Қазақстанда үйсіз және туыссыз адамдар қалай жерленеді: сомалар мен ережелер

Жерлеудің және қабірлерді күтуді ұйымдастырудың типтік ережелеріне сәйкес, белгілі бір тұрғылықты жері жоқ адамдардың денелері мәйітханада 30 күн сақталады. Бұл кезең мәйітхананың жүктемесіне және қосымша сараптама жүргізу қажеттілігіне байланысты реттелуі мүмкін. Құжаттар болмаған жағдайда қайтыс болған адамның жеке басын анықтау және ықтимал туыстарын іздеу үшін құзыретті органдарды тарта отырып, сот-медициналық сараптама рәсімі іске қосылады.

Егер белгіленген мерзім өткеннен кейін жерлеуді ұйымдастыруды ешкім өз мойнына алмаса, жерлеу үшін жауапкершілік жергілікті атқарушы органдарға өтеді. Әкімдіктер зираттарда туысы жоқ азаматтарды жерлеуге арналған арнайы тегін учаскелер бөледі. Әрбір жерлеуге арнайы бөлінген аймақта ауданы кемінде алты шаршы метр учаске беріледі.

Қабірлердің техникалық параметрлері қатаң реттелген: тереңдігі табыттың қақпағына дейін кемінде 1,5 метр, ал аса қауіпті инфекциялардан қайтыс болған жағдайда — хлорлы әкпен міндетті дезинфекциялаумен 2 метр болуы тиіс. Қабірлер арасында: ұзын жақтары бойынша кемінде бір метр және қысқа жақтары бойынша жарты метр аралықтар көзделеді. Жерленгеннен кейін биіктігі 0,5 метр болатын қабір үсті үйіндісі пайда болады. Барлық деректер қайтыс болған адам туралы белгілі мәліметтерді, жерленген күнін және қабір нөмірін қоса алғанда, зиратты есепке алу журналында жазылады.

Астананың коммуналдық шаруашылық басқармасының мәліметінше, 2024 жылы елордада туысы жоқ азаматтардың 105 жерленуі, ал 2025 жылдың басында тағы 12 жерленуі өткізілген. Бағдарламаны қаржыландыру өткен жылы 5,57 млн теңгеден ағымдағы жылы 6,36 млн теңгеге дейін ұлғайды. Астанада бір жерлеу шығындары 53 мың теңгені құрайды, алайда басқа өңірлерде бұл сома әр түрлі болуы мүмкін. Құны кіреді:

- мәйітханадан денені тасымалдау;
- жерлеуді ұйымдастыру;
- табыт сатып алу;
- естелік тақтайшаны орнату.

Туысы жоқ адамдарды жерлеу кезінде діни рәсімдер жүргізілмейді, өйткені қайтыс болғандардың діні туралы сенімді ақпарат жоқ. Егер адамның жеке басы анықталмаса, қабірге мәйітхананың деректеріне сәйкес келетін нөмір белгісі бар белгі қойылады. Кейін жеке басын анықтаған жағдайда жерлеу туралы ақпарат тізілімге енгізіледі, бұл туыстарына жерлеу орнын білуге мүмкіндік береді.

Қайта жерлеу: туыстар нені білуі керек
Қазақстандық заңнама қалдықтарды қайта жерлеудің қатаң тәртібін көздейді. Бұл процедура тек екі жағдайда ғана мүмкін болады: зират немесе оның бір бөлігі жойылған кезде, сондай-ақ қалдықтарды ел ішінде немесе одан тыс жерлерде басқа жерлеу орнына ауыстыру қажет болған жағдайда.

Санитарлық-эпидемиологиялық қауіпсіздік маңызды фактор болып табылады. Жерлеуден кейінгі алғашқы екі аптада қайта жерлеуге сібір жарасы немесе конго-Қырым геморрагиялық қызбасы сияқты аса қауіпті инфекциялардың жоқтығы расталған жағдайда ғана жол беріледі. Осы кезеңнен кейін қатаң уақыт шектеулері қолданылады: құмды топырақтар үшін ең аз мерзім — бір жыл, қалғандары үшін-үш жыл. Қалай болғанда да, процедура санитарлық қызметтердің міндетті рұқсатын талап етеді.