Қазақстандық өнім сөреде болуы тиіс – ҚР сауда министрлігі

Кеңестің негізгі мәселелерінің бірі сатушының тауарлардың бағасын теңгемен көрсету міндетін реттейтін ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 193-4-бабының сақталуына қатысты болды. Ернұр Жәутікбаев атап өткендей, баға белгілерінің болмауы, олардың оқылмауы немесе кассадағы бағаның сөреде көрсетілгеннен алшақтығы — бұл жай ғана кемшіліктер емес, тұтынушылардың құқықтарын тікелей бұзу.

"Баға белгісі-бұл жай ғана қағаз емес, тұтынушыны қорғаудың негізгі элементі. Сатып алушы төлем алдында бағаны көруге құқылы. Баға белгісінің болмауы айыппұлдың негізі болып табылады", - деп атап өтті ол.

Сауда министрлігінің мәліметінше, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша Комитеттің аумақтық департаменттері осы бап бойынша 233 қаулы шығарды.

Кеңес барысында сауда желілерінің себебін түсіндірмей жеткізушілермен ынтымақтастықтан бас тарту фактілері айтылды. Қолайсыз жағдайлар қоюмен немесе пропорционалды емес талаптар қоюмен қатар жүретін мұндай әрекеттер ҚР ӘҚБтК-нің 201-бабы бойынша бәсекелестікті шектеу ретінде сараланады.

"Сөреге кіру тең және ашық болуы керек. Біз барлық сауда желілерін белгіленген рәсімдерді сақтауға және жасанды кедергілер жасамауға шақырамыз", - деп атап өтті комитет өкілі.

Бұл мәселе әсіресе ірі сауда желілеріне кіруге тырысқанда кемсітушілікке тап болған шағын және орта бизнес үшін өзекті болып отыр.

2025 жылдың бірінші жартыжылдығында ҚР ӘҚБтК-нің 204-4-бабы бойынша (әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаның артуы) 1828 қаулы шығарылды. Біз жоғары сауда үстемелері, Жеткізу шарттарының болмауы, ілеспе құжаттар және ашық емес баға туралы айтып отырмыз.

"Дүкендерде жеткізу шарттары, ілеспе құжаттар және ашық баға белгіленуі керек. Әсіресе ЖМПТ сату кезінде. Бұл саладағы бұзушылықтар енді назардан тыс қалмайды", - деді Ернұр Жәутікбаев.

Ең көп талқыланған мәселелердің бірі жеткізу тізбегінде нақты қызмет көрсетпейтін аффилиирленген төсемдерді пайдалану болды. Көбінесе сауда желілерінің өздері бақылайтын бұл құрылымдар тек тауардың бағасын көтеру үшін қолданылады.

"Тізбектегі әрбір сілтеме негізделуі керек. Алдау үшін алдау мүмкін емес. Біз жеткізушілер мен желілер арасындағы шарттық қатынастарды талдаймыз", - деп атап өтті комитет.

Комитет Ішкі сауда ережелеріне сәйкес сауда объектілерінің сөрелерінде қазақстандық өндірілген азық-түлік тауарларының кемінде 30% және азық-түлік емес тауарлардың 20% болуы тиіс екенін еске салды. Мемлекеттік қолдау алған желілер үшін бұл үлес 50% - ға дейін артады.

"Сөре-бұл таңдау кеңістігі. Егер қазақстандық өнім түбінде жасырылған немесе мүлдем жоқ болса — бұл жай маркетинг емес, бұл заңды бұзу. Біз осы нормалардың сақталуына ерекше назар аударатын боламыз", - деді Жәутікбаев.

Кеңес соңында комитет қатысушыларға мемлекеттік органдардың қызметіне кедергі келтіргені үшін ҚР ӘҚБтК-нің 462-бабы бойынша жауапкершілік туралы еске салды. Тексерушілерге жол бермеу, құжаттарды ұсынудан бас тарту немесе нұсқамаларды елемеу айыппұлдарға әкелуі мүмкін.

"Біз репрессиялық шараларға ұмтылмаймыз. Біздің басты міндетіміз — адал, ашық және бәсекеге қабілетті сауда ортасын қалыптастыру", - деп атап өтті комитет төрағасының орынбасары.

Ол сондай-ақ сауда желілерінің басшыларын ішкі аудиттер жүргізуге, персоналды бақылауды күшейтуге, жеткізу тізбегіндегі заңды әлсіздіктерді жоюға, баға белгілері мен барлық ілеспе құжаттардың дұрыс ресімделуін қамтамасыз етуге шақырды.

"Егер біз жүйелі және ашық әрекет етсек, бұл нәтиже береді. Біз нарықта тұрақтылыққа қол жеткіземіз, бағаның негізсіз өсуіне жол бермейміз және тұтынушыны сапалы және қолжетімді тауарлармен қамтамасыз етеміз", — деп түйіндеді Ернұр Жәутікбаев.