Теңгенің жаңа дизайны жанжал туғызды: саясат неге араласып кетті

Теңге символикасы және оның мәні

1993 жылы ұлттық валюта енгізілген сәттен бастап Теңге Қазақстанның егемендігін білдірді. Мемлекеттік Ту, Елтаңба және басқа да ұлттық бірегейлік атрибуттары әртүрлі номиналдардағы банкноттарда болды. Ту, атап айтқанда, елдің бірлігін еске түсірді. Алайда, соңғы жылдары тудың орнына Мәдени мұра, табиғат және тарихқа қатысты бейнелер келді.

Qazaqstan ardagerleri қауымдастығының төрағасы Бақытбек Смағұл бұл өзгерістерді алаңдатарлық деп санайды:

"Қоғам қиындықтарға тап болған кезеңде мемлекеттік ту азаматтарды біріктіретін символ болып қала берді. Бұл символды алып тастау ұлттық мақтаныш сезімін әлсіретуі мүмкін", - деді ол.

Ұлттық банк не дейді?

Қазақстан Ұлттық Банкі тудың банкноттарда қолданылуы міндетті емес екенін түсіндірді. Реттеуші өкілдерінің айтуынша, теңгенің дизайны заңнамалық нормаларға сәйкес жасалады және жаңа серияның эстетикасы мен тақырыбын көрсетуі тиіс. Мәселен, Жаңа банкноттарда Қазақстанның мәдени мұрасына байланысты Рәміздер ұсынылған.

Атап айтқанда, номиналы 5 000 теңге болатын банкнотта (2023 жыл) бүркіт, "өмір ағашының" тармағы және ежелгі артефактілердің элементтері бейнеленген. Бұл бейнелер адамның табиғатпен және тарихпен байланысын білдіреді. Өз кезегінде номиналы 10 000 теңге (2024 жыл) банкнотта күш пен бостандықты бейнелейтін таудың басындағы барс орталық элемент болды.

Ұлттық банк дизайн елдің тарихи және мәдени ерекшеліктерін, сондай-ақ заманауи қорғаныс технологияларын ескере отырып әзірленіп жатқанын атап өтті.

Жалаушаны алып тастауға қарсы дәлелдер

Түсіндірулерге қарамастан, көптеген адамдар туды дизайннан алып тастау ұлттық бірегейлікті бұлдыратады деп санайды. Марат Тәкенұлы сияқты қоғамдық белсенділер алдағы жылдары Тудың бейнесі теңгемен толығымен жойылып кететініне алаңдаушылық білдірді. Бұл, әсіресе, 5 000 және 10 000 теңге ірі номиналдардағы банкноттарға қатысты.

"Ұлттық валюта-бұл төлем құралы ғана емес, мемлекеттің символы. Туды алып тастау ұлттық бірегейліктің негіздерінің бірін жоғалту ретінде қабылданады", – деп атап өтті Белсенді.

Әлеуметтік желілерде жаңа банкноттарда "КСРО"сөзі пайда болды деген қауесет тарады. Алайда Ұлттық банк бұл талаптарды ресми түрде жоққа шығарып, банкноттардың жаңа сериялары қазіргі заманғы стандарттарға толық сәйкес келетінін және Қазақстанның мәдени мұрасын бейнелейтінін түсіндірді.

2006 жылға дейін Қазақстан банкноттары Әбу Насыр Әл-Фараби сияқты көрнекті тұлғалардың бейнелерін қамтыды. Кейінірек дизайн елдің табиғи және мәдени байлығын көрсету үшін қайта қаралды. Мысалы, банкноттарда Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің, Шарын каньонының және басқа да көрнекті орындардың бейнелері пайда болды.

Алайда, жалауша көптеген номиналдардың ноталарында өзгеріссіз қалды. Оның жаңа вексельдерде болмауы көптеген адамдар үшін күтпеген жағдай болды.

Қоғамдағы Резонанс және жағдайдан шығу

Туды алып тастау тек белсенділер арасында ғана емес, сонымен бірге көпшіліктің арасында да пікірталас тудырды. Кейбіреулер жаңартылған дизайн елдің мәдени байлығын жақсырақ көрсетеді деп санайды, ал басқалары мұны ұлттық бірегейлікке қауіп деп санайды. Бақытбек Смағұлдың пікірінше, дағдарыстарды еңсерудің жалғыз жолы-ұлттық рухты сақтау.

"Егер біз дәстүрлеріміз бен құндылықтарымызды жоғалтсақ, бостандық пен бірлікті жоғалтып, наразы адамдарға айналу қаупі бар", – деді ол.

Ұлттық банк ескі үлгідегі банкноттар, соның ішінде мемлекеттік ту бейнеленген ноталар 2025 жылдың соңына дейін айналымда болады деп сендірді. Осыдан кейін олар жаңаларына ауыстырылады. Бұл ретте ескі банкноттарды жаңасына айырбастау үш жыл ішінде мүмкін болады.

Алайда, қоғам қайраткерлері тудың банкноттарға қайтарылуын талап етуді жалғастыруда. Олардың пікірінше, теңгенің символикасы елді біріктіріп, келіспеушіліктерге себеп болмауы керек.

Теңгенің дизайнындағы жағдай символизмнің ұлттық бірегейлік үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Мемлекеттік Туды пайдалану мәселесі Қазақстанның құндылықтары, бірлігі және болашағы туралы кеңінен талқылауға себеп болды. Банкноттарға жалауша қайтарыла ма-әзірге ашық сұрақ болып қала береді. Алайда, бұл мәселені талқылау елдегі қоғамдық диалогтың маңызды бөлігіне айналғаны анық.