Қазақстанда ажырасу кезінде балалар қалай бөлінеді

Ортақ кәмелетке толмаған балалар болған кезде ажырасу тек сот тәртібімен жүргізіледі, бұл ретте ерлі-зайыптылар даулы мәселелерді: балаларды тәрбиелеу мен күтіп-бағу аспектілерін, сондай-ақ бірлесіп алынған мүлікті бөлуді сотқа көрсетуге міндетті. Қазақстанда балалардың тұрғылықты жерін анықтау, алимент мөлшерін тағайындау, сондай — ақ ерлі-зайыптылардың мүлкін бөлу сияқты балалары бар отбасыларда некені бұзуға байланысты мәселелер ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінен бастап бір ведомствоға-ювеналды сотқа берілді.

Егер ерлі-зайыптылар арасында ауызша келісім болса немесе адвокаттың көмегімен жасалған жазбаша келісім болса, сот ажырасу туралы істі қарау кезінде балалардың тұрғылықты жерін анықтай алады. Ата-анасы ажырасқаннан кейін балалардың қайда және кіммен тұратыны туралы мәселені медиация тәртібімен де шешуге болады.

"Егер бұрынғы күйеуі мен әйелі арасында бұл мәселе бойынша келіспеушіліктер туындаса, балалардың тұрғылықты жері туралы мәселе бөлек өндіріске бөлінеді. Баланың тағдырын анықтаған кезде сот бұрынғы ерлі-зайыптылардың қарым-қатынас психологиясын ескеріп, бұрынғы ерлі-зайыптылар сотта жариялаған себептерді ғана емес, шынайы және терең себептерді анықтауға міндетті. Ажырасуға, әсіресе балалардың қатысуымен байланысты істерді жүргізу кезінде жеке қатынастарды елемеуге болмайды", - деп хабарлайды Шымкент қаласының кәмелетке толмағандар суда жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты төрағасының м.а. Болат Қарабаев.

Қазақстанда қолданылып жүрген "неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" Кодекске сәйкес ата-аналардың өз балаларына қатысты тең құқықтары мен тең міндеттері болады.

"Ата-аналардың қайсысы ажырасқаннан кейін балалары қалады деген дауды шешкен кезде сот баланың ата-анасының, бауырларының әрқайсысына деген сүйіспеншілігін ескереді. Сондай-ақ, баланың жасы, ата-ананың адамгершілік және басқа да жеке қасиеттері, ата-ана мен баланың арасындағы қарым-қатынас, баланың дамуы мен тәрбиесі үшін жағдай жасау мүмкіндігі ескеріледі. Кодекстің 72-бабына сәйкес ата - ана құқықтары баланың мүдделеріне қайшы жүзеге асырыла алмайды, өйткені оларды қамтамасыз ету ата-аналардың негізгі қамқорлығының мәні болып табылады", - деп толықтырды Болат Қарабаев.

Бұл ретте, ҚР Жоғарғы Сотының "Соттардың бала тәрбиесіне байланысты дауларды шешу кезінде заңнаманы қолдануы туралы" нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес, "ата-аналардың бірінің материалдық-тұрмыстық жағдайының артық болуы осы ата-ананың талаптарын қанағаттандыру үшін сөзсіз негіз болып табылмайды".

"Бұл өте нәзік сұрақ және шешім қабылдау кезінде қателеспеу маңызды. Ішінара біз баламен де, ата-анамен де, егер бар болса, ананың немесе әкесінің жаңа серіктесімен де жұмыс жасайтын психологтың пікіріне сүйенеміз. Баламен қарым-қатынас жасай отырып, психолог ата-анасының қайсысына жақын екенін анықтайды. Сайып келгенде, біз оны ата-анасымен бірге қалдырамыз, ол оған шынымен қамқорлық жасай алады және оған ата-ананың жылуын сыйлайды. Көп жағдайда балалар аналармен бірге болады, өйткені олар оларға жақынырақ болады. Ал, ер адамдар, ер адамдар бар. Олар әрқашан жұмыста. Оларға балаларға қашан қарау керек?"- деп түсіндіреді судья.

Қазақстанда қолданыстағы заңнамаға сәйкес, 10 жастан бастап балалар ата-аналарының қайсысымен қалғысы келетінін өздері шеше алады. Егер әкелер талап етсе, ал аналар қарсы болмаса, онда балалар, егер қаласаңыз, әкелерімен бірге қалады.

Бірақ кейде әкелер балалар анасымен бірге болған бірінші сатыдағы соттың шешіміне шағымданады.

Тұрғылықты жерін ауыстыру мәселесі ерекше назар аударуға тұрарлық. Егер қамқорлығында балалары бар ата-ана олармен бірге басқа елге тұрақты тұруға кетуді жоспарласа, оған бұрынғы жұбайының нотариалды куәландырылған келісімі қажет болады.

"Келісім болмаған кезде кәмелетке толмағанның кетуі туралы мәселе тұрғылықты жерін анықтау туралы талап қою арқылы сот тәртібімен қаралуы мүмкін. Ата-анасының бірімен республикадан тысқары жерлерге тұрақты тұруға кеткен кезде баланың тұрғылықты жерін айқындау оның кетуіне рұқсат беруді білдіреді. Ата-анасының бірімен республикадан тысқары жерлерге тұрақты тұруға кету кезінде баланың тұрғылықты жерін айқындау туралы дауды шешкен кезде баланың ата-анасының бірімен бірге тұратын жерін айқындау туралы бұрын шығарылған сот шешімі оның осы ата-анасымен бірге Қазақстаннан тысқары жерлерге көшкен жағдайына қолданылмайтынын есте ұстаған жөн, өйткені ол басқа шарттар ескеріле отырып қабылданды тұрғылықты жері", - деп түсіндірді судья.

Баланы басқа елге тұрақты тұруға әкетуге бола ма, жоқ па деген шешім шығарған кезде сот оның ата-анасының, бауырларының әрқайсысына деген сүйіспеншілігін, жасын, ата-анасының адамгершілік және өзге де жеке қасиеттерін ескереді. Сондай - ақ, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас, ата-ананың оны дамыту және тәрбиелеу үшін жағдай жасау мүмкіндігі-тұрақты тұрғын үйдің болуы, тұрақты жұмыс және жаңа тұрғылықты жерде ата-ананың жалақысының мөлшері, отбасылық жағдайы және басқа жағдайлар ескеріледі. Баланың пікірі және осы мәселе бойынша қорғаншылық және қамқоршылық органы қандай қорытынды беретіні міндетті түрде ескеріледі.