Қазақстанның қай қалалары әлемнің "лас" тізіміне енді

Бұл бөлшектердің елдің ауасындағы орташа жылдық концентрациясы текше метрге 15,1 мкг құрады, бұл 2023 жылғы көрсеткіштен (22,2 мкг/текше м) айтарлықтай жақсы. Алайда, ластану деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) ұсыныстарынан 3-5 есе жоғары болып қала береді.

ТМД-ның басқа елдерімен салыстыра отырып, Қазақстандағы ауа сапасы Украина, Ресей және Молдоваға қарағанда нашар. Ең қиын жағдай Тәжікстанда байқалады-ол ластану бойынша әлемдік антирейтингте 6-шы орынды иеленді. Аймақтың басқа елдері: Өзбекстан — 19-орын, Түрікменстан — 26-орын, Армения — 34-ші, Қырғызстан — 41-ші, Әзірбайжан — 49-шы орын.

IQAir мәліметтері бойынша әлемдегі ең ластанған ауа Чадта, Бангладеште, Пәкістанда, Конго Демократиялық Республикасында және Үндістанда орналасқан. Багам аралдары, Бермуд аралдары және Француз Полинезиясы ең таза болып саналады.

Қазақстандық қалалар рейтингте

Елдегі ең қауіпті ауа Қарағандыда тіркелді-мұнда PM2.5 концентрациясы 104,8 мкг/текше метрге жетті, бұл қаланы Үндістанның екі қаласынан кейін әлемдік антирейтингте үшінші орынға қойды. Сондай — ақ, ауа сапасы нашар топ-қалаларға Бурабай мен Теміртау-тиісінше 67,7 және 43,5 мкг/текше метр кірді. Сонымен қатар, Бурабайдың ұстанымы сұрақтар туғызады: 2024 жылы ластанудың осы деңгейін түсіндіретін орман өрттері немесе елеулі өнеркәсіптік шығарындылар болған жоқ.

ДДҰ классификациясы бойынша PM2.5 концентрациясының көрсеткіштері 50 мкг/текше метрден жоғары ұсынылған нормалардан 10 және одан да көп есе, 35-50 мкг — 7-10 есе, 25-35 мкг — 5-7 есе, ал 15-25 мкг — 3-5 есе асады. Қазақстанның тек үш қаласы — Шу, Жезқазған және Бейнеу — ДДҰ қауіпсіздік нормаларына сәйкес келеді.

Еліміздің ірі қалалары арасында Алматы антирейтингте 9-шы орынды, Шымкент — 10-шы, Астана — 13-ші орынды иеленді.

2025 жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстан қоршаған ортаны қорғауға салынған инвестицияларды едәуір ұлғайтты-салымдар 4,8 есеге өсіп, 87,6 млрд теңгені құрады. Қаражаттың негізгі бөлігі (83% - дан астам) Ақтөбе облысына бағытталды, онда салымдар көлемі бір жыл бұрынғы 173 млн теңгемен салыстырғанда 73,3 млрд теңгеге дейін өсті. Сондай-ақ, Қарағанды (7,7 млрд теңге) және Павлодар (2,1 млрд теңге) облыстарына қомақты қаражат бөлінді.

Дегенмен, инвестиция динамикасы біркелкі емес болып қала береді: 2024 жылдың қаңтар–шілдесінде инвестиция өткен жылмен салыстырғанда 81%-ға төмендеді, ал 2023 жылы инвестицияның күрт өсуі байқалды.

Қазақстан ауаның ластануын төмендетуде және экологияға инвестицияларды ұлғайтуда оң серпінді көрсетіп отыр, алайда ауа сапасы қолайсыз елдер тобында қалып отыр. Бұл әсіресе бірқатар өнеркәсіптік қалаларда өткір жағдай. Экологиялық жағдайды жақсарту және азаматтардың денсаулығын қорғау үшін одан әрі күш салу қажет.