Қайғылы отызыншы жылдар: Қарағанды бейнелеу өнері мұражайында жаңа көрме не туралы

Естеріңізге сала кетейік, 31 мамырда Қазақстанда саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні атап өтіледі. Ол 1997 жылы бекітілді. 1930-1940 жылдары Қарағандыға қуғын – сүргінге ұшыраған адамдармен эшелондар созылды-бұл КСРО-ның орталық қалаларынан келген зиялы қауымның нұры болды. Мақала әдетте бір – елу сегізінші болды. Осы мақала бойынша адам халықтың жауына айналды және барлық құқықтарынан айырылды, - деп еске алды көрме кураторы Айгүл Омарова. Тұтқындаудың себебі Отанға опасыздық жасаушының отбасына, революцияға қарсы өткенге және тіпті ерекше келбетке байланысты болуы мүмкін.

"Лагерьде суретшілерге арналған Өнер өмір сүру құралы болды. Авторлар көп болды-белгілі және белгісіз, реалистер, авангардшылар, бірақ олардың әрқайсысы үшін Қарағанды өмірдің ең қиын және қиын кезеңіне айналды. Олардың арасында қалалық мерекелерді безендіріп, театрлардың алғашқы қойылымдарына декорация жасап, ғимараттардың интерьері мен сыртқы қабырғаларын безендіріп, белсенді педагогикалық қызмет атқарғандар да болды. Олардың шығармашылық әлеуеті Қарағанды өнерінің қалыптасуында үлкен рөл атқарды. Біздің көрменің көмегімен біз өмірі мен мансабы бұзылған, тағдыры бұзылған, бірақ шығармалары адамның қайғы-қасіреті, үміті мен ұмтылысы туралы айта беретін адамдарды сақтауға және құрметтеуге тырысамыз. Мұнда қатал шектеулер мен шығармашылық көріністі басу жағдайында жасалған кескіндеме, графика, мүсін ұсынылған. Тыйымдарға, цензураға және қадағалауға қарамастан, суретшілер өздерін сақтап қалуға тырысты және өз жұмыстарында ішкі тыныштықты, тәжірибе мен көркемдік көзқарасты көрсетті", - деп атап өтті Айгүл Омарова.

Жаңа экспозицияда қуғын-сүргінге ұшыраған суретшілердің жұмыстары, сондай-ақ осы қорқынышты жылдарға арналған Мингиш Әбілқасов пен Виктор Аренттің (оның жеке көрмесі, айтпақшы, көрші залда жұмыс істейді) туындылары көрсетіледі. Атап айтқанда, мұражай қабырғаларының бірінде Мингиш Әбілқасовтың әйгілі триптихі – бұрын басқа көрмелерде қойылған "Горе", "Голод" және "Надежда" картиналары орналасқан. Қуғын-сүргінге ұшыраған авторлардың қылқаламдарының салмақсыз натюрморттары, жасыл қалалық аллеялар мен ескі Қарағандының бейнелері, сондай-ақ танымал адамдардың пейзаждары мен портреттері осы сюжеттермен қатар жүреді.

Жеке қабырға суретші-конструктор және құрылысшы-реставратор Боде Аманжоловтың "Голодомор" көрмесіне бөлінген. Жұмыстар кестеде орындалды: мұнда қорқынышты өткеннің көріністері қатып қалды, онда – баласынан айырылған ана, Дала мен ауылдар өртте, межелі жерге жетпеген адамдар, жолда аштықтан босқындар, атыс және көз жасымен балалар. Әр жұмысына суретші өзі, қолмен сипаттама жасады.

Боде Аманжолов 40-тан астам сәулет нысандарын қалпына келтіре отырып, Ресейдің ғибадатханаларын қалпына келтіруге үлкен үлес қосты, ол 14 жыл бойы Валаам аралындағы Спасо-Преображенский соборының қалпына келтіру жұмыстарының жетекшісі болды. 70 - ші жылдары ол Теміртаудан Ленинградқа оқуға кетіп, В.И. Мухина атындағы жоғары көркемөнер-өнеркәсіп училищесін бітірді. Шебер бір кездері үлкен Петергоф сарайының тақ бөлмесін, Санкт-Петербургтің Васильевский аралындағы Богородицы туралы хабарландыру ғибадатханасын, сондай-ақ мәрмәр сарайын қалпына келтірді. Ал 2021 жылы туған Теміртауға оралды.

Көрменің ашылуында мұражай директоры Бибігүл Құдабаева қуғын-сүргін және ашаршылық тақырыбына қазір көптеген тарихшылар жүгінетінін айтты: белгілі бір сәттер белгісіз болып қалды. Ол Буда Аманжолов туралы да айтты: суретші сол трагедиялардың орындарына жеке өзі барған екен.

"Бұл тақырыпты бода Аманжолов көптен бері зерттей бастады: сол жерлерге сапарлар туралы айтып, ауылдарға барып, сол кездегі куәгерлермен әңгімелесті, оның жұмысы – ойдан шығарылған емес, зерттеу нәтижесі. Тарихтың осындай беттеріне жүгіну маңызды және қажет-бұл тарихтың үлкен қабаты, біздің көптеген жерлестеріміздің өмірін қиған дәуір. Қуғын-сүргінге ұшыраған суретшілер біздің облыс пен қаланың бейнелеу өнерінің бастауында тұрды. Кейіннен олар өз істерін жалғастырған шәкірттеріне сабақ берді. Сол қорқынышты жылдары адамдар қатал жағдайда болған кезде үлкен қиындықтарға тап болғанына қарамастан, олардың жұмысында үміт пен өмір бар. Олар қазір өнер саласында үлкен мұра болып табылатын туындыларды жасауды жалғастырды", - деп атап өтті Бибігүл Құдабаева.

Мұражайға кіру билетінің бағасы - 100-ден 500 теңгеге дейін. Жұмыс күндері мұражай сағат 10.00 – ден 18.00-ге дейін, демалыс күндері сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін жұмыс істейді.

Автордың суреті

Елена Кондратьеваның Суреті