Қазақстанның Ұлттық қоры ақшаны алып қою кезінде таусыла ма

Егер сіз есепті мұқият қарастырсаңыз, сіз бірнеше қызықты тенденцияларды көре аласыз.

Біріншіден, биылғы жылы Ұлттық қордан ақшаны жаппай алып қоюға қарамастан, ол әлі де түсімдерден аз. 2024 жылғы қаңтар-қараша аралығында Ұлттық қорға түсетін түсімдердің таза сомасы 3,3 трлн теңгені құрады, бірақ инвестициялық табыс оған тағы 2,53 трлн теңгені қосты.

Екіншіден, түсімдер құрылымында Арыстан үлесін әлі де мұнай-газ секторының төлемдері алады. Бұл қазақстандық экономиканы әртараптандыру тек арманда және қағаз жүзінде қалатынын дәлелдейді.

Міне, түсімдердің құрылымы. Мұнай секторы ұйымдарынан түскен тікелей салықтар 3,23 трлн теңгені құрады.

Олардың ішінде:

корпоративтік табыс салығы - 1,15 трлн,
үстеме табыс салығы-37,56 млрд,
бонустар-428,58 млн,
тау-кен салығы-619,79 млрд,
экспортқа рента салығы-355,9 млрд,
жасалған келісімдер бойынша өнімді бөлу бойынша ҚР үлесі-882,89 млрд,
өнімді бөлу туралы келісімшарт бойынша қызметті жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушының қосымша төлемі және мұнай секторы ұйымдарынан жер қойнауын пайдалануға балама салық – 179,97 млрд.

Бұдан басқа, мұнай секторы ұйымдарынан Ұлттық қорға тағы 17,09 млрд теңге түсті:

әкімшілік айыппұлдар-14,18 млрд,
басқа айыппұлдар мен өсімпұлдар-1,15 млрд,
зиянды өтеу туралы талап-арыздар бойынша табиғат пайдаланушылардан түсетін түсімдер-324,51 млн,
мұнай компанияларынан түсетін басқа да салықтық емес түсімдер-1,42 млрд.

Сондай – ақ Ұлттық қорға республикалық меншікті жекешелендіруден 1,03 млрд теңге, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді сатудан 44,88 млн теңге, квазимемлекеттік сектор активтерін бәсекелестік ортаға беруден 47,44 млн теңге және ЕДБ кредиттік портфельдерінің сапасын жақсартуға маманданған ұйымның активтерін сатудан тағы 11,22 млрд теңге түсті.

Енді 4,67 трлн теңгеге алу құрылымын қарастырайық:

кепілдендірілген трансферттер-2 трлн теңге,
нысаналы трансферттер-2,66 трлн теңге,
басқару бойынша шығыстар-12 млрд теңге.

Осылайша, 1 қарашаға Ұлттық қорда 30,98 млрд теңге қалды.

Неліктен Ұлттық қордан шығыстар көбейді. Экономист Андрей Легойда айтқандай, қажет емес жағдайды драматизациялаудың қажеті жоқ. ҚР Ұлттық қоры – мемлекеттік қазынаның бір бөлігі-2000 жылы, оның ішінде болашақ ұрпақтың мүддесі үшін қаржы қаражатын жинақтау және экономиканың қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне тәуелділігін төмендету үшін құрылды.

"25 жыл ішінде мемлекеттік"кубышкадан" үш толқын көтерілді. 2015-2016 жылдары біз мұнай бағасының төмендеу кезеңін бастан өткердік (2026 жылдың шілдесінде Brent мұнайының баррелі 43 долларды құрады). 2020-2021 жылдары Үкімет халықты қолдау және экономиканы ұстап тұру үшін ақша алды, ал 2024 жылы Мемлекет бұрын-соңды болмаған су тасқынынан болған зардаптарды жоюға орасан зор қаражат бөлді, бұл ретте ҚР Министрлер Кабинеті осы уақытқа дейін келтірілген залал сомасын атай алмады", - деді Андрей Легойда

Сонымен қатар, Ұлттық Қордың барлық жылдарында одан алып қою ешқашан түсімдер сомасынан аспады, керісінше – ақша қаражаттарының келуі әрдайым көп шығындарға ие болды, деп атап өтті сарапшы.