ҚР-да қасақана банкроттықты анықтаудың автоматтандырылған құралдары енгізілуде

"Алайда бүгінде мұндай әрекеттер жазасыз қалмайды. Қасақана банкроттық ұғымы "оңалту және банкроттық туралы" Қазақстан Республикасының Заңында бекітілген, оған сәйкес құрылтайшының немесе лауазымды адамның, сондай — ақ дара кәсіпкердің мүлікті иеліктен шығару немесе жасыру жолымен жасалған кредиторлар алдындағы міндеттемелерді орындаудан жалтаруға бағытталған қасақана әрекеттері түсініледі", - делінген хабарламада.

Қасақана банкроттықтың белгілері көрінеу тиімсіз немесе жалған мәмілелер жасасу, активтерді шығару, қарыздарды өндіріп алудан бас тарту, мүлікті жасыру және беру, берешектің жалған ұлғаюы, басқару және есепке алу жүйесінің қасақана бұзылуы, басқа да заңсыз әрекеттер болып табылуы мүмкін.

Қазақстан Республикасының заңнамасында, атап айтқанда жоғарыда көрсетілген заңда, әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексте және Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде құрылтайшылар мен лауазымды тұлғалардың дербес жауапкершілігі көзделген.

Егер банкроттықтың қасақана болғандығы анықталса, онда бақылаушы тұлға сот тәртібімен субсидиарлық жауапкершілікке тартылуы мүмкін, яғни компания қарыздарын өз қаражатынан төлеуге мәжбүр болады.

Сонымен қатар, егер кінәлі адам әкімшілік немесе қылмыстық тергеу нәтижелері бойынша кінәлі деп танылса, субсидиарлық жауапкершілік банкроттық рәсімі аяқталғаннан кейін де мүмкін.

2024-2025 жылдары банкроттық рәсіміндегі барлық борышкерлердің қызметін талдау нәтижелері бойынша 120 әкімшілік іс жүргізу және компаниялардың қасақана банкроттық белгілері бойынша 44-тен астам қылмыстық іс қозғалды.

Енді мемлекеттік кірістер органдарының жоспарларында әдейі банкроттық белгілерін анықтаудың автоматтандырылған құралдарын пайдалану, мәмілелерді, компаниялар арасындағы байланыстарды және борышкерлердің мінез-құлқын талдау, ол үшін оңалту және банкроттық рәсімдерін автоматтандыру бойынша белсенді жұмыс басталды.

Мысалы, компанияның Жамбыл облысындағы бұрынғы директоры 2024 жылы сот үкімі бойынша әдейі банкроттық жасағаны үшін кінәлі деп танылды, ал 2025 жылы сот компанияны банкрот деп танығанға дейін банктегі шоттардан ақша қаражаты түрінде шығарылған активтер үшін кредиторлардың пайдасына осы адамнан 45 млн.теңгеден астам өндіріп алды.

Бұл жағдайлар жеке емес, тек 2025 жылы соттардың кінәлі тұлғаларға қатысты осындай шешімдерінің 12-ден астамы шығарылды, ал борышкерлердің заңсыз әрекеттерін анықтаудың автоматтандырылған процестерін енгізуді ескере отырып, Мемлекеттік кіріс органдары аналитикалық негізділік пен жүйелі дәлелдеме базасы есебінен құқық қорғау органдарына жіберілетін материалдардың тиімділігінің өсуін, тиісінше сотқа жіберілетін талап-арыздар санының ұлғаюын күтуде.

Осылайша, банкроттық рәсімі жосықсыз кәсіпкерлер үшін жауапкершіліктен жалтару тәсілі болуды тоқтатады және әділдікті қалпына келтірудің пәрменді құралы — кінәлі тұлғаларды жеке жауапкершілікке тарту есебінен кредиторлардың талаптарын барынша қанағаттандыруға бағытталған тетікке айналады. Ескіру мерзімі ұзартылуы мүмкін, ал қаржылық және қылмыстық жауапкершілік нақты.