Қазақстанда суды есепке алудың ұлттық жүйесі қашан іске қосылады

"Ақпараттық-талдау орталығының алдында Мемлекет басшысының су саласын цифрландыру, су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру және жер үсті және жер асты сулары бойынша деректерді біріктіретін Бірыңғай жүйені құру саласындағы тапсырмаларын орындау бойынша бірқатар маңызды міндеттер тұр. Орталықтың бірінші жылы осы бастамаларды сапалы іске асыруға негіз қалауға мүмкіндік берді. Биыл барлық басталған жұмыстарды уақтылы аяқтауға, оның ішінде озық халықаралық тәжірибені енгізуге көңіл бөлу қажет", — деп атап өтті Нұржан Нұржігітов.

Өткен жылы орталық бірден бірнеше ірі және стратегиялық маңызды жобаларды жүзеге асырды. Олардың қатарында су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін әзірлеу, Балқаш көлін сақтау жөніндегі кешенді шаралар, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді гидрологиялық модельдеудің озық үлгілерін енгізу, сондай-ақ суармалы су беру бойынша электрондық шарттар жасасу үшін биллингтік жүйе құру бар.

Қоғамда суды үнемдеу мәдениетін қалыптастыруға, ҚХР-мен трансшекаралық бассейндерді бірлесіп зерттеуге және су ресурстары мәселелері бойынша аналитикалық және әдістемелік материалдарды дайындауға ерекше назар аударылды.

"Бүгінгі таңда су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін жетілдіру бойынша жоспарланған жұмыстардың шамамен 80 пайызы орындалды. Қазірдің өзінде 8 негізгі модуль іске қосылды, сондай-ақ мемлекеттік дерекқорлармен 11 интеграция орнатылды. Барлық жұмыстарды толық аяқтау және жүйені өнеркәсіптік пайдалануға енгізу 2026 жылдың екінші жартыжылдығына жоспарланған. Жүйе жер үсті және жер асты сулары бойынша деректерді жинақтайтын бірыңғай цифрлық контурға айналады деп күтілуде", - деп түсіндірді министрліктер.

Сонымен қатар, Балқаш көлі бойынша шеберлік жоспарын дайындау жұмыстары жүргізілуде. Ол үшін 1980-2025 жылдар аралығындағы бастапқы деректерді жинау, жүйелеу және талдау бойынша ауқымды іс-шаралар өткізілді. Ағымдағы жылы жоба деректерді тексеруді, далалық сапарларды, семинарлар өткізуді және ақпараттық массивтерді өзектендіруді қамтитын практикалық кезеңге өтеді. Бұл қадамдар елдің негізгі су объектілерінің бірін сақтау бойынша ұзақ мерзімді шешімдердің негізі болуы керек.

Гидрологиялық модельдеудің озық технологияларын бейімдеуді ақпараттық-талдау орталығының мамандары БҰҰ-ның ҚР-дағы Даму бағдарламасы қолдауымен жүзеге асырады. Жоспарларға сәйкес, Қазақстан аумағындағы су объектілерін толық гидрологиялық модельдеу 2027 жылдың соңына дейін аяқталады, бұл климаттың өзгеруі жағдайында болжамдар мен басқару шешімдерінің дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді.

"Суармалы судың ашық және әділ бөлінуін қамтамасыз ету үшін пилоттық режимде жаңа биллингтік жүйе енгізілуде. Онда су тұтынушылар мен "Қазсушар" РМК арасында су беру жөніндегі қызметтер үшін өтінімдер беру, шарттар жасасу және есеп айырысулар жүргізу процестері цифрландырылған. Қазіргі уақытта құрамына АТО мамандары кіретін жұмыс топтары Қазақстанның оңтүстік облыстарында түсіндіру және ұйымдастыру жұмыстарын жүргізуде", - деп атап өтті ведомствода.

2025 жылы ақпараттық-талдау орталығы да халықаралық ынтымақтастықты белсенді дамытты. БҰҰ Даму бағдарламасымен, Француз даму агенттігімен, халықаралық ынтымақтастық жөніндегі Герман қоғамымен, powerchina ZHONGNAN инженерлік-Консалтингтік компаниясымен, Еуразиялық даму банкімен, ЮНИСЕФ-пен, "Еуразиялық Топ" ЖШС-мен, қазақстандық су қауымдастығымен және басқа да бірқатар ұйымдармен келісімдер мен меморандумдар жасалды. Бұл ынтымақтастық су ресурстарын басқаруда үздік халықаралық тәжірибелерді енгізуге бағытталған.

Өткен жылдың желтоқсан айында орталықтың Директорлар кеңесі 2026 жылға арналған жоспарларды бекітті. Олар сегіз бассейндік жоспар әзірлеуді, су пайдалануды болжау жүйесін құруды, су қорғау аймақтары мен белдеулерінің шекараларын айқындауды, Судың экологиялық ағынын есептеуді, су кадастрын цифрландыруды, Орталық Азияның су бассейндерін зерттеуді және су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін өнеркәсіптік пайдалануға енгізуді көздейді.

Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін өнеркәсіптік пайдалануға енгізу ұзақ мерзімді перспективада су ресурстарын пайдаланудың ашықтығын, басқарылуын және орнықтылығын арттыра отырып, Қазақстанның су саласын реформалаудың негізгі кезеңі болуға тиіс.