Фермерлер егінді әртараптандыруға және мал өсіруге мәжбүр болуы мүмкін

Бізде не бар

АШМ деректері бойынша Қазақстанда 23,3 млн гектар егіс алқабы бар. Жартысынан көбін бидай алады – 13,7 миллион гектар. Министрліктің идеясы бойынша, 2028 жылға қарай бұл сынаны 855 мың гектарға төмендетуге болады. Жемшөп пен майлы дақылдарға арналған алаңдар өсуге тиіс.

Жоспарды орындау үшін ведомствода жол картасы әзірленіп, өңірлер әкімдіктеріне индикаторлар жеткізілді. Нәтижесінде, мамандардың есептеулері бойынша жалпы егін жинау төмендемейді. Тиісті тыңайтқыштармен және соның салдарынан өнімділіктің жоғарылауымен бидай өндірісі кем дегенде сол деңгейде қалуы керек.

Агробизнестің қарсы міндеттемелер жүйесі жалпы егін жинауды арттыруға бағытталған. Оны енгізу туралы бірнеше жыл бұрын айтылды. Бірақ 2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүйе жұмыс істей бастауы керек. Жалпы алғанда, субсидиялар еңбек өнімділігін арттыруға, егіс алқаптары мен өндірісті әртараптандыруға дайын адамдарға қолжетімді болады. Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов мемлекеттік қолдау алу үшін, ең болмағанда, жалпы алым көлемін төмендетпей, оларды көбейту қажет болатынын атап өтті. Егер шаруа уәде етілген нәрсені орындай алмаса, онда ол бір жылға субсидиядан айырылады.

Сондай-ақ, бидай сатып алу үлесін азайтуға ниетті Азық-түлік корпорациясы арқылы егіс алқаптарын әртараптандыруды ынталандыру жоспарлануда. Бүгінде мұнда зығыр сату бойынша ірі экспорттық мәмілелер туралы айтылады. Олар сұранысқа ие мәдениеттер үшін басқа сатып алушыларды іздейді.

Алайда, фермерлердің өздері майлы дақылдар алып жатқан алқаптардың ұлғаюы осы өнімді сату, сақтау және өңдеу проблемаларына әкелуі мүмкін дейді. Осы себепті министрлік-әкімдік бастамасы әрдайым шаруашылық деңгейінде қолдау таппайды. Шаруалар Қазақстанға белгілі бір мәдениетке қажеттілікті сипаттайтын нақты бағдарлама қажет деп санайды, бұл өндірушілерге ғана емес, өңдеушілерге, экспорттаушыларға және нарықтың басқа да қатысушыларына белгілі бір кепілдіктер береді.

Нәтиже беріңіз

Үкіметтің АӨК саласына жіберілетін қаражаттың әсерін алуға деген ұмтылысы түсінікті. Көптеген жылдар бойы мемлекет бұл салаға ақша салады, бірақ қажетті нәтиже алмайды. Әртараптандыру процесі біз қалағандай белсенді емес. Ақмола облысында, мамандардың есептеуі бойынша, он жыл бойы егіс алқаптарын әртараптандыру жұмыстары нашар жүргізілді.

Бидай Қазақстанның солтүстігінде әлі де басым дақыл болып қала береді. Мәжілістің Аграрлық мәселелер жөніндегі комитетінің көшпелі отырысы аясында өткен әңгіме осыны растады. Қостанай облысының мысалында көптеген жылдар бойы бидайдың орташа өнімділігі өспегенін көруге болады. Өңір әкімі Құмар Ақсақалов 2005 жылдан бастап жалпы астық жинау көлемін мысалға келтірді. Статистикалық деректер облыста 5,5 млн тоннадан астам өнім тек екі рет бастырылғанын айтады: 2007 жылы 6,5 млн тонна, ал 2011 жылы-8,8 млн тонна. Әйтпесе, бұл жыл сайын 4,5 - 5 миллион тонна астық. Осының аясында өнімділік айтарлықтай өсуді көрсетпейді-орташа көрсеткіш гектарына 11,7 центнерді құрайды. 2024 жылы ауыл шаруашылығы министрлігінің жедел деректері бойынша Қостанай облысында өнімділік 13,2 ц / га құрады, орташа республикалық көрсеткіш-15,5 ц/га.

