Заңсыз қазақстандықтарды шетелден Отанына қалай қайтарады

Ресми мәліметтер бойынша, қазақстандықтар Оңтүстік Кореяға, Таяу Шығысқа, Батыс Еуропаға және АҚШ-қа ақша табуға жиі барады. 2022 жылы еліміздің 5000 азаматы табысқа шықты. Рас, барлық жағдайда қазақстандықтар шетелде заңды түрде жұмыс істемейді.

Шетелдегі көші-қон заңнамасын бұзған Қазақстандықтардың тарихы әсерлі. Жақында Оңтүстік Кореядағы бақытсыз қазақстандық апат болған жерде хаттама жасау кезінде ЖКО-ға түсіп, полициядан қашып үлгерді. Тағы бір жағдай Оңтүстік Кореяда болды-Отанына депортациялауды күткен екі қазақстандық арнайы үй-жайдан қашып кетті.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова бүгінгі таңда Оңтүстік Кореяда 15 мыңға жуық қазақстандық заңсыз тұратынын және осы елдің билігі Қазақстаннан олардың барлығын үйлеріне қайтаруды талап еткенін айтты. Оның айтуынша, Кореяда заңсыз жүрген қазақстандықтар өз еркімен Отанына оралса, жауапқа тартылмайды.

Қазақстандағы көші-қон жөніндегі халықаралық ұйым (ХКҰ) сарапшыларының пікірінше, Оңтүстік Кореяның Қазақстаннан көші-қон заңнамасын бұзушылар арасында "танымалдығы" бірнеше факторларға байланысты.

"Елдегі көші-қон заңнамасы туралы ана тіліндегі хабардарлықтың төмендігі реттелмеген көші-қонның негізгі себептерінің бірі болып табылады. Визалық режимді сақтауды визалық режимді бұзған азаматтарды сәйкестендіру, ұстау және депортациялау бойынша жұмыс жүргізетін Корей мммиграциялық қызметі (ТМД) басқарады. Көбінесе визалық режимді сақтамау жосықсыз жұмыс берушілер ресми келісімшарт ұсынбай, нақты режим бойынша жұмыс ұсынатын жағдайлармен байланысты", - дейді ХКҰ Қазақстандағы мамандары.

Белгілі болғандай, Оңтүстік Кореяда визаны кешіктірген қызметкерлерді саналы түрде жалдайтын және ұстайтын компанияларға айтарлықтай айыппұл салынады. Айыппұлдар бірінші бұзушылық үшін әрбір рұқсат етілмеген қызметкер үшін 3 миллион KRW (шамамен 2 2,260) болуы мүмкін және кейінгі бұзушылықтар кезінде айтарлықтай өсуі мүмкін. Дегенмен, бұзушылықтар олардың тарапынан жалғасуда, бұл жұмыс беруші үшін 2000 доллар маңызды дәлел емес және олардың мінез-құлқының өзгеруіне ықпал етпейтінін білдіруі мүмкін.

"Осы ерекшеліктерді ескере отырып, визалық режимді бұзу үрдісі сақталуы мүмкін. Қазақстан Үкіметі еңбек көші – қоны жөніндегі екіжақты келісімге қол қою бойынша белсенді жұмыс істеуде, бұл қазақстандықтарға Корея Республикасында реттелген негізде төрт жыл он айға дейін еңбек етуге мүмкіндік беретін электрондық еңбек рұқсаттары жүйесін (СЭТ) енгізуге және енгізуге мүмкіндік береді, бұл қазақстандық көшіп-қонушылардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз етеді", - деп хабарлады ХКҰ.

Олардың деректері бойынша, қазіргі уақытта Қазақстан Корея Республикасымен реадмиссия бойынша келісім жасасу бойынша жұмыс жүргізуде, ол заңсыз мигранттардың шыққан еліне немесе транзитіне оралу рәсімдерін айқындайды.

Келісім сонымен қатар Қазақстанға өз еркімен оралуға шешім қабылдаған азаматтарды қолдауды көздейді, бұл туралы ҚР Еңбек министрлігінің басшысы Светлана Жақыпова айтты.

