Неліктен қазақстандық спортқа үлкен Бюджеттік шығындар нәтиже бермейді

Спорт журналисі Ерзат Серғазин Антикордың көпшілік алдында жариялаған барлық тармақтары спорт саласының мамандары үшін тосынсый болмағанын атап өтті.

"Спорт саласында не болып жатқанын бәрі бұрыннан біледі. Легионерлер - бұл кішкене бөлік. Мұндағы ең бастысы-функционерлер, жергілікті әкімшілер. Саланың дамуы олардың жұмысының векторына, дүниетанымына, жан дүниесіне, шынайылығына байланысты. Сондықтан, саланы кәсіпқой емес адамдар басып алғанын, өңірлерде спорт ведомстволарын спорт менеджментінен алыс адамдар басқаратынын көргенде, біздің спорттағы қолайлы жағдайға қалай сене аламыз? Антикор жағдайдың жай – күйін жария еткені маңызды, енді осы проблемалардың барлығын жою үшін тиімді іс-қимыл қажет", - деді Ерзат Серғазин.

Ол екінші жазғы Олимпиадада қатарынан қазақстандық спортшылар жеңіп алған наградалардың саны мен сапасы төмендегенін еске салды. Қысқы спорт түрлерінде жағдай одан да күрделі-Бейжіңдегі соңғы қысқы Олимпиада-2022-де қазақстандықтар бірде-бір медаль жеңіп ала алмады, ал хоккей құрамасы соңғы рет 2006 жылы Олимпиадада ойнады (айтпақшы, 2026 жылғы Ойындарды хоккейшілер де өткізіп жібереді).

"Спорттық Қазақстан бүгінде реформалауды қажет етеді, бірақ біз бұл реформаларды көрмейміз. Сондықтан, бірінші кезекте, министрлік пен Антикордан аудан орталықтарында модульдік спорт кешендерін, жеңіл атлетикалық манеждерді, гимнастикалық манеждерді және міндетті түрде олимпиадалық Бассейндерді салу туралы өтінішті көргім келеді. Біз әр облыстың аудан орталықтарында бассейндер салуға мүмкіндігі бар елміз, әсіресе Дмитрий Баландиннің 2016 жылғы Олимпиададағы үлкен жетістігінен кейін біз мұны істеуіміз керек еді. Яғни, заманауи инфрақұрылым қажет", - деді Серғазин.

Қазақстандық спорт үшін жеке күрделі тақырып-легионерлер мен натуралдандырылған спортшылар. Қазақстандықтар әлі күнге дейін натуралдандырылған теннисшілер Елена Рыбакина мен Юлия Путинцеваның үміттерін ақтамағанына және Париждегі Олимпиада ойындарынан шыққанына өкінеді, дегенмен олар медальға үміткер болып саналды. Сондай-ақ, қазақстандықтар жеңіл атлетикадан 2022 жылғы әлем чемпионы Натуралдандырылған Кениялық Нора Джерутодан да медаль күткен жоқ.

Қазақстанның жеңіл атлетикадан еңбек сіңірген жаттықтырушысы және Азия жеңіл атлетика қауымдастығының (ААА) құрметті вице-президенті Алексей Кондрат спортшыларды натурализациялауға өзінің теріс көзқарасын ешқашан жасырмағанын атап өтті.

"Кениялық жеңіл атлеттерді шақырудың мақсаты, атап айтқанда олимпиадалар мен чемпионаттарда бірінші орындарды жеңіп алу, тәжірибе алмасу, жаттықтырушыларды даярлау және т.б. қол жеткізілген жоқ. Нора Джерутоның Евгенийдегі 2022 жылғы әлем чемпионатындағы Алтын медалі World Athletics пен WADA-ға қарсы шықты және ұзақ және өте қымбат сот процестерінен кейін ғана қайтарылды, бұл процесте World Athletics Нора Джерутоның қорғаныс істерін алыпсатарлық деп атады. Бұл көп нәрсені айтады. Спортшының жарыстан шеттетілуі, содан кейін бір жарым жылдық сот талқылаулары әлемдік баспасөзде Қазақстанның атына көптеген жағымсыз мақалалар мен түсініктемелер тудырды, бұл әлем чемпионатының алтын медалі туралы хабарламалардан айтарлықтай асып түсті. Тіпті Нора Джерутоның Олимпиадаға қатысуы жағымсыз пікірлермен бірге жүрді. Қалған қатысушылармен жақсы емес", – дейді Алексей Кондрат.

Ол Ханчжоуда өткен 2023 Азия ойындарында екі қола медаль жеңіп алған Кениялық жеңіл атлеттердің бірі Каролин Кипкируи допингке қарсы ережелерді бұзғаны үшін алты айдан кейін екі жылға шеттетілгенін еске салды. Жігіт Коеч Шадрак Кимутай 2023 жылдың нәтижелері бойынша әлемдік рейтингте 10 000 метрге жүгіруде 1090-шы, 5000 метрге жүгіруде 1763-ші және әлемдік рейтингте 2135-ші марафонда. 2024 жылы ол жарысқа қатыспады, сәйкесінше Олимпиада ойындарына қатыспады. Тағы бір қыз – Дэйзи Джепкемей - аспаннан жұлдыздар да жетіспеді: олимпиадада 10 000 метрге жүгіруде 17-ші орын және әлем чемпионатында-2023 және Азия чемпионатында-2023 байқау. Егер бұған Кениялық спортшылардың әлем және Азия чемпионаттарында қашықтықтан кеткенін қосатын болсақ, онда сурет өте жақсы емес.

