"Несиелік шопингтің" соңы? Қазақстанда қарыз алушылар мен банктер үшін қатаң ережелер енгізілуде

Несиелер бойынша шекті мөлшерлемелер төмендетілді

Агенттіктің мәліметінше, 2024 жылғы тамызда халық үшін кредиттердің барлық түрлері бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ГЭСВ) шекті мәндері төмендетілген. Атап айтқанда:

* кепілсіз тұтынушылық кредиттер бойынша-56% - дан 46% - ға дейін%;
* кепілді кредиттер бойынша-40% - дан 35% - ға дейін%;
* ипотекалық несиелер бойынша-30% - дан 25% - ға дейін.

Сонымен қатар, 2025 жылы ипотекалық қарыздар бойынша шекті мөлшерлемені 20% - ға дейін төмендету туралы шешім қабылданды. Алайда, Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесінің 18% - ға дейін өсуіне байланысты бұл норма 2026 жылғы 1 шілдеге дейін уақытша тоқтатылды.

Қазіргі уақытта ипотекалық несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелерді есептеудің жаңа әдістемесі әзірленуде.

Банктер үшін жаңа талаптар енгізілуде

Банктер туралы заң жобасы аясында Агенттік халыққа шамадан тыс несие беруді шектеуге бағытталған бірқатар жаңа тетіктерді әзірлеу туралы хабарлады. Атап айтқанда, қаржы ұйымдары міндетті болады:

* клиенттерге адал қарым-қатынас принциптерін сақтау;
* жарамсыз және жоғары қауіпті өнімдерді ұсынбаңыз;
* шарттардың ашықтығын қамтамасыз ету;
* агенттер мен делдалдардың қызметін бақылау.

Ол үшін қаржы өнімдерін басқару институты енгізіледі — даму кезеңінен бастап нарықтан шығаруға дейін. Агенттік тәуекел деңгейі жоғары өнімдерді сатуды уақытша тоқтата тұру құқығына ие болады.

Тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейту

Қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейту үшін Агенттік құрылымында жеке департамент қайта құрылды. Оның жұмысы қаржы ұйымдарының клиенттермен өзара әрекеттесу сапасын арттыруға, тәуекелдерді ерте анықтауға және тұтынушыларға ықтимал зиянды азайтуға бағытталған.

Сонымен қатар, заң жобасы мыналарды ұсынады:

* банк, сақтандыру және микроқаржы қызметтері бойынша қаржы омбудсманының бірыңғай кеңсесін құру;
* дауларды сотқа дейінгі реттеудің үш деңгейлі жүйесін енгізу: қаржы ұйымы — омбудсман-уәкілетті орган.

2025 жылы қабылданған Негізгі шаралар

2025 жылы Агенттік келесі маңызды шешімдер қабылдады:

• 2025 жылғы қыркүйектен бастап мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерге кредиттер беруге тыйым салынды;
* әлеуметтік осал азаматтар мен төтенше жағдайлар салдарынан зардап шеккен адамдар үшін төлемдерді кем дегенде 3 айға кейінге қалдыру немесе ай сайынғы төлемді 50% немесе одан да көп төмендету міндеті енгізілді;
* соттан тыс банкроттық шеңберінде жекелеген кредиторлар алдындағы міндеттемелерді тоқтату мүмкіндігі көзделген;
* қаржылық қызметтер бойынша ақпаратты ашуға қойылатын талаптар күшейтілді.

"Несиелік сатып алуға"қарсы шектеулер

Проблемалық берешектің өсуіне жол бермеу үшін заң жобасында мыналар ұсынылады:

* несиелік бюроларға несиелік өтінімдер туралы ақпаратты беру мерзімін бір сағатқа дейін қысқарту;
* қарыз алушының өтініші бойынша өзекті мәртебесінсіз несиені мақұлдауға тыйым салу.

Сонымен қатар, 2025 жылдың тамыз айынан бастап несиелеу шарттары күшейтілді. Енді:

* 5 жылдан астам мерзімге кепілсіз тұтынушылық кредиттер беруге тыйым салынады;
* банктерде 30 күннен артық және МҚҰ-да 1 күннен артық мерзімі өткен азаматтарды кредиттеуге тыйым салынды;
* соңғы үш жылда қарызы кешірілген адамдарға жаңа несиелер беруге жол берілмейді;
* тиімсіз қайта құрылымдаудан өткен қарыз алушыларға кредиттер берілмейді;
• мерзімі 90 күннен асатын адамдар үшін борыштық жүктеме коэффициенті 0,5-тен 0,25-ке дейін төмендеді.

Сондай-ақ, кәсіпкерлік мақсаттарға микрокредиттер беру кезінде қарыз алушы бизнесті жүргізуді растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті. Олар болмаған кезде микроқаржы ұйымдары қарыз алушының кредиттік-борыштық жүктемесін ескеруге міндетті.