ҚҚС көтеру қауіпті: қарағандылық кәсіпкерлер ҚР Қаржы вице-министрімен кездесті

Естеріңізге сала кетейік, осы жылдың қаңтар айында Үкіметтің кеңейтілген отырысында ҚҚС мөлшерлемесін көтеру мәселесі қозғалды: сол кезде президент Қасым-Жомарт Тоқаев реформаны мақұлдады. Бұл жұртшылықты дүр сілкіндірді және ақпан айының басында нақтыланды: реформа бөлшек сауда саласында Халықпен жұмыс істейтіндерге әсер етпейді: үйдегі дүкендер, дүңгіршектер, шатырлар, дүкендер, мейрамханалар, шаштараздар. Реформа Бизнестің тар қабатына қатысты болды. Кейінірек Мемлекет басшысы Үкіметке ҚҚС мөлшерлемесі бойынша мәселені қосымша пысықтауды тапсырды: оның 20% - ға дейін көтерілуі тым көп, ал тіркеу шегі 78 миллион теңгеден 15 миллион теңгеге дейін төмендетілгісі келеді. Қалай болғанда да, бұл экономика үшін тәуекелдер: бизнес шаралар бюджетті толтыруға көмектеспейді деп қорқады. Салық жүйесі жаңа төлеушілердің санына төтеп бере алмауы мүмкін, ал егер шегі 15 миллион теңгеге дейін төмендетілсе, бизнес ұйымдары жабылады немесе көлеңкеге түседі. 1995 жылдан 2009 жылға дейін ҚҚС мөлшерлемесі 20% - дан 12% - ға дейін төмендегенін еске салуымыз керек-және сол уақыттан бері өзгерген жоқ.

Ақпан айының ортасына қарай Үкімет 0% – дан 16% - ға дейін сараланған ҚҚС мөлшерлемелерін ұсынды: жалпы белгіленген ҚҚС мөлшерлемесі 16% құрайды, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілер үшін ҚҚС-тан толық босату болжанады, ал бірқатар салалар үшін 10% аралық мөлшерлеме. Егер мұндай салық реформасы іске асырылса, ел бюджетіне салық түсімдері жыл сайын 4-5 триллион теңгеге ұлғаяды деп күтілуде. Бұл қаражат Ұлттық қорға тәуелділікті азайтуға, мемлекеттік қарыз деңгейін төмендетуге және инвестициялық жобаларды кредиттеуге, ТКШ, жылу энергетикалық жүйені жаңғыртуға қосымша ресурстар бағыттауға көмектесуі тиіс. Билік, әрине, қолдауға уәде береді, бірақ өзгерістер тек Бизнестің ғана емес, қарапайым азаматтардың да пікірлерін ескеруі маңызды. Осылайша, жағдай онша ауыр болмайды: инфляция деңгейі тек өседі, ал қазақстандықтар әлі де өз есебінен бюджеттік тесіктерді жабуды қаламайды.

Қаржы вице-министрі Дәурен Темірбековтың облыстың бизнес-қоғамдастығымен кездесуінде кәсіпкерлердің ұсыныстары, идеялары мен өтініштері айтылды. Осы деректердің барлығы кейінірек Парламент отырысында айтылып, талқыланатын болады, ал әзірге шенеуніктер "Атамекен" кәсіпкерлер палатасының өкілдерімен бірге еліміздің өңірлеріне барады. Реформаның өзі осы уақытқа дейін 2026 жылдың қаңтарынан бастап қолданысқа енгізіледі деп жоспарлануда.

Кәсіпкерлер қонаққа жекелеген салаларға және олардың қызметіне салықтық өзгерістердің әсеріне қатысты көптеген сұрақтар қойды. Мұнда да ҚР Жеке кәсіпкерлікті дамытуға жәрдемдесу қауымдастығының президенті Владимир Быков: ҚҚС көтеруге жол берілмейді – бұл бағаның өсуіне, Бизнестің көлеңкеге кетуіне әкеледі. Экономикалық тұрақтылық мемлекеттік ресурстарды тиімді басқарудан, ынталандыру жүйесін қайта қараудан және бюджет қаражатын ұтымды пайдаланудан басталады. Гранттарды Владимир Быков ақшаны экономикаға қайтару үшін кейінге қалдырылған пайызсыз несиелермен ауыстыруды ұсынды.

Өңірлік кеңестің мүшесі Николай Абт ҚҚС-ты арттыру экономика мен бизнес үшін қосымша тәуекелдер туғызатынын айтты.