Бірақ Қазақстан азаматтарының қатысуымен көші-қон жанжалдары Оңтүстік Кореямен шектелмейді. Оларды жаһандық ауқымда болдырмау үшін халықаралық құқық мүмкіндіктеріне және Қазақстанның көші-қон заңнамасына сүйену қажет.

Көші-қон заңнамасына маманданған заңгер Петр Кодаш Қазақстанның көптеген азаматтары басқа мемлекеттердің визалық және көші-қон жүйелеріндегі әртүрлі олқылықтарды пайдалана отырып, Шетелде заңсыз қала алатынын атап өтті. Мысалы, оқу визалары немесе инвесторларға арналған визалар сияқты визалық қолдаудың әртүрлі бағдарламаларын қолдана отырып, олар шет мемлекеттерде ұзақ уақыт бойы заңды мәртебесіз болуға мүмкіндік алады.

"Тағы бір танымал әдіс - кейбір адамдар визаны ұзарту немесе тіркеу құқығын алу үшін болу елінің азаматтарымен жалған некеге тұру. Тағы бір жағдай – визаны дұрыс рәсімдемеу немесе кейбір құжаттардың болмауы адам шетелде заңға сәйкес келгеннен ұзағырақ қалатын жағдайға әкелуі мүмкін. Тағы бірнеше тармақ бар – құжаттарды бұрмалау, яғни болу мерзімін ұзарту немесе мәртебе алу үшін жалған құжаттарды пайдалану. Сондай – ақ, кейбір азаматтар босқын мәртебесіне өтініш бере алады немесе олардың болу мерзімін ұзарту үшін гуманитарлық себептерді қолдана алады", - деді Петр Кодаш.

Сарапшы кейбір жағдайларда азаматтар әрдайым қатаң қолданылмайтын немесе БАҚЫЛАУДА кемшіліктері бар жергілікті заңдарға жүгінуі мүмкін екенін атап өтті. Иммиграциялық қызметтер шетелдіктердің мәртебесіне онша қызығушылық танытпайтын елдер бар.

Жасыратыны жоқ, көптеген заңсыз мигранттар әлемдік қауымдастықтың шыққан еліне деген сенімін төмендетуі мүмкін. Екінші жағынан, елдердің басқа елдерде өз азаматтарын анықтау мүмкіндіктері шексіз.

"Қазақстан егеменді мемлекет ретінде халықаралық құқыққа сәйкес құқықтары мен міндеттеріне ие. Дегенмен, Қазақстанның шетелдегі өз азаматтарының істеріне араласу мүмкіндігі шектеулі. Шетелдегі қазақстандық азаматтардың қазақстандық консулдықтар мен елшіліктер тарапынан қорғауға және көмек алуға құқығы бар. Алайда, бұл азаматтарды отанына оралуға мәжбүрлеу дегенді білдірмейді. Сондай-ақ, Қазақстан басқа мемлекеттермен өз азаматтарының өз аумағында заңсыз болуына қатысты рәсімдер мен шарттар туралы уағдаласа алады. Алайда, Қазақстан заңнамасы үкіметтік органдарға шетелде заңсыз жүрген азаматтарды мәжбүрлеп қайтару құқығын бермейді. Алайда, егер азамат заңды бұзса, Қазақстан Қылмыстық істер бойынша халықаралық ынтымақтастық шеңберінде іздестіру іс – шараларын жүргізе алады, сондай-ақ егер олар Қазақстан аумағында қылмыс жасаған болса, азаматтарды экстрадициялауға қатысты басқа мемлекеттермен ынтымақтаса алады", - деп түсіндірді заңгер.

Сарапшының айтуынша, азаматтар шетелде заңсыз болған кезде, олар жеке қауіпсіздікке, экономикалық жағдайларға немесе басқа жағдайларға байланысты себептермен оралғысы келмейді. Сондықтан мәжбүрлі түрде оралу дипломатиялық қатынастарда жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін.

Осылайша, Қазақстанның шетелдегі өз азаматтарына Ықпал етудің заңды мүмкіндіктері шектеулі және халықаралық ынтымақтастық пен консулдық қорғауға басты назар аударылады. Интеракцияның негізгі қағидаты азаматтардың құқықтары мен халықаралық нормаларды сақтау болып қала береді.