"Антикор" спорт саласын қатты сынға алды: олар Т1, 4 трлн жұмсады және тағы Т1,3 трлн алғысы келеді

"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет туризм және спорт министрлігімен бірлесіп спортты қаржыландыру саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізді. Нәтижелер отандық спорттың дамуына және әлемдік спорт аренасында жоғары көрсеткіштерге қол жеткізуге кедергі келтіретін жүйелі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің бар екендігін айғақтайды. Тек соңғы алты жылда спорт саласын қаржыландыру шамамен Т1,4 трлн (2018 жыл – Т165 млрд, 2019 жыл – Т204 млрд, 2020 жыл – Т177 млрд, 2021 жыл – Т223 млрд, 2022 жыл – Т296 млрд, 2023 жыл – Т340 млрд) құрады. Бюджеттен ағымдағы және алдағы екі жылға тағы да Т1,3 трлн бөлу жоспарланған", - делінген дүйсенбідегі хабарламада.

Атап өтілгендей, қазақстандық спортқа жоғары жетістіктердің ақшалай "құйылу" көлемі осы мақсаттарға бөлінетін Орталық Азия және алыс шет елдердің (Канада, Норвегия, Нидерланды) бюджеттерінен бірнеше есе артық.

"Сонымен қатар, Қазақстан Олимпиада ойындары бойынша медальдық есепте (2020 жылы – 83 орын (сегізі – "қола"), 2022 жылы – 0 медаль, 2024 жылы – 43 орын (біреуі – "алтын", үшеуі – "күміс", үшеуі – "қола") төмен позицияларды иеленуді жалғастыруда.) және Дүниежүзілік спорт рейтингінде (2014 жылы – 25 орын, 2018 жылы – 47 орын, 2023 жылы – 42 орын). Себептердің бірі-мемлекеттік қаражатты ұтымсыз жұмсауға және ұрлауға ықпал ететін жүйелі сыбайлас жемқорлық тәуекелдері", - деп толықтырды "антикоре".

Ведомство қаржыландырудағы теңгерімсіздікті атап өтіп, "отандық спортты дамытудың қолданыстағы саясаты отандық спортшыларды тиімді даярлауға бағытталмағанын"атап өтті.

"Шетелдік ойыншыларды натурализациялау арқылы қол жеткізілген қысқа мерзімді табыстарға назар аударылады, ал жеке спорт кадрларын дамыту бойынша жүйелі жұмыс жеткіліксіз қолдау тапты. Тәуелсіздік жылдары Қазақстан олимпиадалық спорт түрлеріне 126 шетелдікті сатып алды, олардың әрқайсысы кейіннен өз еліне оралды. Көбінесе өз таланттарын тәрбиелеудің орнына ақша басқа елдердің ойыншыларына жұмсалады. Бұл спортты қаржыландырудағы айқын теңгерімсіздікпен расталады. Мәселен, Қазақстанның бұқаралық спортқа жұмсаған шығыстары жоғары жетістіктерге (Т35 млрд қарсы т340 млрд) қарағанда тоғыз есе аз", - делінген хабарламада.

Ведомство спортта неғұрлым табысты шет елдерде жоғары жетістіктер спортының негізі болып табылатын бұқаралық спортты қолдауға басымдық берілетініне назар аударды.

"Мысалы, халқы аз Нидерландыда (17,8 млн) бұқаралық спортқа жұмсалатын шығындар кәсіби спортқа ($246 млн) қарағанда екі есе (4 497 млн) артық. Сонымен қатар, бұл елдің спортшылары Олимпиада ойындарында жоғары нәтиже көрсетуде. Нидерландымен салыстырғанда Қазақстан жоғары жетістіктерді спортқа үш есе, ал бұқаралық спортқа жеті есе аз жұмсайды", - деп нақтылады сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет.

Ресми көрсеткіштерге де назар аударылды.

"Қазақстан Республикасының дене шынықтыру мен спортты дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасына енгізілген бұқаралық спорт түрлерін дамыту көрсеткіштері формальды сипатқа ие. Мысалы, әкімдіктер жыл сайын 20 мыңнан астам спорттық-бұқаралық іс-шараларды, күніне орта есеппен үш іс-шараны өткізуі тиіс. Спорттық ғимараттар мен нысандарда, сондай - ақ ашық жерлерде өткізілетін іс-шаралар осы іс-шараларда бір мезгілде екі жүз және одан да көп көрерменнің болуын болжайтынын ескере отырып, көрсеткіш анық асыра бағаланды ("дене шынықтыру туралы" Заңның 1-бабының 40-1-тармағы)", - деп атап өтті "антикорда".

