Қазақстандық ұшқыштардың біліктілігін кім және қалай анықтайды

Ережеде авиация персоналының біліктілік деңгейі біліктілік емтиханын өткізу арқылы анықталады делінген.

Біліктілік емтиханын өткізудің міндетті шарты кандидаттың авиациялық персонал куәлігін беру немесе оның қолданылу мерзімін ұзарту үшін біліктілік талаптарында көзделген барлық алдыңғы рәсімдерді (оқыту, тағылымдама, тренажерлік даярлық, ұшу даярлығы) толық аяқтауы болып табылады.

Үміткердің теориялық білімін бағалау және практикалық дағдыларын тексеру сәйкестігі тексеріледі:

- заңға;
- ИКАО халықаралық азаматтық авиация ұйымының стандарттары мен ұсынылатын практикасының талаптарына сәйкес).

Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін Уәкілетті ұйым тағайындайтын емтихан алушы немесе бағалаушы айқындайды.

Коммерциялық әуе тасымалдарына қатыспайтын жеңіл және аса жеңіл авиацияның авиациялық персоналының біліктілік деңгейін әуе кемелерін пайдаланушыларды біріктіретін коммерциялық емес ұйымдардың тұрақты жұмыс істейтін біліктілік комиссиялары айқындайды.

Біліктілік емтиханының оң нәтижесі авиация персоналы куәлігінің қолданылу мерзімін беру немесе ұзарту, сондай-ақ біліктілік немесе арнайы белгінің қолданылу мерзімін енгізу немесе ұзарту үшін негіз болып табылады.

Біліктілік емтиханын өткізгенге дейін емтихан алушы (бағалаушы):

қажетті техникалық құралдар мен жұмыс орындарының дайындығын тексереді;
қажетті тест тапсырмаларының, бақылау парақтарының болуын тексереді;
кандидатты қауіпсіздік техникасы жөніндегі нұсқаулықпен таныстырады;
үміткерге біліктілік емтиханын тек емтихан алушының (бағалаушының)нұсқауы бойынша бастауға болатындығын ескертеді;
үміткерге біліктілік емтиханын өткізу тәртібі туралы нұсқама жүргізеді.

Нұсқаулық келесі ақпаратты қамтиды:

кандидаттың аудио-бейнежазба жүргізіліп жатқандығы туралы ескертуі;
біліктілік емтиханы өткізілетін пәндердің саны мен атауы;
тапсырмадағы тест сұрақтарының саны;
біліктілік емтиханын тапсыруға бөлінген уақыт;
біліктілік емтиханынан сәтті өту үшін шекті деңгей;
сәтсіз тапсырған жағдайда біліктілік емтиханын қайта тапсыру тәртібі;
біліктілік емтиханының нәтижесімен келіспеген жағдайда апелляциялық өтініш беру тәртібі.

Біліктілік емтиханына қатысты барлық компьютерлік жазбалар 5 жылға созылады.

Емтихан алушы (бағалаушы) үміткерге біліктілік емтиханын өткізбейді, оған қатысты ол емтиханның алдындағы кезеңде нұсқаушы болған.

Теориялық білімді бағалау компьютерлерде автоматтандырылған түрде жүзеге асырылады.

Теориялық білімді бағалаудан өту үшін үміткер емтихан алушыға:

біліктілік емтиханын өткізуге өтініш;
арнайы және кәсіптік даярлық құжаттарының көшірмелері (салыстырып тексеру үшін түпнұсқалар);
жеке басын куәландыратын құжат.

Тестілеуге арналған үй-жай кандидаттың, емтихан алушының кадрында және тестілеу жүргізілетін жабдықтың мониторын қамтитын теориялық білімді бағалау процесінің аудио-бейнежазбасын тіркеу аппаратурасымен жарақтандырылады.

Теориялық білімді бағалау кезінде кандидаттар басқа кандидаттармен сөйлеспейді, материалдармен алмаспайды, ақпаратты қағаз, электрондық және өзге де тасымалдағыштарда пайдаланбайды, үй-жайдан шықпайды, қабылдаушы-таратушы электрондық құрылғыларды (оның ішінде ұялы телефондар мен өзге де электрондық жабдықтарды) пайдаланбайды. Мұндай құрылғылар теориялық білімді бағалау кезінде өшірілуі керек.

Теориялық білімді бағалаудан өту үшін шекті деңгей кемінде 75% құрайды.

Теориялық білімді бағалау үміткердің біліктілігіне байланысты тест тапсырмаларының мазмұнымен ерекшеленеді.

Теориялық білімді бағалау нәтижелері бойынша келесі шешімдердің бірі қабылданады:

- аттестатталды;
- аттестатталмаған.

Шекті деңгейден төмен теориялық білімді бағалау нәтижелерін алған кандидаттар бағалаудан өткен күннен бастап 10 жұмыс күнінен кейін теориялық білімді қайта бағалауға жіберіледі.

Теориялық білімді бағалауға 3-тен көп емес әрекет беріледі.

Практикалық дағдыларды тексеруден өту үшін үміткер ІІО персоналы бойынша емтихан алушыға біліктілік емтиханын өткізуге өтініш береді.

Емтихан алушы үміткердің жаттығу дайындығынан толық өткеніне көз жеткізеді, ал жаттығу тапсырмаларына диспетчерлік жаттығу орталығының нұсқаушысы қол қояды.

