Неліктен Қазақстандағы қант зауыттары қызылша дақылын өңдей алмады

Ол 2022 жылдың қыркүйегінде Үкімет қант саласын дамытудың 2026 жылға дейінгі Кешенді жоспарын бекіткенін еске салды. Оған сәйкес қант қызылшасының ауданы 11 мың гектардан 38 мың гектарға дейін ұлғайтылады, егін жинау 300 мыңнан 2 млн тоннаға дейін артады, ал өңдеу 7-ден 43% - ға дейін ұлғаяды.

2024 жылы еліміздегі қант қызылшасының егіс алқабы 17 мың гектардан 25 мың гектарға дейін ұлғайтылды. Фермерлерге 22 млрд теңгеге субсидия бөлінді. Нәтижесінде 1,2 млн тоннадан астам қант қызылшасы жиналды, бұл 2023 жылмен салыстырғанда екі есе көп.

"Елде төрт қант зауыты жұмыс істейді, олардың үшеуі ғана қант қызылшасын өңдейді. Алынған 1,2 млн тонна қант қызылшасының 700 мың тоннасы ғана зауыттарға қайта өңдеуге тапсырылды. Нәтижесінде өсірілген қант қызылшасының тоннасы егістіктер мен ашық алаңдарда қалды, ал бір бөлігі көрші Қырғызстанға өңдеуге жөнелтілді", – деді Зәкіржан Күзиев.

Ол елдегі қант зауыттарының өндірістік қуаты егіннің барлық көлемін өңдеуге мүмкіндік бермегенін түсіндірді. 2023 жылы Тараз қант зауытында қант қызылшасын өңдеуге арналған технологиялық жабдықты орнату көзделді, ол орындалмады. Уақтылы жаңартылған жағдайда зауыт 600 мыңнан астам қант қызылшасын өңдей алады, бұл өңдеудің барлық қажеттілігін жабуға мүмкіндік береді.

"2023 жылдан бастап қант зауытының иесі "Доминант" компаниясы болып табылады – ірі өндірушілердің бірі. Компанияның Ресейде 7 қант зауыты бар. Неліктен инвестор Тараз қант зауытын 2 жыл ішінде жаңартпады, тек болжау керек. Осыған қарамастан, мемлекет қант зауыттарына жеңілдікті несиелер бөледі", - деді сенатор.

Зауыттарға өткен жылы 25,8 млрд теңгеге жеңілдікті кредиттер бөлінді. Ол әкімдіктерді бұл қаражаттың зауыттарды жаңғыртуға неге жұмсалмағанын түсінуге шақырды. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы министрлігі 2025 жылы Жамбыл облысындағы қант қызылшасының егіс алқаптарын екіге қысқартуды жоспарлады.

"Мемлекеттік бағдарламаларға сеніп, несиеге қымбат қызылша жинайтын комбайндар мен басқа да мамандандырылған техниканы сатып алған фермерлер қалай болу керек. Өйткені, егіс алқаптарының азаюы оларды банкроттыққа әкеледі. Қазақстандағы қант саласы дағдарысқа ұшырауда. Бұл саланы ұтымсыз жоспарлау мен жүйелі проблемалардың нәтижесі", - деді депутат.

Ол Жамбыл облысы мен дәстүрлі түрде қант қызылшасы өсірілетін Жетісу облысында өнімділігі 50 мың тоннадан 150 мың тоннаға дейінгі жаңа өңдеу зауыттарын салу мүмкіндігін қарастыруды, сондай-ақ фермерлер үшін кредиттер бойынша жеңілдікті кезеңді енгізуді ұсынды.