2026 жылы Қазақстан экономикасын не күтіп тұр

2025 жылдың қорытындысы

Экономист Арман Байғанов 2026 жылы Қазақстан экономикасы үшін басты сәтсіздік жоғары инфляция болғанын атап өтті. Инфляция 2025 жылғы қарашада бір жыл ішінде 12,4% құрады. Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені 18% - ға дейін көтерді. Нәтижесінде жеке тұлғалар үшін теңгелік депозиттер бойынша ставкалар тартымды бола бастады, ал бизнес үшін кредиттер қымбаттады.

Экономикадағы екінші сәтсіз бағыт, оның пікірінше, мемлекеттік қаржыландырудың ұлғаюына қарамастан, аграрлық саланың төмен тиімділігі болып табылады. Мемлекеттік қолдауға жауап ретінде жергілікті өндірушінің азық-түлік құны төмендемейді, бұл өз кезегінде инфляцияның өсуіне ықпал етеді.

"Ауыл шаруашылығын қолдауға қаражат тиімсіз жұмсалуы мүмкін. Өнімділік, аграрлық саланың тиімділігі артпайды. Үкіметке орасан зор қаражат құйып қана қоймай, сонымен қатар ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді ұлғайту қажет. Орта және ірі агрохолдингтерді дамыту. Келесі жағымсыз сәт – мемлекеттік қарыздың одан әрі өсуі", - деді Арман Байғанов.

Оның айтуынша, Салық кодексін қатаңдату, оның ішінде ҚҚС мөлшерлемесінің 16% - ға дейін өсуі Қазақстан экономикасына кері әсерін тигізеді.

"Бір жағынан, бұл дұрыс, бірақ екінші жағынан-бұл мемлекет бюджетті толықтыру мәселесін басқа әдістермен шеше алмағанын, осындай танымал емес әдістермен шешілгенін көрсетеді. Мұны мемлекеттік басқаруды жақсарту, яғни көлеңкелі экономиканы, сыбайлас жемқорлықты азайту және т.б. есебінен шешуге болады. Енді мұның бәрі инфляция деңгейінің одан әрі өсуіне, іскерлік белсенділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін", - дейді экономист.

Ел экономикасындағы оң сәттердің қатарында ол цифрлық теңгені енгізуді қолдану аясының біртіндеп кеңеюін атады. Бұл, сарапшы атап өткендей, көлеңкелі нарықты қысқартуға, бюджет қаражатын мақсатты пайдалануды қамтамасыз етуге көмектеседі. Ол сондай-ақ Көлеңкелі экономикамен және салық төлеуден жалтарумен күресуге бағытталған жеке тұлғалардың мобильді аударымдарын бақылаудың жаңа критерийлерін енгізуді қолдады.

Қала тұрғындары жерге оралады

Экономист Марат Абдурахманов қазақстандықтарды 2026 жылы теңгенің әлсіреуі, тарифтердің өсуі, Бизнестің жабылуы күтіп тұрғанын атап өтті.

"Бағаның өсуіне байланысты валюта бағамы бойынша баға диспаритеті пайда болады. Бұл 20% құнсыздануды білдіреді. Теңгенің әлсіреуіне байланысты Импорт қымбаттайды. Бюджет тапшылығы көптеген жоспарланған шығындардың қысқаруына әкеледі. ШОБ субъектілері арасында салық төлеушілер саны азаяды. Микроөндірістер көлеңкеге түседі. Келесі жылы Тарифтердің 25-30% - ға өсуі инфрақұрылымның тозуымен түсіндіріледі. Азаматтарды тұтыну 2009 жылмен салыстырғанда 15-20% - ға төмендейді. Мемлекеттік бағдарламалар мәлімделген нәтиже бермейді. Квазимемлекеттік сектордың шығындары таныла бастайды", - дейді Марат Абдурахманов.

Ол мегаполистерді жаулап алуға келгендердің бір бөлігі ауылға оралады деп болжайды.

"Алматыда курьер болып жұмыс істегеннен гөрі ауылда мал ұстау және өз үйінде тұру тиімдірек екені белгілі болады. Жерге баяу оралу тыныш болмайды", - дейді экономист.

Оның айтуынша, Қазақстанда 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жеке тұлғалардың мобильді аударымдарын бақылау күшейтілгеннен кейін екінші деңгейдегі банктердің айналымы қысқарады. Бұл өз кезегінде несие мөлшерлемелерінің жоғарылауына және монетарлық инфляцияның төмендеуіне әкеледі.

"Жыл екіұшты болады. Баршаңызға жаңа жыл тілеймін, өйткені жақсылық ақшамен емес, көзқараспен өлшенеді", - деп түйіндеді Марат Абдурахманов.

"Күшті доллар әрқашан жаман емес"

Экономист Бауыржан Ысқақов 2026 жылы күтілетін теңгенің әлсіреуінің себептерін және оның қазақстандықтар үшін салдарын келтіреді.

"Доллардың нығаюына және теңгенің әлсіреуіне әкелуі мүмкін негізгі фактор-мұнайдың әлемдік бағасы, өйткені Қазақстан мұнай экспортына қатты тәуелді. Егер мұнай бағасы төмендесе, валюталық түсім төмендейді, бұл теңгеге қысым жасайды. Егер долларға сұраныс ұсыныстан асып кетсе, мысалы, импорттың өсуіне және Ұлттық Банктің валюталық сатылымының қысқаруына байланысты, онда бағам өседі", – деп атап өтті ол.

Теңгенің әлсіреуі кезінде Қазақстанға шетелден әкелінетін немесе импорттық жиынтықтауыштарға тәуелді тауарлар қымбаттайды. Бұл көптеген отбасыларға қажет өнімдер: электроника, тұрмыстық техника, автомобильдер, жиһаз, киім, кейбір дәрі-дәрмектер, медициналық өнімдер, құрылыс материалдары.

Бауыржан Ысқақов Қазақстанда отын құны көтерілуі мүмкін екенін жоққа шығармайды (бұл тек валютаға ғана емес, сонымен қатар жаһандық мұнай нарығына да байланысты).

"Теңгенің әлсіреуі инфляцияға қосымша қысым тудыруы мүмкін, себебі импорт қымбаттайды. Бұл бағаның жалпы өсуі күшеюі мүмкін дегенді білдіреді. Номиналды кірістер, жалақы және зейнетақы валюта бағамының өзгеруіне байланысты автоматты түрде өсуі екіталай. Жалақының өсуі ішкі экономикалық жағдайларға, инфляцияға және жұмыс берушілердің саясатына байланысты. Егер инфляция жеделдетілсе, нақты сатып алу қабілеті төмендейді. Номиналды жалақы аздап өссе де, ықтимал инфляция бұл өсімді жеуі мүмкін. Егер Үкімет пен Ұлттық банк экономиканы қолдап, инфляцияны бақылайтын болса, теріс әсерді азайтуға болады", – дейді экономист.

Оның айтуынша, нақты курс көптеген ішкі және сыртқы факторларға байланысты болады және ол бағаларға бірден әсер етпейді.

"Әсер біртіндеп пайда болады, ал күшті доллар әрдайым жаман бола бермейді", – деп қосты Бауыржан Ысқақов.