Қазақ тілі дегеніміз – қазақ әдебиеті деген сөз!

Бір қоғамдық-экономикалық формациядан екінші формацияға өту оңай болған жоқ. Қазақстанға , ең әуелі экономиканы жолға қойып, нарықтық қатынастарды меңгеріп алу керек болды. Біздің ел бұл өткелектен аман-есен өтті десе болады. Енді, Елбасымыз ұлттық-рухани жаңғыру мәселесін алға қойып отыр. 

Қай ел, қандай жұрттың болсын, ұлттық рухы, ұлттық жан дүниесі ұлттық әдебиетінен бастау алып, ұлттық әдебиетінде ғана саф алтындай сақталып тұрады. Ұлы орыс халқы дегеніміз - ұлы орыс әдебиеті: Пушкин, Толстой, Гоголь, Тургенов, Достоевский, Вознесенский...

Орыс тілі, орыс ділі, орыс әдебиеті болмаса жер бетінде орыс халқы да жоқ болар еді. Қазақ халқы, қазақ ділі дегеніміз де – Қазақ тілі, Қазақ әдебиеті еді. Асан Қайғы, Ақтамберді, Шалкиіз, Қазтуған, Абай, Мағжан, Қасым, Мұқағалилар еді ғой! Қазақты сақтап қалатын Қазақ әдебиеті еді. "Я считаю великими три языка из всего числа мировых языков - это русский, французский и казахский"-деген ғаламдағы ғажайып ғұламалардың бірі һәм бірегейі В. В. Радлов. Біз мұны енді ғана түсіне бастағандаймыз...

Туасы неміс, қазақ жазушысы Герольд Бельгер Орыстың Академиялық Үлкен сөздігінде 120 488, Дальдің 4 томдық сөздігінде 200 мың әдеби сөз бар екенін айтады. Ал, Қазақтың Түсіндірме сөздігінде 2 млн. 550 мыңдай сөз бар екен!

Осыншама бай тілдің тарих сахнасынан құрып кетуі, мүлде, мүмкін емес!

Ең әуелі – қазақтың ұлттық рухын көтеруіміз керек еді! Экономиканы көтеріп алайық деді... Рух көтерілмей, ұлт та, қазан да, азан да көтерілмейді екен, жаңа біліп отырмыз! Қазақстан Жазушылар одағы – аңшылар одағы, ит қорғаушылар т. б. секілді болып қалды...

Капитализмнің бір қатал заңы бар: кім жұмыс істейді – ақысын алуы керек! Теңгедей немесе доллармен! 1991 жылдан, Совет Одағының шаңырағы шалқасынан түскеннен бері жазушыларға қалам ақы төленбейді десе де болады! Қазақ жазушыларына! Орыстарда – басқаша.

Қазақ Ұлты дегеніміз – Қазақ Тілі деген сөз! Қазақ Тілі дегеніміз – Қазақ Әдебиеті деген сөз!

Жазармандар арасындағы: "Сен – дәлдүріш! Мен – талант!" деген көйіткен бір көкетантық әңгіме бар... Сенің талант екеніңді екінің бірі, егіздің сыңарының білуі шарт емес. Заманында Абайдың ақын екенін бір қазақ білген жоқ,- Әлиханнан басқа, Әуезевтен басқа! Абайдың ақын ғана емес, Хакім екенін біз де әлі де білмейміз ғой?! Білсе,- саусақпен санарлықтай қазақ біледі! Дүниежүзілік әдебиеттің сорпа бетіне шығарын тұла бойына сіңіріп алған құдайы көршіміз, бізден гөрі мәдниеттілеу дейтін орыстың өзі де білмейді әлі Абайды! Неге? Абай орыс тілінде сөйлей алмай жатыр әлі! Бұл кімнің кінәсі?! Кімнің кім екенін Алла ғана,- Уақыт пен Тарих қана біледі!

Қазақ жазушыларының маңдайына енді жалғыз ғана миссия жазулы тұр: туған елімізбен дүние жүзіне айналасы 70-ақ жыл ішінде мәңгі өлмес классикалық дүниелер ұсынған осыноу бай да, құтты, қуатты Қазақ Тілінде Әлемдік Классикалық Әдебиетпен бәсекеге түсе алатын көркем туындылар жазу! Ұлы әдебиеті бар Ұлттық Тілді ешкім ұрып, өлтіре алмайды!

«Ару латын әлі он сегіз жасында...»

