Қазақстанда инфляция қалай есептеледі, - деді экономист

Инфляция баяулайды және өмір қымбаттайды ма?

Ұлттық статистика бюросы жылдық инфляция туралы мәліметтерді таратып, оның 2024 жылы 2023 жылмен салыстырғанда 1,2% - ға баяулағанын және 8,6% -. құрағанын хабарлады. Сонымен қатар, қызметтер мен кейбір өнімдердің бағасы екі таңбалы өсуді көрсетті. Қызмет көрсету саласында рекордтық көрсеткіштер байқалды: суық суға тарифтер 43,1% – ға, ұялы байланысқа - 27% – ға, жылытуға-22,3% - ға, ыстық суға-19,2% - ға, электр энергиясына-18,4% - ға өсті. Бұл ретте ақылы қызметтер санатындағы қорытынды инфляция 13,3% -. құрады. Қарапайым адамдар арасында шатасуға не себеп болды-нәтиже қалай аз болуы мүмкін? Азық-түлік емес тауарлар санаты бойынша статистиктердің "арифметикасын" түсіну одан да қиын болды, мұнда бір жылдағы соңғы инфляция небәрі 8,3% құрады, бірақ сонымен бірге рекордтық өсім бірқатар тауарларды, әсіресе электротехника мен жабдықтарды көрсетті. Мысалы, Ноутбуктер 67,3% – ға, сымсыз құлаққаптар 55,2%-ға, USB флэш - дискілері 54,9% - ға, планшеттер 45,7% - ға қымбаттады.

Қоғамдағы пікірталастар фармацевтикалық тауарлар туралы деректерді тудырды: ресми статистикаға сәйкес, өсім 10,2% - ға өсті, ал адамдар барлық 30% - "" сезінді".

Азық-түлік инфляциясымен адамдарда да шатасулар болды. Барлығы отбасылық тамақтану шығындары бірнеше есе өскенін сезді. Бірақ ресми статистика, керісінше, 2023 жылғы деректермен салыстырғанда осы санаттағы инфляцияның баяулауын көрсетті, бұл тек 5,5% - повышение құрады. Сонымен қатар, ресми статистикаға сәйкес, картоптың бағасы 37,7% – ға, пияз 21,2% - ға, қызанақ 20,3% - ға өсті. Сонымен қатар, елде қарақұмық жармасы (21,4%), сәбіз (8,7%) бағасының төмендеуі байқалды, биыл қант 3,2% – ға арзандады, сондай-ақ күріш пен көкөністерден қырыққабат аздап төмендеді. Неліктен адамдар инфляцияны статистикаға қарағанда басқаша сезінетінін білу үшін корреспонденттер Taspanews.kz экономист Жаныбек Айғазинге жүгінді.

"Ауруханадағы орташа температура" туралы

Біздің экономист те статистиканың ресми деректері төңірегіндегі әлеуметтік желілердегі пікірталастарды бақылап, есептеулер бойынша мұндай түсініспеушіліктер біздің елде ғана емес, дамыған экономикаларда да бар дейді. Бұл ретте Қазақстан әдіснаманы пайдалана отырып, халықаралық стандарттарды ұстанады, деректер "төбеден"алынбайды.

"Қарапайым тілмен айтқанда, инфляция-бұл "аурухананың орташа температурасы". Ол үш санат бойынша өлшенеді: азық – түлік тауарлары, бұл біздің азық-түлік, азық-түлік емес-бұл киім, ұсақ тұрмыстық техника, аяқ киім және т.б. және "коммуналдық"кіретін ақылы қызметтер. Барлығы есеп 508 позиция бойынша жүргізіледі. Бұл ретте олардың әрқайсысы үй шаруашылықтарының тұтыну көлеміне сәйкес "өлшенеді", үлесі шығарылады. Кейбір тауарлар немесе қызметтер қымбаттайды, кейбіреулері арзандайды, осы мәліметтердің барлығы жинақталады. Және бірыңғай көрсеткіш "орташа өлшенген" ретінде көрсетіледі. Қорытындылар ай сайын шығарылады, сондай – ақ жылдық инфляция есептеледі", - дейді Жаңыбек Айгазин.

Әрқайсысының" өзіндік " инфляциясы бар

Ұлттық статистика бюросы, экономист бізге түсіндіргендей, үй шаруашылықтары ұсынатын деректердің есебін жүргізеді, сауалнамаларға барлығы 12 мыңға жуық респондент қатысады. Қатысушылардың үлгісі әдіснамаға сәйкес жаңартылады, ал респонденттер өз шығындарының есебін жүргізіп, бағаларын белгілеуі керек, бұл жұмыс үшін тіпті төлем де қарастырылған.

"Негізінен осы фокус-топқа, оның негізінде есептеу жүргізіледі, орташа немесе орташа тұтыну деңгейінен төмен үй шаруашылықтары жатады. Бұл шығындардың құрылымын қарастырған кезде де түсінікті. Бізде азық-түлік шығындарының 50% - дан астамы бар. Бұл жалпы өмір деңгейі туралы айтады. Дамыған экономикаларда азық – түлік шығындары шамамен 15% құрайды. Бұл ретте Қазақстанда әрбір азаматтың өзіндік шығындар құрылымы болады. Бірақ ресми статистика орташа деректерді береді. Бұл ретте барлық есептеулер халықаралық әдіснамалар мен құралдар негізінде жүргізіледі, оған күмән жоқ", - дейді экономист.

Азаматтар арасында айтылатын сынға келетін болсақ, Айгазин бұл қалыпты құбылыс дейді, өйткені адамдар есептеу механизмін түсінбейді, тек өз сезімдеріне назар аударады. Бұл жағдайда әркімнің жеке инфляциясы болуы мүмкін.

"Шын мәнінде, ресми статистика ұсынатын деректерді сынау бізде ғана емес, басқа елдерде де бар, өйткені адамдар есептеу принципін түсінбейді. Олар өздерінің сезімдері мен тұтыну құрылымына сүйенеді және бұл әркім үшін әр түрлі. Біреу көбірек ет жейді, ал біреу көкөніс жейді, біреу "көтерме саудада" арзанырақ сатып алады, ал біреу үйге азық-түлікке тапсырыс береді, көптеген нюанстар бар. Нәтижесінде оның деректері Ұлттық статистика бюросында орта есеппен көрсетілген тұтыну құрылымына сәйкес келмейді", - деп түсіндіреді Жаңыбек Айғазин.

Бұл ретте елімізде әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының тізбесі (ӘМАТ) құрылды, оған 19 атау кіреді және бағаның өсуін бақылау әсіресе мұқият жүргізіледі. Тауарлардың осы тізімі бойынша шекті рұқсат етілген бөлшек сауда бағаларының шекті мәндері белгіленеді. Бұл санатта 2024 жылы инфляцияның баяулауы байқалды. Естеріңізге сала кетейік, 2023 жылдың екінші жартысында жоғары аудиторлық палата ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігіне ӘМАТ бағасын тұрақтандыру бағдарламасын іске асыру барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туралы нұсқама берді, нәтижесінде тетіктерге өзгерістер енгізілді.