Автокөлік несиелеріне сұраныс төмендейді: нарықта не болып жатыр?

Керісінше, нарықта бір уақытта бірнеше тенденциялар бар: банктер қарыз алушыларға қойылатын талаптарды күшейтті, пайыздық мөлшерлемелер өсті және бірқатар сегменттердегі жаңа көліктердің бағасы төмендей бастады.

Банктер талаптарды күшейтті

Автоэксперт Алексей Алексеев сұраныстың төмендеуі, ең алдымен, банктердің қарыз алушыларға қойылатын талаптарының қатаңдатылуына байланысты деп санайды.

Оның айтуынша, көптеген азаматтар несие шарттары бойынша өте алмайтындықтарын түсінеді. Кейбіреулер қазірдің өзінде бас тартуға тап болды, ал басқалары өздерінің қаржылық жағдайын алдын-ала бағалайды, сондықтан олар тіпті өтініш бермейді. Осыған байланысты сарапшы банктік талаптардың қатаюын сұраныстың төмендеуінің негізгі себептерінің бірі деп атайды.

Сонымен қатар, Алексеевтің пікірінше, trade-in бағдарламаларын тарату және дилерлерден бөліп төлеу классикалық автокредиттерге деген қажеттілікті азайтады.

Сатып алушылардың мінез-құлқына жаңа көліктер бағасының төмендеуі де әсер етеді. Бұрын 18-20 миллион теңге тұратын кейбір модельдер бүгінде бірнеше миллионға арзандады.

Жоғары тарифтер сатып алушыларды тежейді

Экономист Бауыржан Ермак автокредиттерге сұраныстың төмендеуін макроэкономикалық факторлармен байланыстырады.

Ол базалық мөлшерлеменің жоғары деңгейде сақталуына байланысты банктік несиелер де қымбаттағанын атап өтті. Сонымен бірге халықтың қарыздық жүктемесі өсті. Нәтижесінде, кейбір әлеуетті сатып алушылар көлік сатып алуды кейінге қалдыруды жөн көреді.

Сарапшының айтуынша, тіпті ставканың бірнеше пайыздық тармаққа көтерілуі ай сайынғы төлемді айтарлықтай арттырады. Сондықтан азаматтар көбінесе арзан көліктерді таңдайды немесе сатып алуды кейінге қалдырады.

Қайталама нарықтағы тоқырау

Өтінімдер санының азаюына пайдаланылған автомобильдер нарығындағы жағдай да әсер етеді.

Алексеевтің айтуынша, жаңа көліктердің бағасының төмендеуіне қарамастан, жүгіріспен жүретін автомобиль сатушылар бұрынғы баға деңгейін ұстап тұруды жалғастыруда. Нәтижесінде сатып алушылар ресми дилерлерден жаңа көліктерге көбірек назар аударады.

Сарапшы мысал келтіреді: егер адам пайдаланылған автокөлікті 10 млн теңгеге сатқысы келсе, сатып алушы сол сомаға дилерлік орталықтан жаңа көлік сатып ала алады. Бір-екі жыл бұрын мұндай мүмкіндік болған жоқ. Сондықтан қайталама нарықтағы жағдай автонесиеге деген сұранысқа да әсер етеді.

Бұл ретте Алексеевтің айтуынша, Қазақстанда жыл сайын 230-240 мыңға жуық жаңа автомобиль сатылады, ал автокредиттерге өтінімдер саны миллионнан асады. Бұл несиелердің едәуір бөлігі әлі де пайдаланылған машиналар нарығында екенін көрсетеді.

4,1 трлн теңге қарызға алаңдау керек пе?

Қазақстандықтардың автокредиттер бойынша жиынтық берешегі 4,1 трлн теңгеге жетті. Алайда, экономистің пікірінше, бұл көрсеткіштің өзі бірден қауіпті деп бағаланбауы керек.

Ермак қарыздың көлемі ғана емес, оның сапасы да маңызды екенін атап көрсетеді. Егер проблемалық несиелер деңгейі төмен болып қалса және қарыз алушылар төлемдерді уақтылы төлесе, мұндай қарыз автокөлік нарығының дамуының қалыпты көрсеткіші болуы мүмкін.

Сонымен қатар, сарапшы халық табысының өсуі мен борыштық жүктеменің артуы арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажет екенін атап өтті. Егер қарыздар табысқа қарағанда тез өссе, қаржы жүйесі үшін тәуекелдер артуы мүмкін.

Қымбат көліктерге сұраныс артып келеді

Тағы бір елеулі үрдіс — құны 10 млн теңгеден асатын автомобильдерге кредиттер үлесінің ұлғаюы.

Бауыржан Ермак бұл халықтың әл-ауқатының өсуіне емес, автомобильдердің жалпы қымбаттауына байланысты деп санайды. Оның айтуынша, қымбат көліктерге несие берудің өсуі әрқашан өмір сүру деңгейінің жақсарғанын білдірмейді. Кейбір жағдайларда бұл азаматтар қымбат нарықта автокөлік сатып алу үшін көбірек қарыз алуы керек дегенді білдіреді.

Алексей Алексеев өз кезегінде бұл үрдіске басқаша қарайды. Кейбір модельдердің бағасының төмендеуі сатып алушыларға бұрын олар үшін қол жетімді емес жоғары деңгейлі көліктерді таңдауға мүмкіндік берді, деді ол.

Ол сондай-ақ қытайлық автоөндірушілер арасындағы баға бәсекелестігі мен Қазақстанда жаңа автозауыттарды іске қосу нарықтағы ұсынысты арттырғанын атап өтті.

Жылдың соңына қарай сұраныс қалпына келуі мүмкін

Сарапшылардың пайымдауынша, автокредиттеу нарығындағы ағымдағы құлдырау үлкен дағдарыстың белгісі емес. Олар 11% қысқартуды қалыпты түзету деп бағалайды.

Әдетте, жылдың екінші жартысында автомобиль сатылымы жандана түседі. Сондықтан тұрақты экономикалық жағдайда автокредиттерге сұраныс қалпына келуі мүмкін.

Бұған дейін хабарланғандай, 2026 жылдың шілдесінен бастап қазақстандықтар бірнеше кредитті бір төлемге біріктіре алады.