Қарағандылық археологтар адам мен иттің "достығының" ерте басталуын дәлелдеуге көмектесті

Академик Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық Зерттеу университетінің археологтары-жетекші ғылыми қызметкер Эмма Усманова және профессор Виктор Бартоломеев-мыңдаған жылдар бойы ит морфологиясының пайда болуы мен әртараптандырылуына арналған халықаралық жобаға қатысты. Мұндай жобада әртүрлі елдердің ғалымдары үй иттері алғаш рет біз үйреніп қалған сыртқы түрінің таңғажайып әртүрлілігін көрсете бастағанда зерттеді. The Emergence and diversification of Dog Morphology деп аталатын ғылыми жұмыстың нәтижелері жоғары рейтингті Science журналында жарияланды.

Эмма Усманова мен Виктор Бартоломеев өз кезегінде Орталық Қазақстан аумағындағы археологиялық ескерткіштерді қазу барысында табылған ежелгі иттердің сүйек қалдықтарын талдау үшін үлгілер ұсынды.

Зерттеудің өзі бұл жануарлардың сыртқы келбеті ондаған мың жылдар бойы қалай өзгергенін сипаттайды.

Ғалымдар 600-ден астам канидтердің бас сүйектеріне үш өлшемді морфометриялық өлшеулер жүргізді, олардың жасы 50 000 жылды құрайды. Талдау көрсеткендей: үй иттерінің ерекше көрінісі шамамен 11000 жыл бұрын пайда болған және бұл XIX ғасырда адам тұқымдарды мақсатты түрде өсіре бастағанға дейін болған.

Яғни, ежелгі адамдар – өмір салты, климаттық жағдайлар және азық – түліктің қол жетімділігі арқылы-иттердің әртүрлі түрлерінің қалыптасуына біртіндеп әсер етті. Зерттеуге сәйкес, "Қасқыр" белгілері бар кейбір заманауи тұқымдар жабайы қасқырдан үй итіне эволюцияның біртіндеп қалай өткенін көрсетеді.

Қарағанды өңірі үшін мұндай жұмыс ерекше маңызды: Орталық Қазақстаннан алынған үлгілер халықаралық ғылыми деректер базасының бір бөлігіне айналды, ал Қарағанды археологтары әлемдік деңгейдегі журналда жарияланған зерттеу авторларының қатарына кірді.

Суреттер Алексей Кукушкиннің рұқсатымен