Сарапшылар Ұлттық қордан қаражатты алуды не үшін шектеу керектігін түсіндірді

2024 жылы нақты салық алымдарының жоспарлы көрсеткіштен ауытқуы Ұлттық қордан қаражатты алып қоюды едәуір ұлғайту қажеттілігіне әкелді, делінген Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының шолуында.

Ұсынылған деректерге сәйкес тікелей және жанама алып қоюлар 6,1 трлн теңгенің абсолютті рекордын құрады. Сарапшылардың пікірінше, мұның бәрі фискалдық саясатта түбегейлі шаралар қабылдау қажеттілігін көрсетеді.

"Жылдың төрттен үш бөлігін өткеннен кейін Ұлттық қорға салық алымдары бойынша жоспардың орындалуы 64%–,, республикалық бюджетке-барлығы 52% -. құрады. Абсолюттік мәнде олар 3 трлн және 8,1 трлн теңгені құрады, бұл жоспарлы көрсеткіштен 0,6 трлн және 2,6 трлн теңгеге төмен және өткен жылдың ұқсас көрсеткішімен салыстырғанда 0,4 трлн және 0,8 трлн теңгеге төмен", - ҚҚҚ.

Фото: Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы

Шолуда республикалық бюджет (РБ) үшін ҚҚС (барлық салықтардың 44%) шешуші рөл атқаратынын және оны қайта қараусыз өзін-өзі қамтамасыз етуге шығу өте қиын болатынын атап өтті.

"Мысалы, ХВҚ ҚР-ға ҚҚС көтеруді бірнеше рет ұсынған. Бұл ретте КТС саралануы және бірқатар жеңілдіктердің жойылуы РБ Елеулі тапшылығын жаба алмайды. Сонымен қатар, жергілікті бюджеттерге (ЖБ) салық жинаудың айтарлықтай өсуі олардың РБ - дағы жетіспеушілігін өтемейді, бұл Ұлттық қордан тікелей алып қоюды ұлғайту және мемлекеттік қарызды жоғары тарту қажеттілігіне әкелді", - ҚҚҚ.

Сондай-ақ, Ұлттық қордан оған салық түсімдерінен асатын ірі алып қоюлар оның активтерін 2029 жылға қарай 100 млрд долларға дейін жеткізу міндетін қиындататыны нақтыланды.

Қауымдастық республикалық бюджеттің созылмалы тапшылығын теңестіру және оның өзін-өзі қамтамасыз етуін қамтамасыз ету үшін жаңа Салық кодексінде неғұрлым түбегейлі шаралар, сондай-ақ бюджеттік тәртіпті жақсарту қажет деп санайды.

"Ұлттық қордан берілетін нысаналы трансферттерді шектеу және оларды кепілдендірілген трансферттерге ұқсас Парламентпен келісу, сондай - ақ мемлекеттік меншікті Ұлттық қорға сату тәжірибесін тоқтату маңызды шарт болып қала береді", - ҚҚҚ.

Шолуда бюджет шығыстары мен мемлекеттік қарыз деңгейінің басқарылуы мен болжамдылығы макроэкономикалық жағдайлардың, оның ішінде инфляциялық процестердің тұрақтылығы үшін маңызды болып табылады. Сонымен қатар, Ұлттық қордан қаражаттың жоғары және болжанбайтын алынуы экономикадағы жиынтық сұранысты арттыра отырып, мемлекеттік шығыстар мен тұтынудың өсуі арқылы экономиканы қызып кетеді.