Қазақстанда онкологиялық аурулар өсуде

ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің деректеріне сәйкес, бұл көрсеткіш 100 мың адамға шаққанда 239,2 жағдайды құрады, ал бір жыл бұрын ол 230-да болған. Бұл ретте ауылдық жерлерде, керісінше, онкологиялық сырқаттанушылық төмендеді — 100 мың адамға шаққанда 173,8-ден 147,1-ге дейін.

Қалалар бөлінісіндегі ең қолайсыз өңірлер Қарағанды облысы (353,5), Қостанай (352,7), Шығыс Қазақстан (349,4) және Абай (302,4) болды. Бұл аймақтар дәстүрлі түрде экологиялық қолайсыз болып саналады, бұл онкологиялық көрсеткіштердің тұрақты өсуінің себептерінің бірі болуы мүмкін. Алайда, жекелеген облыстардың ауылдарында да жағдай алаңдаушылық туғызады: Шығыс Қазақстан және Ақмола облыстарында сырқаттанушылық орташа ауылдық мәндерден екі есе дерлік асады және тиісінше 100 мың адамға шаққанда 355,2 және 306,2 құрайды.

Елдегі онкологиялық науқастардың жалпы саны 2025 жылғы 1 қаңтарға 230,9 мың адамды құрады — бұл өткен жылмен салыстырғанда 12,8 мыңға артық. Онкопациенттер саны бойынша Алматы (34,2 мың адам) көшбасшы болды, алайда 100 мың тұрғынға шаққанда қала республикалық деңгейден төмен. Екінші орынды Қарағанды облысы (21,4 мың), үшінші орынды Астана (16,8 мың) иеленді.

Жалпы сырқаттанушылықтың өсуіне қарамастан, "бастапқы" деп аталатын науқастардың саны — "қатерлі ісік" диагнозы бірінші рет қойылғандар — азайды. 2024 жылы бұл көрсеткіш бір жыл бұрынғы 208,6-ға қарағанда 100 мың адамға шаққанда 204,8 жағдайды құрады. Бір жыл ішінде онкодиагноз алғаш рет 41,3 мың қазақстандық, көпшілігі Алматыда (5,2 мың), Қарағанды облысында (3,8 мың) және Астанада (3 мың) анықталды.

Министрлік сонымен қатар аурудың құрылымы туралы мәліметтерді жариялады. Алғаш рет анықталған пациенттерде қатерлі ісіктің ең көп таралған түрі сүт безі обыры болып қала береді–бұл жағдайлардың 13,9% құрайды, диагноздардың 98% I — III сатысында, ал 4,2% IV сатысында. Екінші және үшінші орындар — тері қатерлі ісігі (9,6%) және өкпе рагы (9,2%). Өкпенің қатерлі ісігі бар науқастардың төрттен бір бөлігі кеш сатысында анықталды.

Қазақстан ТМД елдері арасында Алғашқы сырқаттанушылық деңгейі бойынша жоғары позициясын сақтап отыр: 100 мың адамға шаққанда 204,8 көрсеткішімен 5-ші орын. Бұл ТМД бойынша орташа деңгейден екі есе жоғары (103,3). Алда Беларусь (646,9), Ресей (466,2) және Молдова (328,7). Орталық Азия елдері арасында Қазақстан абсолютті антилидер болып табылады: көрсеткіштер көршілерге қарағанда 2-6 есе жоғары. Салыстыру үшін: Қырғызстанда-86, Өзбекстанда және Түрікменстанда – 74,1, ал Тәжікстанда – 100 мың адамға 32,1.

Елдегі онкологиялық өлімнің өсуіне ерекше назар аударылады. 2024 жылы ол 100 мың адамға шаққанда 65,1-ден 68-ге дейін өсті. Өсім 20 аймақтың 13-в тіркелді. Өлім-жітімнің ең жоғары көрсеткіштері Шығыс Қазақстан (117,7) және Абай (117,2) облыстарында байқалды. Бұл ретте, онколог-дәрігерлермен қамтамасыз ету бойынша бұл өңірлер ел бойынша орта деңгейден де жақсы көрінеді: Абай облысында — 10 мың адамға шаққанда 1 маман, ШҚО — да-0,7 ұлттық көрсеткіш 0,6. Алайда, онкологиялық төсек саны бойынша жағдай нашар: ШҚО — да 10 мың тұрғынға шаққанда 1,2, ал ел бойынша-1,5.

Онкопациенттердің жалпы санының өсуі және өлім-жітімнің артуы аясында сарапшылар өңірлерде онкологиялық қызметті ерте диагностикалау, жаңғырту және алдын алу бағдарламаларын кеңейту жөніндегі шараларды күшейтуге шақырады.