Қазақстанда 2024 жылы қандай жаңа зауыттар мен фабрикалар іске қосылды

Мамыр айында Ақмола облысының Қосшысында "IL-TOV" ЖШС дайын жартылай фабрикаттар шығаратын жоғары технологиялық зауыттың ашылуы аса маңызды оқиғалардың бірі болды. Бұл зауыт Қазақстан мен Орталық Азия өңірінде осындай алғашқы кәсіпорын болды. Оны іске қосу "Qazaqstan Investment Corporation" АҚ қолдауымен жүзеге асырылды. Өнім желісіне котлеттер, шницельдер, митболдар, стриптер мен түйіршіктер кіреді, олар толығымен жеуге дайын және соққыға ұшырайды. Зауыт "Qazaqstan Investment Corporation" АҚ қаржыландырған "Макинск құс фабрикасы"ЖШС өнімдерін пайдаланады. Зауыттың ашылуы негізінен Қосша тұрғындары үшін 90 жаңа жұмыс орнын құруға мүмкіндік берді, ал өндірістік қуаттылығы жылына 3 346 тонна өнімді құрайды. Болашақта қуаттылықты 10-12 мың тоннаға дейін ұлғайту жоспарлануда, бұл импортты толық алмастыруға қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Келесі әсерлі жоба Қостанайдың индустриалды аймағында "KamLitKZ" ЖШС шойын құю зауытының ашылуы болды. Зауыттың қуаттылығы жылына 45 мың тонна құю, 74 мың редуктор және 96 көпір. Құны 78,2 миллиард теңге болатын жобаны іске асыру толық қуатқа жеткен кезде 1100 жұмыс орнына дейін ұлғайту перспективасымен 500 жаңа жұмыс орнын қамтамасыз етті. Бұл бірегей өндіріс, өйткені құйылған көпірлер қазір әлемнің кез келген жерінде жасалмайды. Зауыт биыл 2 400 өнім шығаруды жоспарлап отыр, ал жалпы қуаттылығы жүк және жеңіл техника үшін 164 мыңға дейін жоғары технологиялық шойын бұйымдарын шығаруды қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ, 2024 жылы Қазақстанда Саран қаласында орналасқан алғашқы kamatyreskz шина зауыты сериялық өндірісті бастады. Маусым айында жеңіл автомобильдерге арналған жазғы шиналардың алғашқы партиялары шығарылды, ал шілдеде Қазақстанның дилерлік орталықтары мен Ресейдің Шина орталықтарына жөнелтілді. Зауыт жыл сайын үш миллионға дейін жеңіл автокөлік шиналарын және 500 мың жүк көлігі шиналарын шығарады деп күтілуде.

Тамыз айында Қостанайда шыны, полимер және фарфор оқшаулағыштарын, сондай-ақ желілік арматураны шығаратын арматуралық-оқшаулағыш зауыт ашылды. Бұл кәсіпорын қазақстандық өндіріске бірегейлік қосып, ішкі және сыртқы нарықтарда өз саласында жетекші орынға ие болды.

Coca - Cola компаниясы да шетте қалмады. Ол Шымкентте Астана мен Беректе бар екеуіне қосымша өзінің үшінші зауытын ашты. Жобаға салынған инвестиция шамамен 27 миллиард теңгені құрады.

27 қыркүйекте Шымкентте "Жұлдыз" индустриялық аймағында "Wan SHENG CERAMIC" фарфордан жасалған бұйымдар шығаратын зауыт іске қосылды, ол Орталық Азияның құрылыс саласының ірі жобаларының біріне айналады. Жобаның құны 25,5 миллиард теңгені құрайды, ал ашу 350 жұмыс орнын қамтамасыз етеді, болашақта өндірістік қуаттылықты екі есеге арттыру және қосымша жұмыс орындарын құру жоспарлары бар.

Жаңа нысандардың ішінде өз жұмысын қыркүйек айының соңында бастаған Семейдегі талшықты цемент плиталарын шығаратын зауытты атап өткен жөн. Бұл кәсіпорын жылына екі миллион шаршы метрге дейін талшықты цемент плиталарын өндіруді қамтамасыз етеді. Зауыт халықаралық стандарттарға сай келеді және отандық шикізат компоненттерін пайдаланады. Зауыттың ашылуы 100-ден астам жаңа жұмыс орындарын ашты.