"Негізгі салдары-бағаның өсуі, тұтынушылық сұраныстың төмендеуі, кәсіпкерлердің көлеңкеге кетуі, елдің инвестициялық тартымдылығының төмендеуі, халықтың әлеуметтік наразылығы. Жоғары салықтар елді инвесторлар мен бизнес үшін бәсекеге қабілетсіз етеді. ҚҚС өсуі тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына әкеледі және бұл сөзсіз халықтың сатып алу қабілетіне және кәсіпкерлердің табыстылығына әсер етеді. Әсіресе шағын және орта бизнес, қарызы жоғары компаниялар зардап шегеді. Нәтижесінде банкроттық саны артады және бұл жұмыссыздықтың өсуіне әкеледі. Біздің мемлекетімізде ешнәрсеге әкелмеген ойластырылмаған реформалар мен шешімдер үшін ешкім қылмыстық жауапкершілікке тартылмайтыны, бірақ қоғамдағы жағымсыз салдар мен әлеуметтік шиеленістерге жол бергені өте жаман", — деп атап өтті Николай Абт.

Оның аузынан баламалар да айтылды: көлеңкелі экономикамен күреске, жекелеген салаларды монополиясыздандыруға, мемлекеттік активтерді жекешелендіруге, ірі шикізат компаниялары үшін салық жеңілдіктерін қайта қарауға, мемлекеттік аппаратты оңтайландыруға, шенеуніктерге шығындарды азайтуға, тиімсіз мемлекеттік жобалардан бас тартуға назар аудару.

Қарағанды облысының кәсіпкерлер қауымдастығының төрағасы Серік Санаубаев: егер Үкіметте ұсынылған өзгерістер қабылданса,бірақ кейіннен олармен күреспесе, мұндай үкімет отставкаға кетуге батылы жетуі тиіс.

"Реформа туралы кем дегенде бірнеше ай бұрын айту маңызды болды. Иә, Қазақстан дағдарыстарды бастан өткерді және біздің салық жүйеміз орнықты – қазір әлемде жағдай басқаша, оның ішінде. Мұның бәрін ескеру керек. Сондықтан, менің ойымша, Үкімет салық салу тақырыбына жүйелі түрде қарауы керек. Салықтың бір түрін көтеру бір жағынан дұрыс емес. Бұл жерде мәселе үкімет барлық шешімдерді өз бетінше қабылдайды, сондықтан олар үшін жауап беруі керек. Егер Үкімет өз шешімдерінің салдарымен күреспесе, онда ол отставкаға кетуге батылы баруы керек. Себебі бұл ұсыныстар қазақстандықтарды, кәсіпкерлерді қанағаттандырмады және ел экономикасына әсер етпейді", - деп бөлісті Серік Санаубаев.

ҚҚС-тың сараланған мөлшерлемесін енгізу үшін алдымен салалар бойынша оның тиімділігі бөлігінде Статистика алу қажет, деп сенеді салық даулары бойынша заңгер Айжан Балакешова. Қарағандылық мемлекеттік органдарды салық төлеушілермен тікелей жұмыс істейтін сарапшылармен келіссөздер үстеліне отыруға шақырды. Мысал ретінде базарларда сауда жасау, шұлық тоқу және оларды сату арқылы ақша табатындарды келтірді – мұндай адамдар, әдетте, мемлекеттен ештеңе сұрамайды.

"Барлығының пікірін ескеру керек. Мен Ұлттық экономика министрлігі Салық кеңесшілерімен сөйлескенін білемін, бірақ бұл көбінесе ҚҚС төлемейтін ірі бизнес. Сондықтан жұмыс тобын қайта қарау керек. Сонымен қатар, біз цифрландыру бөлігінде дайын емеспіз: жүйелер жеңе алмайды, барлық бағдарламаларды өзгерту керек. Егер сіз жаңа ставканы енгізсеңіз – 2027 жылға дейін емес, бүкіл 2026 жылды бағдарламашылардың жұмысына беріңіз, сонда олар жүйелерді лайықты түрде дайындайды-қисық емес, сәтсіз. Сондықтан мұнда сындарлы талқылаулар қажет", - деп атап өтті Айжан Балакешова.

Қарағанды облысының құрылыс салушылар қауымдастығының президенті Төлеген Әшімов МЖӘ арқылы инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды және тұрғын үй құрылысы саласындағы салық саясатын қайта қарауды ұсынды.

