Егер Қазақстанда белгіленген валюта бағамы қайтарылса не болады

Экономист Әсет Наурызбаев үкімет курсты қолмен басқаруды, оның ішінде оны тіркеуді қарастырады деп санайды. Оның айтуынша, мұндай қадам Қазақстан экономикасының тиімділігін арттыруы мүмкін. Алайда, сарапшының пікірінше, тиісті дайындық пен дағдарысты басқарусыз бұл тәсіл сәтсіздікке ұшырайды.

"Қазақстан тарихи тұрғыдан өз экономикасының тиімсіздігін теңге бағамының әлсіреуімен жабады. Белгіленген курс әлемдік бәсекелестік жағдайында жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Алайда, белгіленген курсқа көшкеннен кейін көптеген кәсіпорындар жабылып, қызметкерлер жұмыстан шығарылуы керек болады. Бұл тек күшті үкімет жеңе алатын бір реттік қиындықтарға әкеледі. Ағымдағы Үкімет бұл емтиханнан өте алмай, теңге бағамы құлдырауы мүмкін. Сондықтан ұзақ мерзімді перспективада белгіленген курс пайдалы, бірақ қысқа мерзімді перспективада ол жылдам әрі шешуші іс – қимылды талап етеді, оны қазіргі басшылық жасай алмайды", - деп атап өтті Әсет Наурызбаев.

Қаржы талдаушысы Андрей Чеботарев Қазақстан үшін белгіленген бағамның мүмкін емес, сонымен қатар экономикалық тұрғыдан негізделмегеніне сенімді. Оның айтуынша, елдің резервтері мұндай режимді қолдау үшін жеткіліксіз, әсіресе экономиканың мұнай экспортына тәуелділігі мен энергия ресурстары бағасының құбылмалылығын ескере отырып.

"Бекітілген курс – бұл қазір мүмкін емес. Сонымен қатар, мұндай қадам несиелік ұпайлардың төмендеуіне әкелуі мүмкін, өйткені инфляциялық таргеттеу экономикалық саясаттың негізгі принциптерінің бірі болып саналады. Бұл тәсілден бас тарту халықаралық нарықтарға сенімсіздік тудырады", - деп түсіндірді ол.

Андрей Чеботарев бағамды белгілеудің орнына Ұлттық банк валюта саясатының болжамдылығын қамтамасыз етуге және іргелі емес ауытқуларды тегістеуге назар аударуы керек деп санайды.

"Курс болжамды болуы керек. Бізде тым кішкентай және таяз нарық бар, оны басқару оңай. Теңгені шайқау өте оңай. Кэрри-трейдингпен айналысатын кәсіби ойыншылар да, қарапайым азаматтар да ұлттық валютаға сенбейді және шамалы ауытқулармен доллар сатып алуға жүгіреді. Дәл осындай сәттерде Ұлттық Банк құбылмалылықты тегістеу үшін резервтерді пайдалануы тиіс", - деп атап өтті сарапшы.

Ол курсты басқару Ұлттық Банктің іс-әрекетінде бар екенін еске салды:

"Бізде банк бар, сондықтан нарықтың үштен бірін бақылайды. Ол квазимемлекеттік компаниялардың валюталық кірістерін айырбастауды реттейді, тұрақтылықты сақтау үшін резервтерді пайдаланады және басқа да әрекеттерді орындайды. Алайда, бұл басқару болжамды және ашық болуы керек", - деп атап өтті Андрей Чеботарев.

Ұлттық банктің алдында қандай міндеттер тұр?

Сарапшылар Қазақстанның ақша-кредит саясатына деген сенімін нығайтып, теңгенің құбылмалылығын төмендету қажеттігіне келіседі. Ол үшін Ұлттық Банк:

- валюталық саясаттың ашықтығын қамтамасыз ету;
- қысқа мерзімді шоктарды тегістеу үшін резервтерді пайдаланыңыз;
- халықпен және бизнеспен байланысты жақсарту.

Андрей Чеботарев азаматтарға курстың қалай құрылатынын түсіндіру маңызды екенін айтты:

"Ұлттық Банк ашық болуы керек. Адамдар валюта нарығының қалай жұмыс істейтінін, теңге бағамы қайдан келетінін, қалай саудаланатынын түсінуі керек. Халықтың көп бөлігі, өкінішке орай, валюта нарығының қалай жұмыс істейтінін түсінбейді. Сондықтан мен ашық курстық саясаттан бастар едім. Менің ойымша, бұл ең дұрыс шешім болар еді", - деп қорытындылады сарапшы.

Осылайша, белгіленген курс даулы шешім болып қала береді, ол қазіргі жағдайда мүмкіндіктерге қарағанда көбірек тәуекелдерге ие. Қазақстан бағамның болжамдылығы мен тұрақтылығына қарай жылжуы керек. Үкімет бұл ретте іс-қимылдың ашықтығы мен тиімді басқару арқылы ұлттық валютаға деген сенімділікті арттыруды ұмытпаған жөн.

Анықтама:

Бүгін Қазақстанда 2015 жылдың 20 тамызынан бастап ресми түрде енгізілген өзгермелі валюта бағамы. Бұған дейін басқарылатын бағам режимі қолданылды, онда ҚР Ұлттық Банкі интервенциялар арқылы араласа отырып, берілген дәлізде теңгенің құнын қолдады. Құбылмалы бағамға көшу мұнай бағасының төмендеуіне, әлемдік нарықтардағы дағдарысқа және экономиканы сыртқы күйзелістерге бейімдеу қажеттілігіне байланысты болды.