Жерлеу рәсіміндегі" понттар": Қазақстанда қымбат жерлеуге тыйым салынады ма

Қырғызстан-орналасқан жері бойынша ғана емес, мәдениеті, діні мен менталитеті бойынша да Қазақстанға жақын ел. "Понттар" деп аталатындарға бейімділікті бізде де көруге болады, әсіресе мерекелер мен тойлар туралы айтатын болсақ. Алайда, соңғы жылдардағы жерлеу тақырыбы да үлкен сұрақтар туғызады – неге бұл қайғы-қасірет пен жылау рәсімі соңғы баспана кімге жақсы көрінеді?

Осы сұрақпен корреспондент BaigeNews.kz Қазақстан ҚМДБ-ға жүгінді. Онда бізге 2017 жылы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы "жаназа" (жерлеу рәсімдері) кітабын шығарды, онда ояну ережелері мен жерлеу рәсімдері сипатталған. Кітап елдің барлық діни тәжірибелерін жүйелеп, ретке келтірді және ысырапшылдық пен дінге қайшы келетін әрекеттерді болдырмауға көмектесуі керек еді.

"Егер жерленген адам тірі кезінде хан немесе белгілі халық ақыны, жалпы тарихи тұлға болса, зиратқа" күмбез " (қабір үстіндегі ғимарат, күмбез) қоюға рұқсат етіледі. Ал қарапайым мұсылмандар үшін "күмбезді" тұрғызу ысырап болып саналады. Жерлеу кезінде өз шектеулері бар: қоршау кірпіштен, адамның белінен биік болуы керек, ал құлпытас 1,5 метрден аспауы керек. Қабірді бетонмен толтырып, қандай да бір құрылым салуға болмайды. Қабірлер бірдей болуы керек. Айтпақшы, барлық жерлеу орындары бір типтегі зират бар. Ол Өскеменде орналасқан. Біз ол жаққа барғанымызда өзіміз көз жеткіздік", – деді ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлы.

Діни қызметкердің айтуынша, жерлеу рәсімі кейде таң қалдырады, сонымен қатар үлкен мерекеге ұқсайтын еске алу кештерін өткізеді. ҚМДБ өкілдері бүкіл Қазақстан бойынша тұрғындармен әңгімелеседі және жерлеу рәсімінде шынайы дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды түсіндіреді, сондай-ақ отандастарын ысырапшылдықпен және бекершілікпен күнә жасамауға шақырады.

"Қазір олар марқұм үшін емес, өздері үшін жасайды. Олар мақтануға айналды. Тіпті қайтыс болған адам да бос әурешілікке айналды. Бұл орынсыз мінез-құлық. Сондықтан, менің ойымша, Қырғызстанда тыйым салу дұрыс. Біз өз тарапымыздан, әрине, ешкімді мәжбүрлей алмаймыз, бірақ бірте-бірте біз де шамадан тыс мінез-құлықтан бас тартуға бет бұрамыз. Бұл өз еркімізбен жасалады", - деді Тасболатұлы.

Салттық қызметтердің өкілдері қымбат қабір құрылыстарын салуға тыйым салуды сынға алды. Астана "Аист" салттық қызметтер орталығының директоры Мәди Жуанхановтың айтуынша, бұл әр адамның және әр отбасының жеке дело – қайтыс болған адамды қалай және қалай құрметтеу керек. Қазақстандықтар өз қалауы бойынша және қаржылық мүмкіндіктерге сәйкес жүректеріне қымбат адамдарды жерлеуге құқылы, деп есептейді кәсіпкер.

"Бір жағынан, олар қандай да бір бірыңғай дизайн кодын енгізуді ұсынатыны дұрыс. Бірақ "тамырға кесудің"қажеті жоқ. Қазақстанның әр өңірінде қабірлерді орнату, ең алдымен, климаттық жағдайларға байланысты. Егер Біз оңтүстік аймақтарды алсақ, онда көпшілігі жерлеудің айналасына кішкене қоршау қояды. Ал солтүстікте кірпіш қоршаулар салынуда, өйткені тұрақты жел мен қолайсыз ауа-райы бар. Қардан кейін еріген су қабірге жиналып, қоршау қорғалуы керек. Ал зәулім ғимараттарға келетін болсақ, мұнда адам өзінің қаржылық мүмкіндігінен шығады. Бірақ бұл байлықтың көрінісі емес, менің ойымша, жоғалту дәрежесі. Шынымды айтсам, бұл қайтыс болған адамға көмектеспейді, бірақ бұл тәсіл – жақындарының сүйіспеншілігі мен құрметінің көрінісі", – дейді Жуанханов.

Жерлеу тақырыбы бірнеше рет біздің қоғамда қызу талқылауға себеп болды. Естеріңізге сала кетейік, Ұлттық пантеонның құрылысы да қазақстандықтардың назарында болды. Айта кетейік, ол Астанадан 17 шақырым жерде Қабанбай батыр кесенесінің айналасында орналасқан. 2023 жылы БАҚ Ұлттық пантеонда орын таусылып жатқанын жазды. Айта кетейік, ол Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен салынған. Өздеріңіз білетіндей, Назарбаевтар отбасының отбасылық қабірі Алматы облысының Шамалған ауылында орналасқан. Онда бұрынғы мемлекет басшысының анасы мен әкесі жерленген.