"Бүгінде халықтың сатып алу қабілеті төмен болып қалса және тозығы жеткен тұрғын үй тұрғын үй қорының едәуір бөлігі болып қалса, құрылысқа инвестициялық салық салмау және халыққа сатылатын тұрғын үйді ҚҚС – тан босату маңызды. Бұл шаршы метрдің құнын төмендетеді, тұрғын үйді қолжетімді етеді. Салықтар өркениет үшін төлемнің бір түрі екені түсінікті және біз олардан бас тартпаймыз. Бірақ, өкінішке орай, кодекс белгілі бір қисықтықпен келеді. Атап айтқанда, "күрекпен адам" үлкен салық жүктемесін көтереді - салықтар жалақыдан төленеді және олар 35% - дан асады: әрбір тапқан мың теңгеден 350 теңге салыққа кетеді, бұл өте көп. Шағын және орта бизнес ҚҚС – пен ең көбі 20% - ға дейін, ірі бизнес 3-тен 5% - ға дейін төлейді. Менің ойымша, бұл қиғаштық. Жаңадан сатып алынған тұрғын үйге салық жүктемесін азайту маңызды, әйтпесе адамдардың қалауы және одан да көп сатып алу қабілеті төмендейді. Құрылыстың өсу қарқыны жақсы – біз еуропалықтарды қуып жеттік, қазір оларды төмендетпеу маңызды – егер ҚҚС тұтынушыға түссе және инвесторлар құрылысты тоқтатса, бұл орын алуы мүмкін", - деп атап өтті Төлеген Әшімов.

Қарағанды қалалық мәслихатының депутаты және "Дедов" ЖШС директоры Денис Дедов ет өңдеу саласының мүдделерін білдірді. Ол реформаға қатысты маңызды мәселені атап өтті: Ауыл шаруашылығы өндірушілері ҚҚС - тан босатқысы келеді, ал ет өңдеу қандай да бір себептермен жоқ, бірақ бұл шын мәнінде бір тізбектің буыны. Және ҚҚС-тан және осы саладан босатуды қарастыруды ұсынды.

"Мұндай қадам салық жүктемесін азайтады, кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттырады, ет өнімдерінің тұрақты бағасын қамтамасыз етеді, салаға инвестициялар тартады және оның дамуына көмектеседі, сондай — ақ жалпы саланың барлық қатысушылары үшін тең жағдай жасайды", - деді Денис Дедов.

Республикалық микро-, шағын бизнес және сауда қоғамдық бірлестігінің президенті Марина Бошель жаңа Салық кодексін қарайтын ҚР Парламенті Мәжілісінің жұмыс тобында. Ол атап өтті: бизнес-бизнеске – В2В схемасын іске асыру тұрғысынан үлкен алаңдаушылық бар.

"Яғни, мен ЖК ретінде дүкенге келе аламын делік, егер картада ақша болмаса, сол Kaspi Pay-да есептей аламын. Бізге осындай категория қажет екеніне назар аударғым келеді: әйтпесе біз бизнеске көбірек зиян келтіре аламыз. Микробизнес үшін, мысалы, толық есеп жүргізу – және мұндай ұсыныстар-кәсіпорынның жабылуын білдіреді. Сонымен қатар, микробизнес халыққа қолайлы жағдай жасау үшін жұмыс істейді – яғни көптеген дүкендерде, мысалы, POS-терминалдар бар. Егер микробизнес бухгалтерлік есеп жүргізуге міндеттелсе, бұл оған ауыр материалдық жүктеме болады. Біз ЭҚЖЖ-ны қысқарту туралы да алаңдаймыз (Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші — шамамен. автор.): біз бәріміз тұтынушылармыз, егер ЭҚЖЖ алынып тасталса, бағалар көтеріледі, мысалы, сұлулық салондарында сол шаш қию үшін – 2 000 теңгеден 3 100 теңгеге дейін, ал егер баға одан да жоғары болса, ол бірнеше есе өседі. Бағаның өсуімен бизнес клиенттер мен қызметкерлерді жоғалтады... Біз бәріміз салық төлегіміз келеді, бірақ бізге тұрақтылық қажет", — деп бөлісті Марина Бошель.

Қаржы вице-министрі Дәурен Темірбеков: барлық ұсыныстар тіркеліп, талданып, әрі қарайғы жұмыста ескерілетініне сендірді. Ол Қарағанды бизнес-қоғамдастығының пікірі ескеріледі деп үміттенеді. Өз кезегінде Қарағанды облысының кәсіпкерлер палатасының директоры Ернар Күлпейісов: ҚҚС және оны төлеу шегі мәселесі сарапшылардың, кәсіпкерлер мен депутаттардың пікірін ескере отырып шешілуі тиіс.

Автордың суреті