"Неліктен мен натурализация да зиян тигізді деп санаймын. Допинг жанжалдары, әлемдік баспасөздегі теріс пікірлер, World Athletics және WADA-мен заңды шайқастар. Қазақстан федерациясы алғаш рет World Athletics – ті жеңе алды деген ойланбаған мәлімдемелер, Кения Федерациясы Президентінің Қазақстан федерациясы, олардың деректері бойынша, Кениялық спортшыларды алдамшы жолмен натурализациялады деген мәлімдемесі – мұның бәрі, менің ойымша, Қазақстан федерациясының қызметіне теріс әсер етуі мүмкін", - деді Кондрат.

Қазақстанда мемлекеттік бюджеттен және квазимемлекеттік сектор қаражаты есебінен шетелдік спортшыларға жалақы мен роялти төлеуге заңнамалық тыйым салу талқылануда. Жалпы спорт қоғамы бұл ұсынысты қолдайды, осылайша қаржыны өз спортшыларын қолдауға бағыттауға болады деп күтеді.

"Мемлекеттік бюджеттен легионерлерді қаржыландыруға міндетті түрде тыйым салу керек. Егер клуб иелері қаласа, олар шетелден мықты волейболшыларды, баскетболшыларды және футболшыларды демеушілік көмекке шақыра алады. Бірақ салық төлеушілердің қаражаты өз спортшыларына бағытталуы керек", - деді Ерзат Серғазин.

Бірақ натурализацияға, яғни шетелдік спортшыларға Қазақстан төлқұжаттарын беруге келетін болсақ, мұнда сарапшылар мұндай тәжірибеден бас тарту мүмкіндігін қарастыруға шақырады.

"Натуралдандырылған спортшының Қазақстанға деген көзқарасы жергілікті спортшымен бірдей болмайды, дегенмен, әрине, ол да жылы әрі мейірімді. Бірақ сіз әлі де өз кадрларыңызға сүйенуіңіз керек, тіпті ұтылсаңыз да, тәжірибе жинайсыз. Қазір Қазақстан үшін олимпиада медальдарын жеңіп алған Даниял Гаджиев, Алла Важенина, Таймураз Тигиев қайда? Олар туралы естілмейді, өйткені олар медаль алып, қайтып кетті, біз осында қалдық. Дайын шетелдік спортшылардың орнына шетелдік мамандарды шақырған дұрыс. Егер аудан орталықтарында жаттығуға жағдай жасалса, онда қазақстандық және шетелдік орта деңгейдегі мамандар Тек ересектер құрамасында ғана емес, сонымен қатар жаппай балалар мен жасөспірімдер деңгейінен бастап еңбек етуге мүдделі болады", - деп атап өтті Серғазин.

Журналистпен және Алексей Кондратпен ынтымақтасады. Оның айтуынша, Кениялық спортшылардың пайда болуы негізінен қазақстандық спортшылар мен жаттықтырушылар тарапынан теріс қабылданды.

"Біздің бір-екі спортшымыздың Кенияға кетуінің оқшауланған жағдайларын есептемегенде, тәжірибе алмасу, бірлескен жаттығулар болған жоқ. Кениялық спортшылар Кенияда өз үйлерінде тұрып, дайындалды және осы күнге дейін сонда тұрады және дайындалады. Бірақ кейде Қазақстан чемпионаттарына, спартакиадаға және т.б. қатысу үшін Қазақстанға келіп, олар, әрине, жергілікті спортшылардан мықты бола отырып, олардан чемпиондық және жүлделі орындарды алды, жергілікті спортшылар ұлттық құрамадағы орындарын жоғалтты, жаттықтырушылар жалақыларынан үстемеақыларын жоғалтты. Тек номиналды қазақстандық спортшылар бола тұра және Қазақстанда тұрақты тұруға ниеті болмай, кениялықтар біздің ұлттық рекордтарымызды жаңартты, енді олар – Қазақстанның ұзақ қашықтықтағы рекордтары. Келесі жылы қалған екі қыз – Нора Джеруто мен Дэйзи Джепкемей – 2025 жылғы Азия чемпионатында, мүмкін 2026 жылғы Азия ойындарында медаль жеңіп алуы әбден мүмкін. Бірақ медальдарға қатысты және Олимпиада-2028-де өнер көрсетудің өзі, олардың болашағы өте бұлыңғыр", - дейді Алексей Кондрат.

Кениядан келген натуралдандырылған спортшыларға бөлінген ақшаны маман инфрақұрылымды жақсартуға, соның ішінде жеңіл атлетика стадиондары мен манеждердегі жабдықтарды жаңартуға, спорт залдарын жабдықтауға жұмсауды ұсынар еді.

Басқа спорт түрлерінде жаттығуларға арналған инфрақұрылым проблемалары да жеткілікті. Саланы жаңартуды бастау үшін мамандар дәл осы аспектіден ұсынады, бұл болашақ Олимпиада чемпиондары шығатын бұқаралық спортты сапалы нығайтуға түрткі болады.