Бюджет кодексіне түзетулерді Мәжіліс қабылдады

Мұндай нормалар "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне бюджеттік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу және "концессиялар туралы"Қазақстан Республикасы Заңының күші жойылды деп тану туралы" ҚР Заңының жобасында көзделген.

"Бүгін біз өте маңызды заң қабылдадық. Бұл елдің қаржы жүйесін реформалау жолындағы маңызды қадам. Өздеріңіз білетіндей, өткен жылы президент бізге жаңа экономикалық модельге көшу қажеттілігі туралы ауқымды міндет қойды. Қазір біз бұл үшін құқықтық негіз қалыптастырып жатырмыз. Қазіргі уақытта Салық кодексі Мәжілісте қаралуда. Бүгін біз жаңа Бюджет кодексін қабылдап жатырмыз", - деді Палата спикерілан Қошанов.

Ол Мемлекет басшысы бірнеше рет бюджет ақшасына ұқыпты және үнемді қарауды тапсырғанын еске салды.

"Дәл осы критерийлер жаңартылған бюджет процесінің негізін құрады деп айту керек. Құжатта осы уақыттың шындығын ескере отырып, барлық қолданыстағы Бюджет жүйесі қайта қаралды, нәтижеге бағдарланған бюджет қағидаты едәуір күшейтілді, орнықты дамуға маңызды екпін жасалды. Жоспарлау көкжиегін кеңейту үшін 10 жылға ұзақ мерзімді болжам енгізіледі. Бұл бізге жақын және ұзақ мерзімді перспективаларға арналған бюджет шығыстарын дұрыс жоспарлауға және тұтастай алғанда кірістер мен шығыстарды жақсырақ болжауға мүмкіндік береді", – деді Кошан Қошанов.

Депутат Татьяна Савельева Бюджет кодексінің жобасында бюджеттен тыс қорлар мен квазимемлекеттік секторды қоса алғанда, кеңейтілген бюджетті енгізу көрсетілгенін атап өтті. Сондай-ақ мониторинг құралдарын жүйелеу, алынған нәтижелерді бағалау және оларды жоспарлау кезінде есепке алу, Мемлекеттік қаржының ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету, шығыстарға шолуларды енгізу, бюджет процесін және бюджетті қалыптастыру мерзімдерін оңайлату, мемлекеттік органдарға дербестік беру, қаражатты келесі қаржы жылына оңайлатылған көшіру арқылы блоктық бюджетті енгізу.

Сондай-ақ, құжатта әлеуметтік, инженерлік-коммуникациялық, көліктік және өзге де инфрақұрылым желілерінің ең төменгі стандарттарын енгізу арқылы өңірлер халқының өмір сүру деңгейіндегі теңгерімсіздіктерді төмендету көзделген.

"Қосымша бірқатар мәселелер пысықталды. Жалпы алғанда, негізгі және ілеспе заң жобаларына 700 – ден астам түзетулер енгізілді", - деді Татьяна Савельева.

Болжау сапасын арттыру және бюджет кірістерін ұлғайту шеңберінде мынадай нормалар көзделген:

- экономика салаларының түсімдер көлеміне әсерін талдауды қолдану. Бұл сондай-ақ салалық мемлекеттік инвестициялық жобалар пулының экономиканы дамытуға әсерін (ЖІӨ-ге салым, бюджетке түсімдердің өсуі, салаға инвестициялардың өсуі және т. б.) ескере отырып шешімдер қабылданған кезде шығыстардың басымдықтарын айқындау үшін негіз болып табылады.;

- кірістерді жоспарлау және әкімшілендіру бойынша Мемлекеттік органдардың құзыреттерін регламенттеу және өзара іс-қимылын күшейту (кірістер бойынша бастапқы ақпаратпен алмасу, салықтық емес түсімдердің мониторингін және олар бойынша есептілікті жүргізу);

- бюджеттердің атқарылуы туралы жылдық есепке кірістер бойынша кеңейтілген талдамалық ақпаратты (салық берешегі, аванстық төлемдер, салық алшақтығын қолдана отырып, салық түсімдерінің толық жиналуы туралы)енгізу;

- бюджеттік процеске парафискалдық төлемдер тізілімін интеграциялау (мемлекет бәсекелестік ортаға берген функциялар), олардың мониторингі және есептілікті жүргізу;

- ұлттық әл-ауқат қорының портфельдік компанияларынан алынған дивидендтердің кемінде 50% -. және қалған ҚКЖ таза кіріс сомасының кемінде 70% -. бюджетке есептей отырып, дивидендтік саясатты регламенттеу.

Қаражатты ұтымды пайдалану және қаржы ағындарын басқару шеңберінде мыналар көзделеді:

- өңірлік бюджеттердің кірістерін асыра орындау сомалары бірінші кезекте борыштық міндеттемелерді өтеуге және газдандыру, сумен жабдықтау, Жылу және электр желілері, жолдарды жөндеу сияқты бірінші кезектегі шығыстарды қаржыландыруға бағытталатын болады;

- қолма-қол ақшаны, оның ішінде квазимемлекеттік сектор субъектілерінің және жергілікті бюджеттердің бақылау шоттарында (республикалық бюджеттің қолма-қол ақша тапшылығы кезінде кейіннен қаржы жылы ішінде қалпына келтіріле отырып, сондай-ақ сыйақы алу мақсатында қаржы құралдарына орналастырыла отырып)Қазынашылықты уақытша бос қаражатты басқару жөніндегі нормалар көзделген;

- мемлекеттік органдар функцияларының тізілімін жүргізу тәртібі, сондай-ақ оның құрылымы регламенттелген;

- республикалық бюджетте көрсетілмей іске асырылатын және баламалы көздер болмаған жағдайда ғана ҰФ қаражаты есебінен қаржыландыруға ұсынылатын жобаларға міндетті түрде сараптама жүргізу.

