Неліктен Қазақстанда қоқысты бөлек жинау тәжірибесі жұмыс істемейді

Қаптамада стандарттар жоқ

Эколог Евгений Мұхамеджанов қалдықтарды бөлу және қайта өңдеумен айналыспас бұрын тауарлар мен өнімдердің қаптамасымен айналысу керек деп санайды.

Оның айтуынша, Қазақстанда әлсіз ГОСТ бар. Республикада бөтелкелер мен банкаларға штрих-инсульт қолдану іс жүзінде стандартталмаған, бұл оларды автоматтандырылған жинау процесін едәуір қиындатады. Сондай-ақ, азық-түлік қаптамасының стандарттары жоқ. Өндіруші кез-келген пластикті қолдана алады. Бұл экологиялық таза емес, тамақ емес болуы мүмкін. Бұл өз кезегінде бұл пластикті жинау мен қайта өңдеуді қиындатады.

Экологтың айтуынша, мемлекеттің бұл мәселеде әлі де нақты ұстанымы жоқ.

"Қаптамалардың барлық түрлері қатаң реттеліп, стандартталуы керек. Ең бастысы, Қазақстанға келетін барлық қаптама ішкі өндірушілердің жағдайын нашарлатпау үшін осы стандарттарға сәйкес келуі тиіс. Керісінше, олар үшін қолайлы жағдай жасаңыз. Яғни, біз осы стандарттарға сәйкес келетін, экологиялық таза қаптаманы қолданатын өндірушілерді қолдай аламыз. Сонда әкелінетін тауарға бәсекелесу қиынырақ болады", - дейді Мұхамеджанов.

Қайта өңдеу

Қазақстанда жинауға және оңай сатуға болатын қалдықтардың белгілі бір түрлері бар. Бұл-макулатура, пластик, шыны, алюминий.

Мысалы, Kagazy Recycling зауыты бүкіл ел бойынша макулатураны жинап, одан қағаз шығарады.

Пластикалық бөтелкелерді Қазақстанның көптеген қалаларында қайта өңдеуге тапсыруға болады. Пластикалық қабылдау пункттерін әдетте муниципалдық органдар, қайта өңдеу компаниялары немесе мамандандырылған экологиялық ұйымдар ұйымдастырады.

Әдетте, қабылдау пункттері қалдықтарды жинауға арналған контейнерлік алаңдарда, тұрғын үйлердің аулаларында, сауда орталықтарында, қоймалар мен өндірістерде орналасады.

Біз жиналған пластикалық бөтелкелерден флекс - ұсақталған пластик жасаймыз. Содан кейін олар оны басқа елдерге қайта сатады, онда бұл материал киімді оқшаулау, ұйықтайтын сөмкелерді, жастықтарды және тұлыптарды толтыру үшін белсенді қолданылады. Біздің елде пластикалық бөтелкелерді қайта өңдеудің соңғы процесі жоқ. Қазақстанда алюминий өндірісінің толық циклі жоқ. Чушкидегі алюминий қорытпалары Иранға, Ресейге сатылады, онда олардан ыдыс-аяқ, сұйықтық ыдыстары, тамақ орамалары және басқа да тұтыну тауарлары өндіріледі.

Қазақстанда пайдаланылған батареялар еш жерде ақылы түрде қабылданбайды. Бірақ оларды жинап, қайта өңдеуге тапсыруға болады. Бұл жағдайда оларды қабылдау үшін төлеу керек.

Қайта өңдеу жергілікті жерде болуы керек

Евгений Мұхамеджанов қалдықтардың барлық осы түрлерін өңдеудің толық циклін Қазақстанда да қиындықсыз жолға қоюға болатынын айтады. Тек мемлекет тарапынан белгілі бір қолдау қажет.

Бүгінгі таңда қазақстандықтар шикізатты жоғары баға ұсынатын басқа елдерге қайта өңдеуге тапсыруға тиімдірек және ыңғайлы.

