Қазақстанда армия психологтары қалай жұмыс істейді

Жеке тұлғаны зерттеудің өмірбаяндық әдісі адам өмірінің әртүрлі аспектілерін терең талдаудан басталады. Бұған оның туған күні мен орны туралы ақпарат, сондай-ақ оның әлеуметтік ортасы туралы ақпарат кіреді. Отбасы тарихы, ата-ана мамандықтары, тұрғылықты жері және табыс деңгейі сияқты маңызды аспектілер зерттеледі. Отбасы құрылымы — толық немесе толық емес, бауырларының болуы, олардың денсаулығы, сондай-ақ туыстары арасында ауруға немесе жазатайым оқиғаларға байланысты ерте қайтыс болуы мүмкін факторлар ескеріледі.

Рухани мүдделер де талданады: музыкадағы, әдебиеттегі, кинодағы және тіпті діни аспектілердегі артықшылықтар-ол қандай кітаптарды оқиды, діни дәстүрлерді ұстанады.

Оның құмар ойындарға бейімділігі, несиелердің болуы, отбасылық бюджет және басқа да қаржылық міндеттемелер туралы ақпарат жиналады. Жеке тұлғаның жағымды да, жағымсыз да қасиеттерін сипаттау да маңызды аспект болып табылады.

Әрі қарай жеке психологиялық қасиеттерді терең зерттеу жүргізіледі.

Әскерге шақырылушылар келгеннен кейінгі бірінші аптада олардың психикалық жай-күйі "ИСН", "болжам-2" әдістерінің, Эйзенк тестінің көмегімен бағаланады, сондай-ақ олардың әлеуметтік желілердегі белсенділігіне мониторинг жүргізіледі.

Екінші апта жеке құрам арасында жүргізілген анонимді сауалнамаларға арналған.

Үшінші аптада "МЛО-бейімделу" және "ИТО+"әдістемелерін қолдана отырып, психодиагностикалық тексерулер қайтадан жүргізіледі. Осы іс-шаралардың нәтижесінде әрбір әскери қызметшіге психологиялық сипаттама жасалады, онда суицидтік тәуекел деңгейі, жүйке-психикалық тұрақтылық, бейімделу қабілеті, моральдық нормативтілік, мінез-құлық екпінінің болуы немесе болмауы және темперамент түрі сияқты параметрлер егжей-тегжейлі көрсетіледі.

Диагностикадан кейін жас әскери қызметшілермен тренингтік жұмыс басталады. Бастапқы тренингтер ұжымда қолайлы атмосфера құруға, қатысушылармен танысуға, өзара түсіністік пен тұлғааралық сезімталдықты дамытуға бағытталған. Әрі қарай тренингтер тереңірек және өзін-өзі қабылдауға және жеке кері байланысты ұйымдастыруға бағытталған.

Жеке тәрбие жұмысы тұрақты негізде жалғасады, онда әскери ұжымдардағы тұлғааралық қатынастар ескеріледі. Бөлімшелер ішіндегі динамиканы жақсы түсіну үшін социометриялық зерттеу жүргізілуде. Бұдан басқа, жеке құрамды қарауылда және ішкі қызметте қызмет атқаруға дайындау кезінде үш кезеңдік психологиялық сүйемелдеу енгізіледі.

Диагностиканың әртүрлі әдістеріне ерекше назар аударылады. Сурет сынақтары сарбаздардың ішкі әлемі мен жағымсыз эмоцияларын анықтау үшін қолданылады, психологиялық жағдай диагностикасы жүргізіледі. Сондай-ақ, динамикалық бақылау тобындағы әскери қызметшілермен психокоррекциялық жұмыстар процесінде олардың психикалық денсаулығының жай-күйін үнемі бағалау жүзеге асырылады. "Психология" мамандығы бойынша оқитын студенттер тартылады.

Армиядағы психологтардың рөлі туралы сұраққа Н.Ким топтық сабақтар сияқты алдын-алу шаралары тұрақты өткізілгенде және мамандардың құзыреттілігі жағдайында ғана тиімді болатындығын атап өтті.

"Әр сарбаз үшін жеке жұмыс қажет, ал топтарда тұрақтылық пен өзін — өзі бағалау туралы негізгі түсінік қалыптастыруға болады", - дейді ол.

Психотерапевт психологтар проблемаларды диагностикалауға көмектесе алатынын, бірақ төтенше жағдайларда психотерапиялық көмек қажет екенін атап көрсетеді.

"Сарбаз, мысалы, майдан шебінде қатты күйзеліске ұшыраған кезде, психологтың жұмысы жеткіліксіз. Мұнда бірнеше сағат ішінде адамды қалпына келтіруге мүмкіндік беретін жылдам және дәл психотерапия қажет", — дейді Н. Ким.

Н. Ким мәселенің шешімін мерзімді қызмет үшін қатаң таңдауда көреді. Критерийлер тек физикалық тексеруді ғана емес, сонымен қатар терең психологиялық таңдауды да қамтуы керек.