Жанар-жағармайдың еркін бағасы: олар қазақстандықтардың қалтасына тие ме

Сарапшы бұл шешімнің оң және теріс жақтары бар екенін атап өтті. Әрине, жанармай бағасының өсуі тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына әкеледі. Алайда, ұзақ мерзімді перспективада түзетулер Қазақстан экономикасының қолына түседі және бюджет ақшасын үнемдеуге көмектеседі.

"Қазақстан бағаны мемлекеттік реттеудің күшін жою немесе күшін жою үшін ұзақ уақыт бойы осы табалдырықта тұрды. Бір жағынан, мемлекеттік реттеудің артықшылықтары бар: барлығында арзан мұнай, бензин, сұйытылған газ, дизель бар. Минус - бізде отын бір Ресейге немесе басқа мұнай елдеріне қарағанда арзанырақ болғандықтан, мұнай өңдеу инвестициялық жағынан тартымсыз. Бензин жасау, дизель жасау немесе, мысалы, авиакеросин жасау ешкімді қызықтырмайды, егер бұл өте арзан болса. Екіншіден, мемлекеттік реттеу бар жерде нарық бағаны белгілемейді, бұл сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік береді", – деді Рысмамбетов.

Ескі қателерді түзетіп, тартымды болыңыз

Сарапшының пікірінше, мемлекеттік реттеуді жою нарықта анағұрлым ашық және бәсекелестік жағдай туғызады, сондай-ақ Қазақстанның мұнай саласын ұзақ мерзімді перспективада инвесторлар үшін тартымды етеді.

"Бізде бензин мен дизельдің сапасы Ресейге қарағанда нашар. Мойындау керек: арзан, бірақ жаман. Сондықтан бұл салаға инвесторлар неғұрлым көп келсе, соғұрлым жақсы болады-өнім сапасы да жоғары болады", - деді Рысмамбетов.

Инвесторлар осы салаға ақша сала бастауы үшін ЖЖМ бағасы бөлшек саудада болуы тиіс, деп есептейді Рысмамбетов. Бұл мемлекеттік бюджетке зиян келтірмей жаңа МӨЗ салуға мүмкіндік береді.

"Ең бастысы, дұрыс қарым-қатынас қажет – мұның бәрі неге жасалады? Ертең инвестор келіп, газды сұйылту зауытын жеткізгісі келетінін айтуы үшін. Немесе біз мемлекетке, мысалы, Маңғыстау облысындағы әрең дем алатын ГӨЗ-ді жөндеу үшін жүгінеміз. Мемлекет тағы да Ұлттық қорға көтеріледі. Инвесторлардың мәні-біз Ұлттық қорды жұмсамаймыз, бірақ оны келесі ұрпаққа қалдырамыз. Бізде сол корейлер (инвесторлар) үшін баға жеткілікті жоғары болуы керек. - Шамамен. ред.) бізге базарға кіріп, МӨЗ – ді өз есебінен қойды", - деді Рысмамбетов.

МӨЗ проблемалары және бағаның өсуі

Сарапшы атап өткендей, қазір Қазақстанда ЖЖМ нарығында тапшылық бар, ол болашақтаубығуы мүмкін.

"Шынымды айтсам, біздің МӨЗ ескі. Мен Энергетика министрлігінде не істегенімді білмеймін, бірақ бұл 10 жыл бұрын жөнделуі керек еді. Салыстыру үшін, Татарстанда Танеко бар-олардың бір мұнай өңдеу кешені біздің барлық үш МӨЗ-ден көп өнім шығарады. Шынымды айтсам, Энергетика министрлігінің бұрынғы құрамдары, тіпті үкімет те бұл туралы мүлдем ойламаған шығар. Қуаттылықты арттыруға тура келеді", - деп есептейді Рысмамбетов.

Әрине, отын бағасының өсуі қазақстандықтардың шығыстарына сөзсіз әсер етеді. Атап айтқанда, көлік пен логистикаға байланысты қызметтер қымбаттайды. Алайда, өсу шамалы болады, дейді сарапшы.

"Қазақстан үлкен ел болғандықтан, бізде жанар-жағармай бағасы барлық жерде: көлікте, логистикада және жеткізуде жатыр. Сондықтан бағаның белгілі бір өсуін күтуге болады деп ойлаймын. 10% емес, тіпті 5% емес. Бірақ бізде нарықта жосықсыз ойыншылар бар. ЖЖМ қымбаттаған кезде, мысалы, 1-2% - ға, жүкпен тасымалданатын тауарлардың да сол сомаға қымбаттауы мүмкін емес. Бұл мүмкін емес. Қысқа мерзімде, әрине, адамдар таксиге көбірек ақша жұмсайды. Бірақ бұл тағы да 10% емес", - деп түсіндірді сарапшы.

Ол қысқа мерзімде бағаның өсуі инфляцияны күшейтуі мүмкін деп қосты. Сондықтан мемлекет халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдауды қамтамасыз етуі қажет. Ал бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі алыпсатарлықты болдырмау үшін бақылауды күшейтуі керек.

Қорытындылай келе, Рысмамбетов жанар – жағармай бағасының өсуі мемлекеттің қыңырлығы емес, мұнай саласында жұмыс істейтін он мыңдаған қазақстандықтарға жағымды әсер ететін қажеттілік екенін атап өтті. Бүгінде бұл адамдар аз ақша табады, өйткені мемлекет көптеген жылдар бойы бағаны ұстап тұрды.

17 қаңтарда Энергетика министрлігі "Ашық НҚА" сайтында ЖЖМ бағасын мемлекеттік реттеуден бас тарту туралы бұйрық жариялады. Ведомство жаңа саясат "сұраныс пен ұсыныс арасындағы нарықтық теңгерімді құруға, отын тапшылығын жоюға, мұнай өңдеу саласын жаңғыртуды ынталандыруға, жаңа жұмыс орындарын құруға және ұзақ мерзімді инвестицияларды тартуға"бағытталғанын түсіндірді.

Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байділдинов нарықтық бағаларға көшу кезең-кезеңімен жүргізілетінін айтты. Бензин бағасына келетін болсақ, оның пікірінше, олар біртіндеп өседі. Мысалы, Аи-92 ағымдағы бағам бойынша шамамен 320 теңге, Аи-95 – 340 теңге тұрады.