Біліктілік белгілерін алу немесе ұзарту мақсатында практикалық дағдыларды тексеру кезінде тексеру ӘҚҚ қызметі маманының жұмыс орнында, ал ұшу қарқындылығы төмен болған жағдайда (жұмыс орнының өткізу қабілеттілігінің 20% - дан азы) диспетчерлік тренажерде жүргізіледі.

ӘҚҚ диспетчерлерінің арнайы белгілерін енгізу немесе ұзарту үшін практикалық дағдыларды тексеру мынадай негізгі критерийлер бойынша жүргізіледі:

жұмыс технологиясына және лауазымдық нұсқаулыққа сәйкес функцияларды орындау;
радио алмасу фразеологизмінің ережелерін сақтау;
бақылау мен жоспарлауды жүзеге асыру, қалыптасқан ауа жағдайындағы іс-қимылдардың дұрыстығы мен уақтылығы;
келіп түскен ақпаратты талдау және өңдеу;
радиотехникалық құралдарды, жұмыс орнының жабдықтарын және авиациялық электр байланысын пайдалану;
ұшуды қамтамасыз ететін және бақылайтын аралас диспетчерлік пункттермен, қызметтермен және органдармен өзара іс-қимыл жөніндегі нұсқаулықтарды сақтау;
ӘҚҚ-ны радиолокациялық бақылаусыз қамтамасыз ету қабілеті ("procedural"біліктілік белгісін енгізу немесе ұзарту кезінде).

Ұшу экипажы мүшесінің біліктілік деңгейі қалай анықталады

Егер үміткер сұрақтардың кем дегенде 75% -. дұрыс жауап берсе және бірінші теориялық емтиханды тапсырғаннан кейін 18 ай ішінде барлық емтихан пәндерін тапсырса, ұшу экипажы мүшелерінің теориялық білімдерін бағалау сәтті аяқталды деп саналады.

Теориялық білімді бағалауды сәтті аяқтау туралы Сертификат жарамды:

- теориялық білімді бағалаудан сәтті өткен күннен бастап 24 ай ішінде жеңіл және аса жеңіл әуе кемелерінің (LAPL және ULAPL) ұшқышының, PPL жеке ұшқышының) куәлігін алу үшін;
- коммерциялық авиация пилотының (CPL) куәлігін, теориялық білімді бағалаудан сәтті өткен күннен бастап 36 ай ішінде Instrument Rating аспаптары бойынша ұшуға рұқсат беру туралы біліктілік белгісін алу үшін;
- желілік Пилот куәлігін (ATPL) алу үшін куәлікке КҚПҚ (IR) рұқсат беру туралы біліктілік белгісін соңғы енгізген күннен бастап 7 жыл ішінде немесе тікұшақ пилотының біліктілігін алған жағдайда куәлікке әуе кемесінің (ӘК) типі бойынша біліктілік белгісін соңғы енгізген күннен бастап.

Куәлікті алу, біліктілік және (немесе) арнайы белгілерді енгізу және (немесе) ұзарту үшін ұшу экипажы мүшелерінің практикалық дағдыларын тексеруді емтихан алушы мамандардың жұмыс орындарында (тренажерларда, әуе кемелерінде) азаматтық авиация ұйымдарында жүргізеді.

Практикалық дағдыларды тексеру кезеңінен өтпеген жағдайда кандидат осы тексеруден қайта өтуге жіберіледі, бұл ретте теориялық білімді қайта бағалаудан өту талап етілмейді.

Емтихан алушы үміткердің барлық практикалық сабақтардан өткеніне және оқытуға арналған тапсырмаларға нұсқаушы қол қойғанына көз жеткізеді.

Тәжірибелік дағдыларды тексеру нәтижесі бір жылға жарамды.

Практикалық дағдыларды тексеруді бір емтихан алушы жүзеге асырады.

Практикалық дағдыларды тексеру келесі элементтерді қамтиды:

- әрбір жеке тапсырма үшін максималды және минималды уақыт ұзақтығының болуы;
- үміткердің ұшу кітабын қарау арқылы тәжірибеге қойылатын ең төменгі талаптардың орындалуын тексеру;
- жеке тапсырманы орындауға ұсынылатын талпыныстардың саны және қандай жағдайларда, егер критерийлер сақталмаса.

Кейбір тапсырмалар (мысалы, ұшып шыққаннан кейін қозғалтқыштың шартты істен шығуы кезіндегі дұрыс әрекеттер) сыни болып саналады және бірінші әрекетте сәтті орындалады, ал басқалары (мысалы, тік бұрылыста абсолютті биіктікке төтеп беру) бірінші әрекетте критерийлерден асып кеткен жағдайда қайталап орындау әрекетімен. Шешілетін әрекеттердің жалпы санына қатысты шек белгіленеді;

- имитацияланатын авариялық жағдайларды қоса алғанда, барлық кезеңдердегі емтихан алушы мен кандидаттың рөлін сипаттау, сондай-ақ әуе кемесінің командирі кім болып табылатынын және әк басқаруын беру, қабылдау рәсімдерін сипаттау;
- қолданылатын жабдық түрі;
- кандидатты нәтижелер туралы, оның ішінде оның артықшылықтары мен кемшіліктері туралы хабардар ету.

Ережелердің толық мәтінімен сілтеме арқылы танысуға болады.

Бұйрық 2025 жылғы 4 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.