Қазақстан Республикасы Күні қарсаңында Петропавлда ағашты терең өңдеу зауыты ашылды. Құны 8 миллиард теңге болатын жобаны іске асыруға мемлекеттік қолдау көмектесті: ЖШС Екінші деңгейдегі банктен несие алды. Зауытта 300 адам жұмысқа орналастырылды. Кәсіпорын толық өңдеу циклімен ламинатталған фанера мен ДСП шығарады, өнімдер Еуропа елдеріне жеткізіліп жатыр.

Алматыда автомобильдерге арналған мультимедиялық жүйелер шығаратын жаңа зауыттың ашылуы да маңызды оқиға болды. Kazakhstan mobility Engineering зауыты автокомпоненттер шығаратын ірі технопарктің құрамына кіреді. Бұл жоба қазақстандық автоөнеркәсіпті қолдауға және өндірісті оқшаулауға бағытталған.

2024 жылғы 1 қарашада Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданында құны 300 миллион доллар болатын вольфрамды қайта өңдеу зауыты ашылды. "Арал Кеген" қазақстандық компаниясы халықаралық серіктестермен бірлесіп іске асырған бұл зауыт халықаралық экологиялық стандарттарға сәйкес келеді және жылына 3,3 миллион тоннаға дейін кенді өңдеуге есептелген. Ол мыңға дейін тұрақты жұмыс орындарын ашады деп күтілуде.

Биыл ресейлік "Технониколь" компаниясы Алматы облысындағы "Қайрат" индустриялық аймағында жылу оқшаулағыш материалдар шығаратын зауыт ашты. Жобаға шамамен 20 миллион доллар инвестицияланды. Мұнда едендерді, іргетастарды, шатырларды және қасбеттерді оқшаулауға арналған XPS плиталары шығарылады.

Алматы қаласының Жетісу ауданында "ЛМБ 2022" құйылған модификацияланған бетон өндіру зауыты жұмысын бастады. Бұл кәсіпорында қолданылатын технологиялар күрделі архитектуралық пішінді құрылымдарды толтыруға мүмкіндік береді. Мұндай бетонды монолитті құрылыстарды салу кезінде де, бұйымдар жасау үшін де қолдануға болады. Жаңа зауыт алдағы жылы 100-ден астам жұмыс орнын ашады. Болашақта ол жылына 100 мың текше метр тауарлық бетонның өндірістік қуатына шығуды жоспарлап отыр.

Осылайша, 2024 жылдың соңына дейін тағы бір жарым ай болғанына қарамастан, ол Қазақстан өнеркәсібінің айтарлықтай өсуімен ерекшеленді. Бірақ бұл 2024 жылға жоспарланған барлық жобалардан алыс. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің деректеріне сәйкес, Қазақстан 2024 жылға 180 жаңа жоба енгізу және 14,9 мың жұмыс орнын құру жоспарларымен айтарлықтай өнеркәсіптік өсу шегінде тұр.

Мұндай көрсеткіштер экономикадағы оң динамиканы көрсетеді, бұл инвесторларды да, жергілікті өндірушілерді де жігерлендіреді.

Қолдау бар, бірақ жеткіліксіз

"Атамекен" ҰКП қазіргі уақытта мемлекет тарапынан өнеркәсіп кәсіпорындарына түрлі бағыттарда, мысалы, субсидиялау, шығындардың бір бөлігін өтеу, өнеркәсіптік гранттар беру шеңберінде белгілі бір қолдау жүзеге асырылып жатқанын атап өтті.

"Еркін экономикалық аймақтар мен еркін қоймаға қатысушылар салықтар мен баждардан босату, жер учаскелерін ерекше шарттармен беру, жеңілдетілген Кедендік рәсімдер сияқты жеңілдіктер мен артықшылықтарды пайдаланады. Мемлекеттік сатып алу бойынша ұлттық режимнен алып қою тізбесі кеңейтілді, отандық өндірушілерге басымдықты қамтамасыз ету үшін түрлі саладағы тауарлар енгізілді", - деді өңдеу өнеркәсібі департаментінің директоры Алматы Асқар.

Ол тиісті мемлекеттік қолдаумен отандық өндірушілер жаңа жұмыс орындарын құру мен салық төлеуді қоса алғанда, қарсы міндеттемелер бойынша талаптарды орындауы керек деп қосты.

Ұлттық палата өкілі ағымдағы жылы мемлекеттік сатып алу бойынша ұлттық режимнен алып қою тізбесі кеңейтілгенін хабарлады. Оның айтуынша, жеңіл, жиһаз, химия, металлургия және құрылыс өнеркәсібі тауарлары, сондай-ақ машина жасау тауарлары енгізілген. Бұл шара отандық өндірушілерге басымдық береді.

