Қазақстандық әкелер балаларына 28 млрд теңге қарыз

"Заң және тәртіп" қағидатын іске асыру және Бас прокуратурада қолданыстағы заңнама талаптарының барлық жерде орындалуын қамтамасыз ету шеңберінде борышкерлерден алимент өндіріп алу бойынша қорытындылар шығарылды.

"ЮНИСЕФ-тің отбасылық-неке саласында жүргізген зерттеулеріне сәйкес, алимент төлемеу баланың өмір сүру сапасының нашарлауына, оның даму мүмкіндігін шектеуге, сондай-ақ отбасында психологиялық шиеленісті тудыруға әкеледі. Әкелерінің қолдауынсыз қалған балалар өздерін тастап кеткен немесе бағаланбаған сезінеді, бұл олардың эмоционалды жағдайына әсер етеді. Баладан ұрланған әрбір теңге-білім, денсаулық және жарқын болашақ үшін ұрланған мүмкіндік. Алимент тек заңды міндет емес, өз баласы алдындағы жауапкершілік екенін есте ұстаған жөн", – деді қадағалау ведомствосының басшысы Берік Асылов.

Алайда, барлық әкелер балаларына көмектеспейді. Бүгінгі таңда 28 млрд теңге сомасында берешек қалыптасты. Борышкерлер сот шешімдерін орындаудан жалтарады, мүліктері мен кірістерін жасырады.

Заңдарға сәйкес борышкерлерге шетелге шығуға уақытша тыйым салу, лицензия, рұқсат және арнайы құқықтар беруге уақытша тыйым салу, сондай-ақ бұрын берілген рұқсаттар мен арнайы құқықтардың (мысалы, жүргізуші құқығы, атыс қаруын иеленуге және алып жүруге рұқсат) қолданылуын тоқтата тұру түріндегі шектеу шаралары қолданылады, мүлікке және банктік шоттар.

Сонымен қатар, прокуратура органдары өткен жылдан бастап борышкерлерді іздестіру үшін IT-технологияларды белсенді қолдана бастады. ҚР Бас прокуратурасының "Бірыңғай қауіпсіздік ақпараттық ресурстары кешені" ("КИРЕБ") ақпараттық жүйесі әзірленді, ол мемлекеттік органдар базаларымен және "Сергек"камераларымен байланысты болды. Осының арқасында жүйе іске қосылған сәттен бастап (2024 жылдың қыркүйегінен бастап) 176 зиянды алимент төлеушілер ұсталды. Осы жұмыстың нәтижелері бойынша прокуратура органдары өткен жылы балалардың пайдасына 4,6 млрд теңгеге берешегін өтеген.

Сондай-ақ, Бас прокуратура борышкерлердің мүліктік жағдайын тексерудің заманауи жағдайларға бейімделген жаңа алгоритмін әзірледі. Жол полициясы органдарымен және фискалдық органдармен бірлесіп автожолдарда рейдтер жүргізіледі. Мәселен, Ақтөбе қаласының прокуратурасы Мемлекеттік кірістер департаментімен, полиция департаментімен, Жеке және мемлекеттік сот орындаушыларымен бірлесіп Атқарушылық іс жүргізу бойынша борышкерлердің автокөлік құралдарын анықтау, оның ішінде мемлекет пайдасына әкімшілік айыппұлдарды, салықтарды, алименттерді және "Автоураган"арнайы кешендерінің көмегімен жалақы бойынша берешекті өндіріп алу мақсатында рейдтік іс-шаралар жүргізді, "Архан", "Мираж"және " Кибер".

Іс-шара барысында 250 автокөлік-борышкер анықталып, мемлекет пайдасына 95 млн теңге өндіріліп, 35 автокөлік айыппұл тұрағына қойылды.

Осындай жұмыс Қарағанды, Батыс Қазақстан және басқа да облыстарда жүргізілді.

Табыстарды жасырудың және төлемдерден жалтарудың алты мың фактісі анықталды. Борышкерлер казино мен букмекерлерден ақша жұмсады, такси мен жеткізу қызметтерінде бизнестен және қосымша жұмыстан түскен қаражатты жасырды, қаражатты электронды әмияндарда сақтады, мүлікті ломбардтарға салып, сатты, шоттардан қолма-қол ақша алып, ресми жұмысқа орналасудан жалтарады.

Түркістан облысының прокуратурасы алимент төлеу жөніндегі міндеттерін орындамаған 72 қасақана борышкердің құмар ойындарға барлығы 274 млн теңге жұмсағанын анықтады.

Осы алгоритм жұмысының нәтижелері бойынша бұзушылықтардың ауқымы анықталды: жиынтық борышы 7,5 млрд теңге (3 жыл ішінде) болғанда борышкерлердің айналымы 16 млрд теңгеден асты. Сотқа дейінгі 380 тергеу басталды (борышкерлердің алимент, жалақы және мемлекет кірісіне соманы өндіріп алу туралы сот актілерін орындаудан жалтару фактілері бойынша), сотқа 162 қылмыстық іс жіберілді, оның ішінде 100 іс бойынша үкім шығарылды. Әкімшілік жауапкершілікке 300 адам тартылып, нәтижесінде 344 млн теңге өндірілді.

"Сонымен қатар, балалардың мүддесі үшін берешектерді өндіріп алу жөніндегі сот актілерін орындау сатысында борышкерлермен қарым-қатынаста өз өкілеттіктерін теріс пайдаланған жеке сот орындаушылары (ТЖК) тарапынан заң бұзушылықтар анықталды. Мәселен, Маңғыстау облысында жеке сот орындаушысы 200 мың теңгеге алименттен қасақана жалтарған борышкерден елден кетуге тыйым салуды алып тастады. Ол үшін ол өндіріп алушының өтінішін қолдан жасады. Балаларына 1,6 миллион теңге төлемеген борышкер Өзбекстан мен Араб Әмірліктерінде тыныш демалды. Осы факті бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізілді. Сотта ТжКБ заңсыз сыйақы алғаны және өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін өз кінәсін толық мойындады", – деп хабарлайды Бас прокуратураның баспасөз қызметі.

2024 жылғы прокурорлық тексерулердің нәтижелері бойынша барлығы 10 жеке сот орындаушысы қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Тағы алты адамға қатысты сотқа дейінгі тергеулер жүргізілуде, ал үш қылмыстық іс соттардың қарауында.