Қазақстан экономикасындағы ШОБ үлесі шамамен 38 құрайды%

 Айта кетейік, Үкімет ағымдағы жылы кәсіпорындарды одан әрі ірілендіруге және қосылған құны жоғары өнім шығаруға баса назар аудара отырып, отандық тауар өндірушілерді қолдау бойынша бірқатар шаралар қабылдады.

Осындай шаралардың бірі шетелдік әлеуетті өнім берушілердің тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді мемлекеттік сатып алуға және квазимемлекеттік компанияларды сатып алуға қатысуына қол жеткізуін шектеу болып табылады. Ағымдағы жылғы тізбе 3 еседен астам — 4 536 атауға дейін кеңейтілді. Нәтижесінде 2024 жылдың 9 айында ғана мониторинг субъектілерінің тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алу көлемі 21,2 трлн теңгені құрады, оның ішінде елішілік құндылығы 11 трлн теңгеге немесе 51,8% - ға жетті. Жылдың 11 айында отандық тауар өндірушілермен жасалған шарттардың сомасы 34,4% - ға өсіп, 372,9 млрд теңгені құрады. Офтейк-келісімшарттар бойынша көлемі 14 есеге, 134 млрд теңгеге дейін өсті. Қатты пайдалы қазбалар мен ОТП бойынша жер қойнауын пайдаланушылар арасында жалпы сомасы 111,1 млрд теңгеге 248 ұзақ мерзімді шарт және 27,8 млрд теңгеге 42 офтейк-келісімшарт жасалды. Салыстыру үшін: 2023 жылдың ұқсас кезеңінде 47,5 млрд теңгеге 35 ұзақ мерзімді шарт және жалпы сомасы 4,8 млрд теңгеге 10 офтейк-келісімшарт жасалды. 2024 жылдың қорытындысы бойынша қатты пайдалы қазбалар бойынша жер қойнауын пайдаланушылардың жұмыстары мен қызметтерін сатып алудағы елішілік құндылық үлесі бойынша Индикатор 81% деңгейінде айқындалды; 2025 жылға арналған жоспарда — оны 82% - ға дейін жеткізу.

Ағымдағы жылы мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың жаңа қағидалары бекітілді. 2024 жылғы 1 шілдедегі "Мемлекеттік сатып алу туралы" Заңға сәйкес Қағидаларда жұмыс тәжірибесі Мемлекеттік сатып алу шеңберінде орындалған шарттар және олар туралы мәліметтер мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінде қамтылған өзге де шарттар бойынша ескерілетін болады. Қосалқы мердігерлер біліктілік талаптарына өздері орындайтын жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің тәжірибесі бойынша құжаттармен сәйкестігін растауға тиіс. Заңнамалық өзгерістер конкурсты өткізу және өтінімдерді беру мерзімдеріне қатысты. Өтініш беру мерзімі 15-тен 5 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Ережелер 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстанда экспорттаушыларды мемлекеттік қолдау жаңа деңгейге жетті: бизнес 6,3 млрд теңге сомасына шығындардың өтемақысын алды. Еліміздің экспорттық әлеуетін кеңейтуге ықпал ететін салаларды әртараптандыруға ерекше назар аударылады. Мақұлданған өтінімдер саны бойынша Қостанай облысы, Алматы қаласы, Алматы және Қарағанды облыстары көшбасшы болды. Жалпы алғанда, а. ж. 500-ге жуық компания экспорттық акселерация бағдарламасына қатысу, платформаға шығару сияқты түрлі қолдау шараларын алды Alibaba.com. көрмелер мен сауда-экономикалық миссияларға қатысу, шығындарды өтеу және т.б. олардың 90% - дан астамы ШОБ субъектілері болып табылады және елдің тамақ саласын білдіреді.

Президент қол қойған бизнесті жүргізу мәселелері жөніндегі заң аясында биыл тексеруден профилактикалық іс-шараларға көшумен мемлекеттік бақылау және қадағалау жүйесі қайта қаралды. 66 саланың тәуекелдерді басқару жүйесін автоматтандыру жүргізілді. Бизнес-ахуалды жақсарту және әкімшілік кедергілерді азайту мақсатында "таза парақтан" реттеуді енгізу бойынша жұмыс жалғасуда. Өңірлік маңызы бар актілер талданып, бизнеске 1 мыңға жуық негізсіз талаптар анықталды. Әкімдіктер оларды алып тастау бойынша жұмыс жүргізуде.

Сондай-ақ, биыл кәсіпкерлікке арналған міндетті талаптар тізілімі іске қосылды, оның ерекшелігі кәсіпкерлерді тізілімнен шығарылған және мерзімінде жойылмаған талаптарды бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершіліктен босату болып табылады.

Президенттің бастамасымен "Бизнестің жол картасы" және "қарапайым заттар экономикасы"атты екі бағдарламаның құралдарын біріктірген шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту жөніндегі кешенді бағдарламаны қабылдау маңызды қадам болды. Мықты және бәсекеге қабілетті кәсіпорындар құру мақсатында тиімді жобаларға қолдау көрсету көзделген. Сонымен қатар, жаңа жобаларды субсидиялау үшін бюджетті бөлу негізінен Өңдеу өнеркәсібі саласындағы кәсіпорындар арасында жүзеге асырылады (шамамен 50%).

ШОБ жобаларын нарықтық жағдайларға кезең-кезеңімен көшумен субсидиялаудың сараланған әдісі көзделген. Кредиттер бойынша кепілдік беру құралы кеңейтілді: кепілдіктер сомасы 3,5 млрд теңгеге дейін ұлғайтылды және бизнес субъектілері үшін 1 млрд теңгеден астам кредит сомасы бойынша нарықтық шарттарда кепілдік алуға мүмкіндік берілді. Биыл барлығы 14,5 мың жоба субсидияланды, жалпы сомасы 840,5 млрд теңге, төленген субсидиялар сомасы 226,2 млрд теңгені құрады. 241,2 млрд теңге кредит сомасына 7,3 мың жоба бойынша кепілдіктер берілді. ШОБ-ты қолдаудың тағы бір құралы синдикатталған Кредиттеу болды, ол бір мезгілде бірнеше банктер 15 млрд теңгеге дейінгі ірі жобаларды қаржыландыруды көздейді.

Облигациялық қарыздар беру шарттары кеңейтілді: Эмитент-кәсіпкер облигация шығарылған кезде купондық сыйақы мөлшерлемесін субсидиялауды ала алады және 5 жылға дейінгі мерзімде 5 млрд теңгеге дейін 6% - бен қаржыландыруды тарта алады.

Әлеуметтік кәсіпкерлікті дамыту үшін биыл 5 млн теңгеге дейінгі мемлекеттік гранттар және салалық шектеулерсіз 7% мөлшерлеме бойынша 1,5 млрд теңгеге дейінгі кредиттер бойынша пайыздық мөлшерлемені субсидиялау енгізілді.