Мемлекеттік қаржы ағындарының ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету шеңберінде:

- ДББҰ, АХҚО және ӘМСҚ қаржыландырудың баламалы тетігін енгізе отырып, нысаналы салымдар/аударымдар тетігін жою (заңды тұлғалардың трансферттері арқылы ағымдағы шығыстар, оңайлатылған рәсімдер бойынша бюджеттік инвестициялық жобалар түріндегі даму шығыстары);

- мемлекеттің борыштық міндеттемелерінің статистикасын жетілдіру, оларды бағалау және талдау көзделген, тәуекелдерді және бюджетке борыштық жүктемені азайту үшін мемлекеттік борышты басқаруға қойылатын талаптар күшейтілді;

- республикалық бюджетке жүргізіліп жатқан түзетулер туралы Парламентті хабардар ету және тұтастай алғанда, республикалық бюджет жобасы және оның орындалуы туралы жылдық есеп шеңберінде ұсынылатын құжаттама мен ақпараттың тізбесін кеңейту жолымен бюджетке парламенттік бақылауды күшейту;

- дивидендтер төленгеннен кейін қалған таза пайданы пайдалану туралы есептер және республикалық бюджет туралы заңда олардың Сыртқы қарыз алу лимитін белгілеу арқылы квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметіне парламенттік бақылау күшейтілді.

Фискалдық орталықсыздандыру және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру шеңберінде:

- цифрлық майнинг үшін республикалық деңгейден жергілікті деңгейге беру, ҚР аумағы бойынша автокөлік құралдарының өтуі үшін алым, радиожиілік спектрін (теле-және радио хабарларын тарату) пайдалануға рұқсат бергені үшін алым, Ойын бизнесіне салынатын салық, мемлекеттік баждар мен айыппұлдар (жергілікті деңгейге берілетін түсімдердің сомасы шамамен 95,1 млрд. теңгені құрайды (жергілікті деңгейге берілетін түсімдердің сомасы). 2023 жылғы деректер);

- шағын және орта бизнестен корпоративтік табыс салығын және аудандық деңгейге жеке табыс салығын беру (нәтижесінде 17 облыс бойынша ЖБ түсімдеріне үшінші деңгейдегі (аудандық) бюджеттердің үлесі Астана, Алматы және Шымкентті есептемегенде 35% - дан 47% - ға дейін ұлғаяды, өйткені ШОБ және ЖТС-дан КТС үлесі 51% - занимает алады осы түрлер бойынша өңірлердің түсімдерінде);

- агломерацияларды дамыту мәселелері бойынша облыстық бюджеттер мен Республикалық маңызы бар қалалар, астана бюджеттерінің өзара қарым-қатынасы регламенттелген.

Бұдан басқа, әлеуметтік-экономикалық даму болжамы шеңберінде әлеуметтік саланың болжамды көрсеткіштеріне қойылатын талаптар гендерлік аспектіні міндетті түрде көрсетуді қамтитын болады.

Заңның ілеспе жобасы шеңберінде, ең алдымен, негізгі заң жобасына енгізілген түзетулерге сәйкес келтіруді ескере отырып, әртүрлі кодекстер мен заңдарға бірқатар түзетулер көзделген.

Заң жобасын жұмыс тобының отырыстарында қарау барысында жекелеген нормаларды жетілдіру мақсатында бірқатар түзетулер қабылданды, оның ішінде:

- мемлекеттік-жекешелік әріптестік бойынша ережелер нақтыланды;

- қаржыландырудың айрықша тетіктерінің жойылуына байланысты бірқатар заңдарға нақтылаушы түзетулер енгізілді-нысаналы жарна / салым / аудару;

- мемлекеттік органдар функцияларының тізілімін жүргізу тәртібі, сондай-ақ оның құрылымы регламенттелген;

- антропогендік айыппұлдар нысаналы мақсаты бар арнайы түсімдерге енгізілген;

- халықаралық және Республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын ұлттық операторға сенімгерлік басқаруға беру үшін негіздер кеңейтілді;

- жергілікті желі жолдарында және елді мекендер көшелерінде жұмыстар мен материалдардың сапасын қамтамасыз ету бойынша нормалар енгізілді;

- Қазақстанның Халықаралық ұйымдарға (түркі инвестициялық қоры)мүшелігі үшін заңнамалық негіз құрылды;

- Қарулы Күштердің мемлекеттік мекемелерінің иелігінде қалатын тауарларды (жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді) өткізуден түскен ақшаны пайдалану жөніндегі ережелер реттелді;

- нақтыланған республикалық бюджет жобасына және жергілікті бюджет жобасына алдын ала бағалау жүргізу мерзімдері нақтыланды;

- су ресурстары және суару министрлігіне суармалы су беру бойынша тарифтік реттеушінің функциялары берілді;

- агломерацияларды дамыту мәселелері бойынша облыстық бюджеттер мен Республикалық маңызы бар қалалар, астана бюджеттерінің өзара қарым-қатынасы регламенттелген;

- ғылыми-зерттеу жұмыстарын қаржыландыру құралдары кеңейтілді.