Сонымен қатар, жаңа Салық кодексінің жобасында өңдеу өнеркәсібі үшін белгілі бір преференцияларды көздеу жоспарлануда, алайда мәтін қосымша салық жеңілдіктерінің қажеттілігін көрсетеді.

Бұдан басқа, қазіргі уақытта ҚР Парламенті Мәжілісінде "тауарлардың шығарылған елін айқындау мәселелері бойынша ҚР кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасы қаралуда, оның шеңберінде "Атамекен" ҰКП өнеркәсіптік кәсіпорындарды оқшаулау деңгейін арттыру үшін елішілік құндылық үлесін айқындаудың тиісті әдіснамасын ұсынады. Алайда, Алматы Асқар атап өткендей, "Атамекен" ҰКП-ның бұл мәселедегі ұстанымы ескерілмейді.

Қорытындылай келе, Алматы Асқар қазіргі экономикалық жағдайда мемлекет тарапынан өнеркәсіптік кәсіпорындарды қолдау жеткіліксіз екенін атап өтті.

"Инженерлік инфрақұрылымның проблемалары, жаңа инвестициялық жобалар үшін жер учаскелерінің тапшылығы, негізгі қорлардың тозуы, технологияларды жаңарту және инновацияларды енгізу үшін қаржыландырудың жеткіліксіздігі, өнімді халықаралық стандарттарға сәйкестігін тексеруге әсер ететін сынақ зертханаларының тапшылығы және өндірісті оқшаулаудың төмен деңгейі бар. Өнеркәсіптің дамуына әсер ететін білікті кадрлардың жетіспеушілігі мәселесі де өткір тұр", - деді ол.

Сонымен қатар, уәкілетті мемлекеттік органдар тарапынан салалық даму бағдарламаларын әзірлеу және мониторингілеу бойынша тиісті жұмыс жүргізу қажет, бұл өнеркәсіпті неғұрлым мақсатты қолдауға және дамытуға ықпал етуі мүмкін.

Нақты салық саясаты

Өңдеу өнеркәсібі Одағының атқарушы директоры Әсел Дангилова 2024 жылы Қазақстанның өңдеу өнеркәсібінің жай-күйі мен үрдістері туралы айта отырып, жаңа Салық кодексінің әзірленуін және қазақстандық өндірушілердің тізілімін енгізу мәселесін қарауды басты аспектілердің бірі ретінде атап өтті.

"Өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары үшін өткізу нарығының болуы маңызды болып табылады. Бұл бөлімде мемлекет тарапынан, оның ішінде реттелетін сатып алу шеңберінде протекция деңгейін арттыру өте қажет болып табылады. Әзірленіп жатқан тізілім жалған өндірушілер санын азайтуға және өз өндірісін дамытып жатқан өндірушілерді қолдауға ықпал етеді деп үміттенеміз", - деді Дангилова.

Оның айтуынша, нақты салық саясаты өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары үшін елеулі жеңілдіктер көзделген жағдайда өнеркәсіптік өндірістерді дамытуға да ықпал ететін болады.

"Жалпы алғанда, Мемлекет басшысының отандық өндірушілерді қорғау және оларды реттелетін сатып алуларда ілгерілету жөніндегі тапсырмалары іске асырылуы үшін өңдеу өнеркәсібіне басымдық беру бөлігінде мемлекеттік саясаттың сабақтастығы мен дәйектілігі болуы маңызды", - деп толықтырды өңдеу өнеркәсібі одағының басшысы.

Еркін экономикалық аймақтарға қатысушылар үшін субсидиялар, өнеркәсіптік гранттар және жеңілдіктер түрінде аталған қолдау маңызды компонент болып табылады, бірақ толық емес. Инфрақұрылым проблемалары, жер учаскелерінің жетіспеушілігі, негізгі құралдардың тозуы және технологиялық жаңартулар үшін қаржыландырудың жетіспеушілігі жаңа жобаларды іске асыруға елеулі кедергілерге айналуда.

Осылайша, табысты өнеркәсіптік өсу үшін Қазақстанға ағымдағы бастамаларды қолдау ғана емес, сондай-ақ бар кемшіліктерді жоюға және инфрақұрылымды жақсартуға бағытталған мемлекеттік органдар деңгейінде неғұрлым нақты, үйлестірілген саясат құру қажет. Бұл өнеркәсіптік кәсіпорындардың өмір сүруіне ғана емес, сонымен қатар динамикалық экономикалық жағдайда дамуына мүмкіндік береді, осылайша жұмыс күшінің өсуін және халықтың өмір сүру деңгейінің жоғарылауын қамтамасыз етеді.