"Біз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемінің ұлғаюын көрмейміз. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің жауапкершілігін арттыру қажет. Сіз қайтадан саланы ақшамен толтыра аласыз, бірақ нәтиже ала алмайсыз. Жауапкершілікті заңнамалық деңгейде белгілеу керек: сізде жер бар, жерде жұмыс істейсіз, жақсы жұмыс істеңіз. Ауыл шаруашылығы министрлігі қарсы міндеттемелерді енгізуде. Және ұзақ уақыт бойы енгізу керек болды. Өкінішке орай, біз көп уақыт жоғалттық", - деді Құмар Ақсақалов.

Қостанай облысы әкімінің пікірінше, АӨК саласында көпсалалы өндіріспен айналысу міндеттемелерін заңнамамен бекіту қажет. Ол сондай-ақ жер иелеріне топырақтың құнарлылығын сақтау және арттыру бойынша міндеттемелерді бекітуді дұрыс деп санайды.

Деградация

Аграрлық мәселелер жөніндегі комитет мүшелері жариялаған ресми деректер бойынша Қазақстанда 100 млн гектардан астам ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер деградацияға ұшырады. Бұл республиканың егіс сынасынан төрт есе үлкен көлем.

Депутаттар жерге мән бермейтін иелерімен қоштасу керек екеніне сенімді. Мәжілісмендерде жердің деградациясы себебінен бұзылған екі шарт бойынша ғана деректер бар. Бұл жағдайларда біз топырақтың қатты тұздануы туралы айттық. Мәселені шешу үшін бүгінде жер ресурстарын тиімді пайдалану және топырақ құнарлылығы туралы заң жобасы әзірленуде.

Ауыл шаруашылығы министрлігі өз кезегінде неге тек ірі шаруашылықтар тыңайтқыштарды белсенді қолдана бастағанына таң қалады. Кішкентай шаруалар Оларды енгізудің әсерін көрмейтін сияқты. Дегенмен, өнімділік көрсеткіштері бірден артады. Қарсы міндеттеме аясында Министрлік субсидиялау арқылы топырақтың жай-күйіне әсер ете алу үшін бұл мәселені қарастыруды жоспарлап отыр.

Депутаттар уақтылы жеткізу қажеттілігі туралы айтады, өйткені елдің солтүстігі үшін маусым айында тыңайтқыш қажет емес. Жеткізу күнтізбесін бүгін жоспарлау керек. Салалық министрлік бұл жұмысты түзетуге уәде берді.

Көп станоктар

Ауыл шаруашылығы министрлігі өсірілетін дақылдардың түрлері бойынша ғана емес, сондай-ақ қызмет түрлері бойынша да әртараптандыру жөніндегі аграрлардың міндеттемелерін заңнамалық деңгейде бекіту қажеттігін атап өтті.

"Ауыл шаруашылығы министрлігінде біз мал шаруашылығын міндетті түрде жүргізу тәсілдерін пысықтап жатырмыз. Егістік көлемі айқындалатын болады, одан асып кеткен кезде малды нормативтік енгізу жөніндегі талап енгізілетін болады. Бұл жемшөп өндірісі үшін де, сүт-тауар фермалары үшін де сүтке импортқа тәуелділіктің төмендеуін қамтамасыз ету үшін. Өңірлерден жер учаскелерінің көлемі бойынша өз ұсыныстарын берулеріңізді сұраймыз",-деп атап өтті Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов.

Өңірлерде көптеген ірі мықты шаруашылықтар ұзақ уақыт бойы қызмет түрлері бойынша осындай әртараптандыруды енгізді. Әр облыста өсімдік шаруашылығымен де, мал шаруашылығымен де айналысатын ЖШС деп атауға болады. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда бұл сүт фермалары, басқаларында бордақылау алаңдары, үшіншіден, құс шаруашылығы. Әрбір Агро кәсіпкер өзінің қызмет бағытын таңдайды. Бірақ қазір олар мұндай тәжірибені салыстырмалы түрде үлкен жер учаскелері бар кәсіпорындар үшін барлық жерде жасағысы келеді.