Ет Қазақстанда қолжетімсіз болуы мүмкін

Сарапшылар елдегі ет өндірісінің төмендеуін басты себеп деп атайды. Бір айдың ішінде ол шамамен 3% - ға қысқарды. Өткен жылдың наурыз айында республикада барлығы 6,8 мың тонна ет өндірілді. Бұл ақпан айындағыдан 2,9% - ға аз, бұл кезде тағы бір рекорд тіркелді.

ҚР АӘК Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, қазір халық негізінен тауық приобрет сатып алуда. Наурызда Қазақстанда 13,9 мың тонна ет өндірілді. Ақпан айындағыдан 3,1% - ға көп.

Сиыр етінің азаюы басқа салаларға да әсер етті. Атап айтқанда, өткен айда шұжық өндірісі 2,6% - ға төмендеді. Барлығы 6,2 мың тонна өндірілді.

"Атамекен" Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы Басқарма төрағасының орынбасары Ербол Есенеевтің айтуынша, ет бағасының өсуі тұтынушыларға қуаныш емес, өндірушілер үшін жақсы.

"Бүгінде мал шаруашылығының алтын ғасыры келе жатқанын көріп отырмыз. Қазір ет бағасының өсуімен мал шаруашылығымен айналысу өте тиімді болып отыр. Және барлық түрлері. Бұл салаға аналық мал сатып алып, сатуға мал өсіретін жаңа фермерлер келеді деп күтілуде", - деді ол.

Елімізде мал шаруашылығының одан әрі қалай дамитыны белгісіз және бірнеше тармаққа, соның ішінде мемлекеттік қолдауға байланысты болады, дейді сарапшылар.

Ресми деректерге сүйенсек, 1990 жылы Қазақстанда ірі қара малдың саны 9,819 млн басқа дейін жеткен. 2025 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша-8,895 млн-нан астам ІҚМ басы.

Бүгінде жылқылардың саны 4,5 млн – ға жуық (1990 жылы 1,6 млн – нан астам), қой мен ешкі – 22,6 млн (1990 жылы-36,2 млн), құстар-48,6 млн басты құрайды. Ірі қара малдың 46,7% - ы халықтың шаруашылықтарында, 43,7% - ы шаруа және фермер қожалықтарында және жеке кәсіпкерлерде, 9,6% - ы ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында.

Сарапшылардың болжауынша, мал басы азайып, ет қымбаттайды.

"Қазақстанда ішінара бізге жүктелген тұтыну мәдениеті қалыптасуда. Ежелгі заманнан бері қазақтар жылқы еті мен қой ели жеген. Қазір біздің диетамыздағы негізгі ақуыз сиыр етінен келеді. Тиісінше, мемлекет мал шаруашылығын дамытуда ірі қара мал өсіруге баса назар аударды. Бұл бағыт Қазақстан үшін перспективалы болмаса да", - деп атап өтті Ербол Есенеев.

Халықаралық эпизоотиялық бюроның мәліметінше, Қазақстанда әртүрлі ІҚМ ауруларының ошақтары көп және бұл аурулардың таралуы мен мал өлімінің жоғары қаупі бар, деп қосты ол.

Сонымен қатар, Қазақстанда сиыр производства өндірудің өзіндік құны жоғары. Көптеген өңірлерде малды қорада ұстау қажет болған кезде қысқы кезеңге жем-шөп дайындау талап етіледі. Сондықтан қазақстандық сиыр етіне мал жыл бойы жайылымда болатын елдердің етімен өзіндік құны бойынша бәсекелесу қиын.

Қазіргі уақытта сиыр етінің экспорты бойынша әлемдік ондыққа АҚШ (барлық мяса 20%), Бразилия (15%), Еуропалық Одақ (13%), Қытай (11,5%), сондай-ақ Аргентина, Австралия, Мексика, Пәкістан, Түркия кіреді. Сарапшылар Қазақстанға дәстүрлі шалғайдағы мал шаруашылығын (қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы) дамытуға қайта оралуды ұсынады.

"ElDala" порталының мәліметінше, шалғайдағы мал шаруашылығының бірқатар артықшылықтары бар, оның ішінде өзіндік құны төмен ет алуға, аурулардың таралу қаупін азайтуға мүмкіндік береді. Азық-түліктің көп мөлшерін жинаудың қажеті жоқ, өйткені қойлар мен жылқылар жайылымдарда жыл бойына Жем ала алады.

"Қарасаңыз, қазір ең арзан ет - жылқы еті. Біз жылқы санының 4 миллион шегін еңсердік, бұл жыл сайын союға 1,5–2 миллион бас жіберуге мүмкіндік береді. Қазақстан халқы, әрине, мұндай тұтынуды игере алмайды. Нарықта жылқы етінің артық болуы оның құнының төмендеуіне алып келді, бұл тұтынудың өсуін ынталандырады", - деді "Атамекен" Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы Басқарма төрағасының орынбасары Ербол Есенеев.

Оның айтуынша, бүгінде Астанада сиыр етінің көтерме бағасы 3200-3300 теңгеге дейін, ал жылқы етінің килограмы 2500-2700 теңгеге дейін өсті. Бөлшек сауда айтарлықтай қымбатырақ. Бірақ жылқы етінің құны жақын арада көтерілуі мүмкін. Еуропа елдері, Жапония, Өзбекстан, Түркия тарапынан қазақстандық жылқы етіне сұраныс байқалады.

Аударған Жанар Асылханова