Бір кезде Кирилл, Мефодий дейтін болғар монахтары сомдаған, арғы тегі грекке тірелетін, бүгінгі орыс жазуы – Кириллица әліпбиі қазақ халқы үшін ұлы тарихи миссиясын адал атқарып шықты деуге болады. Санаулы жылдар ішінде осы әліпбимен салиқалы елге айналдық. Қазан төнерісінің қасіретіне қарамастан, бұрынағы одақтастар ішінде ордалы жұрт, іргелі ел болдық. Кириллица дүниеге көзімізді ашып, көкірегімізге нұр құйды. Бойында Менделеевтің бүкіл ғылыми элементтері табылатын ұлан-ғайыр территориясы, ғылым академиясы, ірі өндіріс орталықтары, қуатты өнеркәсібі бар тегеруінді республика болдық.

Осы әліпбимен қазақ совет әдебиетін сомдап, «Абай жолы» дәуірнамасын, дүниеде тендесі жоқ қазақ поэзиясын туғызып, әлемдік әдебиеттің інжу-маржанын өз тілімізге қотарып алдық.

О, Кириллица, - Ұлы Мәртебелі Орыс Әліпбиі, Сен адамзат мәдениетінің алтын арнасының бірі хам бірегейісің! 

Қазақ сахарасына Пушкинді алып келген – Сен! Сен бізге Абайдың жүрегін тербеп, Татьянаның Әні болып келдің! 

Пушкинмен бірге пушкаң да келген еді... Оған сенің кінәң жоқ еді. Әлихан мен Ахметке, Сәкен мен Мағжанға жабылған жалаға да Сенің қатысың жоқ еді! Оған орыс тілі, орыс әліпбиі жазықты емес, оңбаған отаршылдық ой пиғыл, империялық кердең кеудемсоқтық, орыстың өзіне де опа бермейтін шынжыр балақ, шұбартөс шовенизм кінәлі болатын!
Бізді ХХІ-ші ғасырға жетектеп алып келген – Сен!

Адамзат қауымдастығының алтын бекетіне ат жалдырып, жан-жағымызға қарап тұрсақ, дүниенің көші басқа жаққа бет алып барады екен. Елу шақты ел бізге қара үздіріп кетіпті: әліпбиі – Латын, әдебі – өзгеше, әлемі де – бөлек. Сол көшке біз де ілесуіміз керек! Бүгін ілеспесек, ертең көштен қалып қоюымыз мүмкін: қанатты елдер, санатты ұлтардың бәрі де Латын әліпбиімен қара танып, ғылым мен техниканың дамуына өзгеше үлес қосып жатыр.

Олар биікке шыққанда, біз етекте қалып қойдық.
Компьютердің тілі де – Латын.Түркі тілдес ағайындардың да әліпбиі – осы. Бұдан жетпіс-сексен жыл бұрын іргеміз бөлінген, тілі де, діні, ділі, түбіміз бір түркімен басымызды қосып, төрт құбыламызды қашан түгендейміз?!

V-VІ ғасырдағы көне Орхұн жазуынан Күлтегін Жырын да Кириллицаға көшіріп алған ақылы кемел, зерек жұрт едік қой. Күллі ұлттық қасіретімізді, бодан ой-болмысымызды көшкен жұртқа тастап, орыс жазуына орасаң зор алғысымызды айтып, сондағы ұлы қазынаны соны әліпбиге қотара көшіріп, Қасиетті Латынға жеткен күні Алаш жұрты да адамзат көшіне ілесіп жүре берер еді...

Латын әліпбиін тұтынатын елдердің көпшілігі біреуге бодан болмаған, құлдық сезімі жоқ, қожайындық қасиеті мол елдер екен. Еңсемізді тіктеп, ел боламыз десек, сол елдер кенелген арда ақыл-ой, сезімге біз де кенелуіміз керек!

Ару Латын, - әлі он сегіз жасында.
Жақсы менен Жайсаң сонын қасында.
Ғаламзатты қартайтты да ғашық қып,
Кербес Сұлу келді біздің ғасырға,
Адамзаттың бүгіні - сол, өткені,
Қысы, жазы, күзі де - сол, көктемі.
Гомер дейтін ақын - ақын болғалы,
Латын дейтін - латын болған, өйткені.
Асқақ жыры - алтын Алаш қахында,-
Ару Латын тәнті мендей ақынға.
...Біреу жетсе айдарынан жел есіп,
Мен жетермін Қасиетті Латынға.

Серік Ақсұңқарұлы