Қазақстанда адам құқықтары жөніндегі уәкілге шағым беру ережесі жаңартылды

Құжатқа сәйкес орталық мемлекеттік органдардың, квазимемлекеттік, үкіметтік емес ұйымдардың және өзге де ұйымдардың, лауазымды адамдардың шешімдеріне немесе әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) байланысты шағымдарды Адам құқықтары жөніндегі уәкіл қарайды.

Өтініштерді қарау бойынша жұмысты өкілдер өздерінің әкімшілік-аумақтық бірлігі шегінде немесе уәкілдің тапсырмасы бойынша жүргізеді.

Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық бұл жұмысты ұйымдастыруға жәрдемдеседі. Бұл ретте материалдар, шағымдар түпкілікті шешім қабылданғанға дейін жария етілуге жатпайды, ал өтініш берушінің және басқа да адамдардың жеке өмірі туралы мәліметтер олардың жазбаша келісімімен ғана ашылады.

Беру мерзімі мен тәртібі

Шағым тіркелген күннен бастап 15 жұмыс күні ішінде қаралуы тиіс. Ерекше жағдайларда мерзім уәкілдің шешімімен ұзартылуы мүмкін, бірақ екі айдан аспайды.

Шағымды жеке өзі, ұлттық алдын алу тетігінің өкілі немесе қатысушысы арқылы - қағаз немесе электрондық форматта, өтініш беруші білетін мемлекеттік немесе басқа тілде беруге болады.

Шағымда өтініш берушінің тегі, аты, әкесінің аты (бар болса), мекенжайы, сондай-ақ өтініш берушінің пікірінше, оның құқықтарын бұзатын шешімдердің немесе әрекеттердің (әрекетсіздіктің) сипаттамасы болуға тиіс. Шағымның мән-жайын растайтын құжаттар мен дәлелдемелер қоса беріледі.

Тіркеу және қарау

Барлық шағымдар жұмыс уақытында келіп түскен күні, ал демалыс күндері түскендер бірінші жұмыс күні тіркеледі. Тіркелгеннен кейін өтініш берушіге алғаны туралы растама беріледі.

Келіп түскен шағымдар бойынша уәкіл немесе өкілдер мынадай әрекеттердің бірін жүзеге асырады:

- шағымды қарауға қабылдайды;
- өтініш берушінің өз құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін пайдалана алатын тәсілдері мен құралдарын түсіндіреді;
- құзыретті мемлекеттік органдарға немесе лауазымды адамдарға нақтылауға жататын мән-жайларға тексеру жүргізу туралы өтініш жібереді;
- шағымды қарауға қабылдаудан бас тартылады, бұл дәлелді болуы тиіс.

Азаматтарды жеке қабылдау

Өтініш беруші тиісті сұрау салу арқылы жеке қабылдау туралы өтініш бере алады. Қабылдау жұмыс органының сайтында орналастырылған кестеге сәйкес алдын ала жазылу бойынша жүргізіледі.

Егер өтініш беруші мемлекеттік немесе орыс тілін білмесе, оған аудармашының көмегімен ана тілінде сөйлеуге мүмкіндік беріледі.

Қарау рәсімі

Шағымды қарауға қабылдау туралы мәселені шешкен кезде өтініш берушінің пайдасына презумпция қағидаты қолданылады. Шағымды қарау адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары саласындағы ҚР заңдарын немесе адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары саласындағы ратификацияланған халықаралық шарттар шеңберінде мемлекеттің құқықтық міндеттемелерін сақтамау нәтижесінде адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуының болуын айқындау мақсатында жүргізіледі.

Процедура мыналарды қамтиды:

- мән-жайларды анықтау және дәлелдемелерді жинау;
- іс-әрекеттеріне шағымданатын органдардан немесе лауазымды адамдардан түсініктеме алу;
- алынған ақпараттың заңдарға және халықаралық стандарттарға сәйкестігін бағалау.

Егер адам құқықтарының бұзылуы анықталса, комиссар:

- мемлекеттік органдарға және лауазымды тұлғаларға бұзушылықтарды жою бойынша ұсынымдар жіберу;
- кінәлі тұлғалардың тәртіптік, әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылығы туралы өтінішхат беру;
- шектеусіз адамдар тобының құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін сотқа талап-арызбен жүгіну.

Бұйрық 2025 жылдың 4 қарашасынан бастап күшіне енеді.

Өндірістік жарақат үшін өтемақы қалай есептеледі, Kazinform корреспондентінің материалынан оқыңыз.