Несиелер қымбаттайды: қазақстандықтарды не күтіп тұр

Бұл ретте халық үшін депозиттер бойынша кірістілік әлдеқайда қарапайым – небәрі 0,3% - ға өсіп, 13,5% - ға жетті.

Ставкалар динамикасы: сандар өздері үшін сөйлейді

Ресми сайтта жарияланған ҚРҰБ есебіне сәйкес, жеке тұлғалардың ұлттық валютадағы депозиттері бойынша орташа өлшенген мөлшерлеме 2025 жылғы қаңтарда 13,5% - ға дейін өсті. Бірінші несиелік бюроның сарапшылары бұл 2024 жылдың тамыз айындағы деңгейге оралу екенін атап өтті.

Салымшылар үшін ең тартымды болып 1 айдан 3 айға дейінгі қысқа мерзімді депозиттер қалады, олар орташа жылдық 15,2% ұсынады. Алайда, желтоқсанға қарай осы депозиттер бойынша кірістіліктің өсуі де шамалы болды-тек 0,2%.

Сонымен қатар, жаңалықтар арнасында жарияланған ҚРҰБ деректері кредиттер бойынша мөлшерлемелердің айтарлықтай өскенін көрсетеді:

- жеке тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер үшін (ЖК): мөлшерлеме желтоқсандағы 18,8% - бен салыстырғанда Қаңтарда 21,8% - ға дейін өсті.
- заңды тұлғалар үшін: өсім аз байқалды – небәрі 0,1% - ға, ал мөлшерлеме 17,9% -. құрады.

Несиенің қымбаттауы неге әкеледі?

"Халық үшін кредиттер бойынша мөлшерлемелердің күрт өсуі – қазақстандықтардың экономикасы мен әл – ауқаты үшін бірқатар жағымсыз салдарларға әкелуі мүмкін дабыл сигналы", - деп есептейді талдаушы Арсен Темірбаев.

Тұтынушылық белсенділіктің төмендеуі. Қымбат несиелер несиелерді халық үшін қол жетімді етпейді.

"Бұл өз кезегінде тұтынушылық сұраныстың төмендеуіне әкелуі мүмкін, әсіресе несиеге жиі сатып алынатын автомобильдер, тұрмыстық техника және жылжымайтын мүлік сияқты ұзақ мерзімді тауарларға", - Арсен Темірбаев.

Қарыз жүктемесінің артуы. Несиелері бар адамдар үшін ставкалардың өсуі ай сайынғы төлемдердің өсуін білдіреді. Бұл үй шаруашылықтарына, әсіресе жоғары несиелендірілген қарыз алушыларға қосымша қаржылық ауыртпалық тудыруы мүмкін. Несиелер бойынша кешіктіру және дефолт қаупі де артады.

Экономикалық өсудің баяулауы. Тұтынушылық сұраныс пен инвестициялық белсенділіктің төмендеуі (бизнес несиелері де қымбаттайды) елдегі экономикалық өсу қарқынын бәсеңдетуі мүмкін. Кәсіпорындар қаржыландырудың жоғары құнына байланысты инвестициялық жобаларды кейінге қалдыруы мүмкін.

Жылжымайтын мүлік нарығына әсері. Ипотека да қымбаттайды, бұл жылжымайтын мүлік нарығын салқындатуы мүмкін. Тұрғын үйге деген сұраныс төмендеуі мүмкін, бұл тоқырауға немесе тіпті жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Депозиттердің тартымдылығы жеткіліксіз. Өсіп келе жатқан инфляция мен жоғары несиелік ставкалар жағдайында депозиттік ставкалардың шамалы өсуі жинақтауды аз тартымды етеді. Депозиттердің нақты кірістілігі (инфляцияны ескере отырып) төмен немесе тіпті теріс болып қалуы мүмкін, бұл халықты жинақтауға ынталандырмайды немесе халықты валюталық депозиттерге кетуге итермелейді.

Қорытындылар мен болжамдар

2025 жылғы қаңтарда Қазақстанда жеке тұлғалар үшін кредиттер бойынша мөлшерлемелердің күрт өсуі алаңдатарлық үрдіс болып табылады, деп атап өтті сарапшы. Депозиттер бойынша ставкалардың шамалы өсуіне қарамастан, үлкен көрініс ақша-несие саясатының қатаюын және экономикалық белсенділіктің ықтимал баяулауын көрсетеді.

"Жағдайдың одан әрі дамуы инфляцияны, геосаяси жағдайды және Ұлттық банктің ақша-кредит саясатын реттеу жөніндегі іс-қимылын қоса алғанда, көптеген факторларға байланысты болады. Алдағы айларда ставкалардың динамикасын және олардың экономиканың түрлі секторларына әсерін мұқият қадағалау маңызды болады", - деді Арсен Темірбаев.

Бұған дейін біз ҚҚҚ деректеріне сәйкес тартылған бизнес-кредиттердің үштен екісі (бизнеске берілген барлық қарыздардың 66%) "ұзақ" қарыздар алудың орынсыздығына және экономикадағы сауда саласының (26%) басым болуына байланысты айналым қаражатын толықтыруға арналғанын хабарлаған болатынбыз.

Сонымен қатар, сарапшылар Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені көтергеннен кейін (15,25% - ға дейін) кәсіпорындардың кредиттеудің баға шарттарына (кредит бойынша ставкалардың деңгейі, қосымша комиссиялардың мөлшері) және бағалық емес шарттарға (кредиттің мөлшері мен мерзімі, қарыз алушының қаржылық жағдайына және қамтамасыз етуге қойылатын талаптар) қатысты бағалары нашарлағанын атап өтті.