Қазақстанның ең сирек және қажетсіз 20 салығы аталған

Салық түсімдерін талдау кез келген елдің салық жүйесінің тиімділігін бағалаудың негізгі құралы болып табылады. Қандай салықтар ең аз төленетінін және ең аз түсімдер әкелетінін түсіну мемлекет пен бизнестің ерекше назарын қажет ететін экономиканың нақты салаларын анықтауға мүмкіндік береді.

Тілші inbusiness.kz 2025 жылдың алғашқы төрт айындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кірістер комитетінің деректерін зерттеп, елдегі нақты қандай салықтар салық базасының шетінде қалып отырғанын және олардың қайсысы бойынша түсімдер ең аз болып табылғанын айқындады.

Ең аз түсімдері бар үздік 10 салық:

- Мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, үстеме пайдаға салынатын салық (КБК 105302) — 4,41 мың теңге.

- Жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемі (КБК 105312) — 11,76 мың теңге.

- Телевизиялық және радиохабар тарату ұйымдарына радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсат бергені үшін алым (КБК 105413) — 70,78 мың теңге.

— Жергілікті маңызы бар жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақы (КБК 105420) - 226,49 мың теңге.

— Арнайы демпингке қарсы баждар (КБК 106208) - 677,21 мың теңге.

- Жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төлемақы (КБК 105314) — 677,88 мың теңге.

- Азаматтық авиацияда сертификаттау үшін алым (КБК 105435) — 2 862,50 мың теңге.

- Республикалық маңызы бар жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде жарнаманы стационарлық орналастыру объектілерінде сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақы (КБК 105419) - 4 599,32 мың теңге.

— Кеден одағына мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына әкелінетін акцизделетін өнімнің өзге де түрлеріне акциздер (КБК 105278) - 5 485,58 мың теңге.

- СЭҚ банк және сақтандыру нарықтарына қатысушылар үшін рұқсат құжаттарын, келісім бергені үшін алым (ББК 105432) — 5 921,20 мың теңге.

Бұл салықтар бойынша төмен көрсеткіштер табыс салығы, ҚҚС және корпоративтік салық сияқты ең жаппай салықтардан түсетін түсімдердің жоғары концентрациясын көрсетеді және жекелеген мамандандырылған салықтарды басқаруды қайта қарау немесе жеңілдету қажеттілігін білдіреді.

Осы мәліметтерге сүйене отырып, ең сирек кездесетін салықтарды бөліп көрсетуге болады, бірақ олар бойынша түсімдер өте маңызды. Бұл темекі өнімдеріне акцизге, радиожиілік спектрін немесе шетелдік маркетплейстерден ҚҚС-ты пайдаланғаны үшін алымға да қатысты.

Ең аз төлеушілері бар үздік 10 салық:

- Жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемі (КБК 105312) — 1 төлеуші.

- Жергілікті маңызы бар жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының бөлінген белдеуінде сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақы (КБК 105420) — 1 төлеуші.

- Телевизиялық және радиохабар тарату ұйымдарына радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсат бергені үшін алым (КБК 105413) — 1 төлеуші.

- Азаматтық авиация саласындағы сертификаттау алымы (КБК 105435) — 2 төлеуші.

-Тауарлармен электрондық сауданы жүзеге асыру, Жеке тұлғаларға электрондық нысанда қызметтер көрсету кезінде шетелдік интернет — компаниялардан ҚҚС (КБК 105116) - 3 төлеуші.

— Жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемі (жалпы) (КБК 105329) - 4 төлеуші.

- Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген темекі бұйымдары мен жеңіл автомобильдерге акциздер (КБК 105275) — 4 төлеуші.

— Мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, үстеме пайдаға салынатын салық (КБК 105302) - 4 төлеуші.

- Экспортқа рента салығы (КБК 105307) — 6 төлеуші.

- Мұнай секторы ұйымдарының бонустары (КБК 105325) — 7 төлеуші.

Бұл салықтарды сирек төлеудің себептері әртүрлі. Кейбір салықтар төлеушілердің шектеулі тобына тән (мысалы, үстеме табыс салығы және арнайы демпингке қарсы баждар). Басқалары авиация, радио және жер қойнауын пайдалану сияқты экономиканың тар және мамандандырылған салаларымен байланысты.