"Мысалы, Сеулде қалдықтарды сол жерде қайта өңдеу үшін өте қатаң реттеледі. Бұл логистика, қоршаған ортаның ластануы және жұмыс орындарын құру мәселесі. Мемлекет қалдықтарды жиналған жерде қайта өңдеуге мүдделі болуы керек. Ол қайта өңдеушілерді қалай ынталандыру, қаржыландыру немесе қолдау туралы ойлануы керек. Мысалы, оларды салықтан толығымен босатуға болады, әсіресе шағын қалаларда. Ірі қалаларда, мүмкін, бәрін қатарынан қолдаудың қажеті жоқ. Бірақ шағын қалаларда қолдау қажет", - деді Мұхамеджанов.

Сонымен қатар, Қазақстанда қалдықтарды жинау және қайта өңдеу саласы ынталандырылмайды. Эколог атап өткендей, кәсіпорындардың барлық пайдасы салықтар мен КТС төлеуге кетеді.

Көптеген өркениетті елдерде қоқыстарды қабылдау және қайта өңдеу пункттеріне, эко-дүкендерге жер тегін беріледі. Ал Еуропалық Одақта дүкендерде алғашқы сөрелер жергілікті өндірілген эко-тауарларға беріледі. Қазақстанда бұл тәжірибе қолданылмайды.

Орындау Ақсақ

"Байтақ" партиясы төрағасының экологиялық мәселелер және Жасыл экономика жөніндегі кеңесшісі Азамат Аяйбергенов Қазақстанның қатты тұрмыстық қалдықтармен жұмыс істеу жөніндегі мемлекеттік бағдарламаға бұрыннан мұқтаж екеніне сенімді.

"Енді бөлек алым туралы айтатын болсақ, біз толық ақпаратқа ие бола алмаймыз. Бүгінде олар 4-4, 5 миллион тонна қатты тұрмыстық қалдықтарды айтады. Статистика комитетінде тағы бір көрсеткіш бар. Бүгінгі таңда бізде қанша қалдық пайда болатынын білмейміз: полиэтилентерефталат, полиэтилен, шыны балға, макулатура, тамақ қалдықтары", - деді ол.

Азамат Аяйбергенов жергілікті атқарушы органдар қалдықтарды бөлек жинау және қайта өңдеу, қатты-тұрмыстық қалдықтар полигондарын ұйымдастыру бойынша өздеріне жүктелген міндеттерді атқара алмайды деп сендіреді.

Тамақ қалдықтарын қайта өңдеуге дайын инвесторлар бар, бірақ олардың жолында көптеген кедергілер бар.

"Мысалы, Атырауда кәсіпорын полиэтилентерефталат пен бөтелкелерді қайта өңдегісі келеді. Оларға инвестиция қажет, бірақ әкімдік оларға жер телімін бермейді. Ол қайта өңдеуді дамытуға мүдделі емес. Бұл Атырау облысындағы ПЭТ-бөтелкелерді өңдеумен айналысатын жалғыз кәсіпорын екенін атап өткім келеді. Егер олар үй-жайларды жалға ала алмаса, қосымша инвестицияларды қалай жоспарлауға болады. Олар әлі жаңасын сатып ала алмайды, бұл қымбат", - деді Азамат Аяйбергенов.

Ол сондай-ақ Қазақстанда қоқыс шығаруға негізсіз жоғары тарифтер бар екенін атап өтті.

"Кейбір өңірлерде бізде үлкен тарифтер бар. Астанада-390 теңге, Көкшетауда – 500 теңгеден астам, Алматыда – 700 теңгеден астам. Бірақ тиісті инфрақұрылым жоқ. Халық төлейтін қаражатқа аудит жүргізу қажет. Халық қаражаттың қайда кететінін білуі керек. Ал бүгінде қоқыс шығаратын ұйымдардың аудитін ешкім жүргізбейді", - деді эколог.

Қазақстанда әртүрлі өңірлерде қоқысты бөлек жинау және қайта өңдеу жүйесін құруға бірнеше рет талпыныс жасалды. Халық үйреніп бара жатқандай көрінді, бірақ әрдайым жаңа себептер пайда болады: инфрақұрылымның жеткіліксіздігі, тұрақсыз нормативтік-құқықтық база және жергілікті биліктің қолдауының болмауы. Екі спикер де бұл мәселеде кешенді тәсілмен ғана жетістікке жетуге болатынына сенімді.