Сонымен қатар, ведомство бұлыңғыр басымдықтар туралы мәлімдеді

"Жоғары жетістіктердің басым спорт түрлерінің болмауына байланысты танымал емес және нәтижесіз спорт түрлері қаржыландырылады. 2023 жылы спорттың 31 түрінен бірде-бір медаль жоқ. 2024 жылы қаржыландырылатын бағыттардың саны 141 түрге дейін өсті. Мәселен, жазғы олимпиадалық спорт түрлері бойынша Қазақстан 44 түрді, қысқы спорт түрлері бойынша – 13 түрді дамытады. Жоғары жетістіктер спортының қаржыландырылатын бағыттарының шамамен 60% – ы Олимпиадалық емес бағыттарға жатады-84 (141-ден). Жыл сайын бұл түрлерді дамытуға – Т18 млрд (2023 жылы Олимпиадалық түрлерге – Т296 млрд, олимпиадалық емес түрлерге - 18, өзге де шығыстарға-Т11 млрд) жұмсалады. Шетелде спорттың "нүктелік" бағыттарына басымдық беріледі (Ұлыбританияда жазғы Олимпиада ойындарының 19 түрі, Германияда – 18, Австралияда – 12)", - делінген хабарламада.

Тағы бір мәселе-әлсіз спорттық инфрақұрылым.

"Қазіргі заманғы спорт нысандарының жетіспеушілігі спортшыларды сапалы даярлау мүмкіндігін шектейді. Бұл әсіресе спорттық нысандар жиі қол жетімді емес немесе қанағаттанарлықсыз жағдайда болатын аймақтарда байқалады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының дене шынықтыру мен спортты дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы кәдімгі жаяу жүргіншілер жолдары мен велосипед жолдарының жетіспеушілігіне бағытталған. Ал еліміз бойынша 374,2 мың шаршы метр жабық спорт ғимараттарының, 376,4 мың шаршы метр бассейндердің тапшылығы байқалады (Алматы және Астана қалаларында, Түркістан және Алматы облыстарында ең үлкен тапшылық)", - деп толықтырды ведомстводан.

"Антикор" спорт ұйымдарын спорт кешендері мен футбол академияларын салудың орнына легионерлерді ұстауға көп ақша жұмсады деп айыптады.

"Мысалы, ең қымбат "Астана" ФК (2018-2023 жылдары Т50 млрд, құрылтайшысы – Спорт және дене шынықтыру істері комитетінің "Қазспортинвест" АҚ "туризм және спорт индустриясын қолдау қоры" корпоративтік қоры және ҰОК) өзінің футбол академиясы мен инфрақұрылымына ие емес. Алты жыл ішінде (2018-2023 жылдар) клуб футбол алаңдары мен үй - жайларды жалға алуға Т1,4 млрд жұмсады", - деп нақтылады "антикорда".

Сонымен қатар, халықаралық жарыстарға қатысу үшін спортшыларды ашық іріктеуге назар аударылады.

"Жоғары жетістіктер спорт саласында процестерді цифрландыру мүлдем жоқ. 2020 жылы Е-sport ұлттық цифрлық платформасын енгізуге жоспарланған әзірлеу жүргізілген жоқ. Нәтижесінде бейінді министрлік қазақстандық спорттың жай-күйі туралы толық деректерді білмейді, жүлдегерлердің, спорт ғимараттарының, спорт секциялары мен жаттықтырушылардың бірыңғай есебін жүргізбейді. Цифрландырудың болмауы жалған спортшыларға спорттық атақтар беруге, жарыстарға қатысу үшін спортшыларды ашық және субъективті іріктеуге ықпал етеді", - делінген хабарламада.

Аталған факторлардың салдарынан ведомство "бұл жағдай үлестес жеткізушілерді іріктеумен, оқу-жаттығу жиындары мен спорт объектілерін жалға алудың жалғандығымен, легионерлердің еңбекақысын асыра бағалаумен, Қос қаржыландырумен ұштасқан бюджет қаражатының бақылаусыз игерілуіне әкелді"деп қосты.

"Талдау қорытындысы бойынша спортты дамыту басымдықтарын қайта қарау, бұқаралық және балалар спортына бюджетті ұлғайту, қаржыландыруды орталықтандыру, өз инфрақұрылымын және балалар академияларын дамыту, сондай - ақ цифрландыруды енгізу бойынша ұсынымдар енгізілді", - деп қорытындылады "Антикор".