бастап құрылыс саласында "бір терезе"қағидаты бойынша бірыңғай құрылыс порталы жұмыс істей бастады.

Құрылыс саласындағы жүйелі реформалар, инвестициялардың өсуі және цифрлық шешімдерді енгізу бұл саланың Қазақстан экономикасын әртараптандырудың маңызды тірегіне айналатынын көрсетеді. Бүгінгі құрылыс-бұл жай ғана үй салу емес, елдің болашағына ұзақ мерзімді инвестиция. Қазақстандағы тозығы жеткен тұрғын үй қорының көп бөлігі кеңестік кезеңде — 1960-80 жылдары салынған. Бүгінгі таңда көптеген осындай үйлердің қызмет ету мерзімі 40-60 жылдан асады. Осы уақыт ішінде инженерлік желілер тозып, жылыту және сумен жабдықтау жүйелері ескірген, ал ғимараттардың өзі энергия тиімділігі мен сейсмикалық қауіпсіздіктің заманауи талаптарына сәйкес келмейді.

Сарапшылар панельді және қаңқалы-Қамысты үйлердің едәуір бөлігі не күрделі жаңғыртуды, не толық ауыстыруды қажет ететінін атап өтті. Қала халқының өсуі және белсенді урбанизация жағдайында ескі тұрғын үй қорын жаңарту тек жайлылық мәселесіне ғана емес, сонымен қатар азаматтардың қауіпсіздігіне де айналады. Сондықтан ескі тұрғын үйді жаңартуды мемлекет қалалық ортаны дамытудың және халықтың өмір сүру сапасын арттырудың стратегиялық бағыты ретінде қарастырады.

Құрылыс саласы мен жылжымайтын мүлік нарығы мамандарының пікірінше, Қайта құру бағдарламасы қалалардың дамуына кешенді әсер ете алады. Ескі кварталдарды жаңарту аумақтардың инвестициялық тартымдылығын арттырады, шағын бизнесті дамытуды ынталандырады және аудандардың инфрақұрылымын жақсартады.

Урбанистер ескірген үйлерді заманауи тұрғын үй кешендерімен ауыстыру қауіпсіз және жайлы орта құруға мүмкіндік беретінін атап өтті: абаттандырылған аулалар, автотұрақтар, балалар және спорт алаңдары, сондай-ақ жаңа әлеуметтік нысандар пайда болады. Сонымен қатар, сарапшылар қоныс аудару кезінде тұрғындардың мүдделерін ескеру қажеттілігін атап өтіп, өтемақылар мен тұрғын үй алмасудың ашық тетіктерін қамтамасыз етеді.

Сарапшылардың бағалауы бойынша, жүйені жаңарту тұрғын үй қорын жаңарту және дамыған инфрақұрылымы бар жаңа заманауи аудандарды қалыптастыру арқылы жылжымайтын мүлік нарығына оң әсер етуі мүмкін.

Алматының мысалын талдайық

Еліміздің ең ірі мегаполисі — Алматыда ескі тұрғын үй мәселесі де өзекті болып қала береді. Қала әкімдігінің мәліметінше, бүгінде мұнда 43 мыңнан астам адам тұратын 1366 ескі тұрғын үй бар.

Бекітілген жаңарту бағдарламасы аясында 2030 жылға дейін 676 ескі үйді жаңғырту немесе бұзу жоспарлануда, бұл 7,5 мыңға жуық меншік иесін жаңа заманауи пәтерлерге көшіруге мүмкіндік береді.
Бағдарлама мегаполистің барлық сегіз ауданын қамтиды, алайда тозығы жеткен тұрғын үйдің 40% - дан астамы Түрксіб ауданында шоғырланған.

Ескі үйлерді бұзған кезде тұрғындарға "бөлме үшін бөлме" қағидаты бойынша жаңа пәтер немесе нарықтық құны бойынша ақшалай өтемақы алу мүмкіндігі беріледі. Сейсмикалық қауіпті аймақтарда және тектоникалық ақауларда орналасқан ғимараттарға, сондай-ақ мерзімі өткен үйлерге ерекше назар аударылады.

Қаланың жекелеген аудандарында бағдарлама жүзеге асырылуда. Мысалы, Жетісу ауданында 30-дан астам ескі үйлер қиратылып, олардың орнына абаттандырылған инфрақұрылымы бар жаңа тұрғын үй кешендері салынуда. Барлығы 2030 жылға қарай ескірген тұрғын үй қорының едәуір бөлігін бұзып, жаңа заманауи кварталдарды қалыптастыру жоспарлануда.